Machu Picchu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zabytkowe sanktuarium Machu Picchua
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
80 - Machu Picchu - Juin 2009 - edit.jpg
Kraj  Peru
Typ kulturowo-przyrodnicze
Spełniane kryterium I, III, VII, IX
Charakterystyka #274
Regionb Ameryka Łacińska
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 1983
na 7. sesji
a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO
b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO
Położenie na mapie Peru
Mapa lokalizacyjna Peru
Zabytkowe sanktuarium Machu Picchu
Zabytkowe sanktuarium Machu Picchu
Ziemia 13°09′54,6″S 72°32′44,9″W/-13,165167 -72,545806Na mapach: 13°09′54,6″S 72°32′44,9″W/-13,165167 -72,545806
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Machu Picchu (keczua Machu Pikchustary szczyt– najlepiej zachowane miasto Inków, w odległości 112 km od Cuzco. Położone jest na wysokości 2090-2400 m n.p.m., na przełęczy pomiędzy Wayna Picchu i Machu Picchu w Andach Peruwiańskich. Poniżej płynie rzeka Urubamba.

Miasto zbudowano według kompleksowo opracowanych planów w II połowie XV wieku podczas panowania jednego z najwybitniejszych władców Pachacuti Inca Yupanqui (1438–1471). Pełniło wówczas funkcję głównego centrum ceremonialnego, ale także gospodarczego i obronnego. Zamieszkiwali je kapłani, przedstawiciele inkaskiej arystokracji, żołnierze oraz opiekunowie tutejszych świątyń. Miasto składało się z dwóch części. W Górnej, zwanej hanman, znajdowały się: Świątynia Słońca, Grobowiec Królewski, Pałac Królewski oraz Intihuatana, największa inkaska świętość. W Dolnej mieściły się domy mieszkalne kryte strzechą oraz warsztaty produkcyjne. Na stromych zboczach otaczających miasto znajdowały się tarasy uprawne o szerokości 2-4 m., z pionowymi ścianami między nimi wzniesionymi z kamieni[1].

Z nieznanych powodów miasto opuszczono ok. 1537 r. Współczesna nazwa miasta jest połączeniem machu (stary) w języku keczua i zapożyczonego z hiszpańskiego słowa pico (szczyt). Oryginalnie miasto nazywało się Patallaqta, od keczuańskich słów pata (stopień, schodek) i llaqta (miasto)[2].

Odkrycie i eksploracja miasta[edytuj | edytuj kod]

Hiram Bingham III[edytuj | edytuj kod]

Odkrycie Machu Picchu przypisywane jest amerykańskiemu uczonemu, profesorowi Yale University Hiramowi Binghamowi[3]. Bingham trafił tam 24 lipca 1911 z władającym językiem keczua przewodnikiem Melchorem Arteaga[4]. Bingham wracał na miejsce odkrycia kilkukrotnie. W 1912 prowadził tu wykopaliska archeologiczne finansowane przez uniwersytet oraz National Geographic Society. Kolejne - szersze wykopaliska prowadził w 1915 roku[4]. Później Machu Picchu było także badane przez peruwiańskich archeologów: w 1934 przez Luisa E. Valcarcela, zaś w latach 1940–41 przez Paula Fejosa. Cywilizowane eksploracje prowadzone od pierwszej wyprawy Binghama pozwoliły na odkrycie tysięcy zabytkowych przedmiotów, w tym mumii, srebrnych posążków, złotych spinek i naczyń ceramicznych[5]. Łącznie Bingham wywiózł legalnie do Stanów Zjednoczonych 4000 zabytkowych przedmiotów, które trafiły do Yale University. Rząd peruwiański domaga się jednak ich zwrotu[5].

Augusto Berns[edytuj | edytuj kod]

Jak wskazują kwerendy przeprowadzone przez amerykańskiego badacza Paolo Greera w peruwiańskich i amerykańskich archiwach, Machu Picchu było eksplorowane w dziki sposób znacznie wcześniej przed badaniami Binghama. Jak twierdzi Greer odnalezione listy oraz mapy niemieckiego przedsiębiorcy Augusto Bernsa dowodzą, że w 1867 u podnóża góry, na której znajduje się miasto, zbudował on tartak i prawdopodobnie w tym roku odnalazł Machu Picchu[4]. Jak wskazuje Greer opisy z listów Bernsa doskonale pasują do wyglądu Machu Picchu, a na jednej z map pochodzących z 1874 miasto jest wręcz zaznaczone[5]. Berns założył spółkę, która poza produkcją tartaczną zajmowała się przemysłową eksploracją i handlowała zawartością grobowców oraz innymi zabytkowymi przedmiotami. W swojej działalności korzystał ze wsparcia rządu Peru, któremu na podstawie bardzo intratnej umowy oddawał jedynie 10 procent zysku. Swoją część otrzymywał prawdopodobnie też prezydent Peru Andreas Avelino Caceres[6]. Jak twierdzi Greer wspólnikami Bernsa byli dyrektor biblioteki narodowej oraz profesor uniwersytetu w Limie (prywatnie kolekcjoner zabytków)[5]. Berns prowadził rabunkową eksplorację miasta przez wiele lat, a znaleziska trafiały w znacznej mierze do Europy.

Naukowcy wzbraniają się przed nadawaniem Bernsowi miana odkrywcy, jak zaczęły o nim pisać media[5].

Budowa i wygląd[edytuj | edytuj kod]

Ruiny miasta początkowo utożsamiano z Vilcabambą, ostatnią stolicą Inków. Na pobliskich zboczach znajdują się tarasy rolne. Miasto-twierdza zostało zbudowane z jasnego granitu. Budowniczowie maksymalnie wykorzystali rzeźbę terenu łącząc mury z istniejącymi wcześniej skałami. W niższej, wschodniej części miasta znajdują się pozostałości dzielnic mieszkalnych. Położona wyżej część zachodnia to zabudowania centrum kulturowego. Stąd można przejść do położonego najwyżej obserwatorium astronomicznego. Intihuatana (miejsce, gdzie przystaje słońce). Kamienny słup stojący w centrum został wyrzeźbiony w litej skale. Obserwacje astronomiczne prowadzone były także ze zbudowanej na planie podkowy Wieży Słońca oraz Świątyni Trzech Okien. Budowle te miały tak usytuowane otwory okienne, aby padające przez nie słońce podczas przesilenia zimowego oświetlało kamień we wnętrzu pomieszczenia.

Położone na różnych poziomach miasto miało system kanałów doprowadzających wodę zebraną w wykutych w skale zbiornikach. Najbardziej widocznym elementem architektury są wszechobecne schody. Doliczono się 1200 stopni. Zapewniały one komunikację wewnątrz tego położonego na różnych poziomach miasta.

Funkcje[edytuj | edytuj kod]

Badania archeologiczne ujawniły, że znaczącą większość pochowanych w Machu Picchu stanowiły kobiety (na dziesięć szkieletów tylko jeden należał do mężczyzny). Dało to podstawę do stwierdzeń, że Machu Picchu było sanktuarium Dziewic Słońca a nie typowym miastem czy twierdzą. Obok ludzkich szkieletów odnaleziono także szczątki wymarłych przed setkami lat zwierząt, które były prawdopodobne zostawiane w grobowcach jako pożywienie dla zmarłych. Uczestniczący w ekspedycji osteolog George F. Eaton opisał czaszki nieznanego, wymarłego przed stuleciami gatunku gryzonia z rodziny Abrocomidae - Cuscomys oblativa.

7 lipca 2007 obiekt został ogłoszony jednym z siedmiu nowych cudów świata.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Dziesiątki uprawnych tarasów skalnych pozwalało wyżywić całą okoliczną ludność.
  • Wykuty w kamieniu ponad 749-metrowy kanał, który służył jako system nawadniający pola oraz dostarczający wodę działa do dziś dnia.
  • Długoletni spór między rządami Peru a USA o odnalezione przez Binghama artefakty z tego miejsca zakończył się dopiero w 2011 roku.
  • Istnieje teoria odnośnie tego, że Machu Picchu było swego rodzaju astronomicznym obserwatorium. Dowodem ma być kamień Intihuatana. Podczas równonocy gdy słońce znajduje się nad nim, kamienny słup nie rzuca cienia.[7]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy