Yale University

Uniwersytet Yale
Yale University
Biblioteka Sterling Memorial na kampusie Uniwersytetu Yale
Dewiza	Lux et Veritas (światło i prawda)
Data założenia	1701
Typ uczelni	uniwersytet prywatny
Patron uczelni	Elihu Yale
Państwo	Stany Zjednoczone
Adres	New Haven
Liczba studentów	16 700
Rektor	Richard C. Levin
Członkostwo	Ivy League
Położenie na mapie Connecticut Yale University
Położenie na mapie Stanów Zjednoczonych Yale University
41°18′40″N 72°55′36″W
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Uniwersytet Yale (Yale University) – prywatny uniwersytet w Stanach Zjednoczonych, w mieście New Haven, w stanie Connecticut. Jeden z najbardziej prestiżowych uniwersytetów amerykańskich, należący do tzw. Ligi Bluszczowej (Ivy League). Yale University przoduje m.in. w rankingach kierunków prawniczych.

Motto Uniwersytetu Yale: Światłość i Prawda, napisane po hebrajsku (אורים ותמים, Urim vəTummim) i po łacinie (Lux et Veritas), znajduje się na herbie Uniwersytetu.

Założony w 1701, jest trzecim najstarszym uniwersytetem w USA (po Uniwersytecie Harvarda i College of William and Mary). Początkowo nosił nazwę Collegiate School of Connecticut. Aktualna nazwa instytucji pochodzi od nazwiska Elihu Yale'a, który w 1718 podarował uczelni towary o wartości 560 funtów szterlingów, co było na początku XVIII wieku sumą pokaźną.

Uczelnia w momencie powstania znajdowała się w Killingsworth, w 1716 została przeniesiono do New Haven.

Ma około 11 tys. studentów oraz 5200 słuchaczy czteroletniego college'u (undergraduate studies).

Yale jest 2. najbogatszą instytucją akademicką w Stanach Zjednoczonych, dysponuje funduszami-majątkiem równym ok. 20 mld dolarów.

Ponad tuzin bibliotek i oddziałów bibliotecznych zawiera 12,1 mln woluminów (2. największy akademicki system biblioteczny na świecie).

Struktura

Studenci czteroletniego college'u, znanego jako Yale College, są podzieleni, na wzór Uniwersytetów w Cambridge i w Oksfordzie, na dwanaście mniejszych college'ów – tzw. residential colleges. Ich celem jest stworzenie mniejszych wspólnot administracyjno-społecznych. Każdy z nich ma oddzielny budynek, swojego administratora (Master) i dziekana do spraw studenckich (Dean), rzesze stowarzyszonych profesorów, drużyny sportowe oraz herb. Residential Colleges mają zwykle nazwy sławnych lub szczodrych absolwentów.

• Berkeley College – nazwany tak na cześć George'a Berkeleya (1685-1753), wczesnego darczyńcy uniwersytetu.
• Branford College – nazwa pochodzi od miejscowości Branford, Connecticut, gdzie najpierw znajdowała się uczelnia.
• Calhoun College – nazwana po Johnie C. Calhounie, wiceprezydencie USA.
• Davenport College – nazwany tak na cześć Johna Davenporta, założyciela New Haven. Często nazywany "D'port".
• Ezra Stiles College – nazwany na cześć Ezry Stilesa, prezydenta Yale. Nazywany "Stiles", we wczesnych latach 90. "master" koledżu – Traugott Lawler prowadził agitację na rzecz używania pełnej nazwy w mowie codziennej. Jego budynki są zaprojektowane przez Eero Saarinena.
• Jonathan Edwards College – nazwany na cześć teologa, absolwenta Yale i współfundatora Princeton University Jonathana Edwardsa. Zwany "J.E.". Najstarszy residential college, jedyny z niezależnym zarządcą – the Jonathan Edwards Trust.
• Morse College – nazwa od Samuela Morse'a, twórcy kodu Morse'a. Projektowany przez Eero Saarinena.
• Pierson College – nazwany za pierwszym rektorem Yale University – Abrahamem Piersonem.
• Saybrook College – nazwa pochodzi od miejscowości Old Saybrook, Connecticut, gdzie zainicjowano działalność uczelni.
• Silliman College – nazwany na cześć wybitnego naukowca, profesora Yale Benjamina Sillimana. Połowa jego struktur to części Sheffield Scientific School.
• Timothy Dwight College – nazwany na cześć dwóch prezydentów uniwersytetu o tym samym nazwisku – Timothy'ego Dwighta IV i Timothy'ego Dwighta V. Najczęściej zwany "T.D."
• Trumbull College – najmniejszy z colleges, nazwany tak na cześć gubernatora Connecticut Jonathana Trumbulla.

Oprócz czteroletniego Yale College w skład Uniwersytetu wchodzą także uczelnie magisterialne, tzw. Graduate Schools:

• Yale School of Medicine (szkoła medyczna)
• Yale School of Drama (szkoła aktorska)
• Yale Law School (szkoła prawna)
• Yale Business School (szkoła businessowa)
• Yale Divinity School (szkoła teologiczna)

Szkoły te są oddzielnymi jednostkami administracyjnymi i tworzą one wspólnie Uniwersytet Yale. Podział ten wynika ze struktury wyższego nauczania w USA, które zwykle dzieli się na czteroletni Bachelor's Degree (brak odpowiedniego stopnia w Polsce, więcej niż licencjat, lecz mniej niż magister), 2-3-letni Master's Degree (magister) oraz kilkuletni PhD (doktorat).

Yale posiada jedną z najbogatszych ofert edukacyjnych na świecie.

Renoma

Uniwersytet jest zaliczany do jednych z najlepszych placówek edukacyjnych na świecie, zawsze zajmuje miejsca w pierwszej dwudziestce wszelakich rankingów wyższych uczelni, zarówno w skali amerykańskiej jak i globalnej, tak w klasyfikacjach ogólnych, jak i w poszczególnych dziedzinach nauki.

Academic Ranking of World Universities opracowywany corocznie przez Shanghai Jiao Tong University jest jednym z najpopularniejszych globalnych rankingów akademickich na świecie. Yale University zostało w 2005 sklasyfikowane na 11. miejscu, łącznie notowano 500 uczelni wyższych ze wszystkich kontynentów.

The Times Higher Education Supplement, znany również jako The Times Higher albo The THES, inny poważny światowy ranking uniwersytecki, przygotowywany przez anglosaską instytucję TSL Education. W 2005 Yale zostało umieszczone na 7. miejscu w zestawieniu globalnym, na 5. w USA, a w naukach humanistycznych i sztuki na światowym 5. miejscu, w naukach społecznych na 6.

Sport

Uniwersytet należy do NCAA Division I i wraz z innymi uczelniami z Ivy League tworzy odrębną konferencję w ramach tych rozgrywek. Posiada łącznie 35 zespołów w różnych dyscyplinach. Wszystkie one występują pod nazwą Yale Bulldogs, a ich kolorem jest niebieski. Jako jedne z bardzo nielicznych w Dywizji I, uczelnie Ivy League nie oferują stypendiów sportowych. Tym samym wszyscy reprezentanci Yale są jednocześnie normalnymi studentami, którzy musieli przejść taki sam ostry proces selekcji, jak ich koledzy spoza drużyn.

Największym obiektem sportowym należącym do uczelni jest stadion Yale Bowl, mieszczący ponad 64 tysiące widzów i używany głównie do meczów futbolu amerykańskiego.

Absolwenci

Uniwersytet Yale kształci i przyciąga wybitnych naukowców i artystów. Wśród swych tzw. alumni, czyli ludzi z nim związanych- absolwentów, wykładowców, stypendystów ma wielu noblistów. Ludzie Uniwersytetu są nazywani "Yalies". Do najwybitniejszych należą:

Laureaci Nagrody Nobla (absolwenci)

• George Akerlof (B.A. 1962) – Ekonomia, 2001
• Raymond Davis Jr. (Ph.D. 1942) – Fizyka, 2002.
• John F. Enders (B.A. ca. 1921) – Fizjologia albo Medycyna, 1954.
• John Fenn (Ph.D. 1940) – Chemia, 2002.
• Murray Gell-Mann (B.S. 1948) – Fizyka, 1969.
• Alfred G. Gilman (B.S. 1962) – Fizjologia albo Medycyna, 1994.
• Ernest Lawrence (Ph.D. 1925) – Fizyka, 1939. (Lawrence Livermore National Laboratory i Lawrence Berkeley National Laboratory zostały nazwane na jego cześć).
• Joshua Lederberg (Ph.D. 1948) – Fizjologia albo Medycyna, 1958.
• David M. Lee (Ph.D. 1959) – Fizyka, 1996.
• Sinclair Lewis (B.A. 1908) – Literatura, 1930.
• Lars Onsager (Ph.D. 1935) – Chemia, 1968.
• Dickinson Richards (B.A. 1917) – Fizjologia albo Medycyna, 1956.
• William Vickrey (B.S. 1935) – Ekonomia, 1996.
• George Whipple (A.B. 1900) – Fizjologia albo Medycyna, 1934.
• Eric Wieschaus (Ph.D.) – Fizjologia albo Medycyna, 1995.

Laureaci Nagrody Nobla (wykładowcy)

• Sidney Altman – Chemia, 1989.
• John Fenn (zrobił doktorat na Yale w 1940, i był wykładowcą od 1962 do 1994) – Chemia, 2002.
• Tjalling Koopmans – Ekonomia, 1975.
• George Palade (profesor w Yale Medical School 1973–1990) – Fizjologia albo Medycyna, 1974.
• James Tobin – Ekonomia, 1981.

Laureaci Nagrody Pulitzera (absolwenci)

• Anne Applebaum (B.A. 1986) – zdobyła Pulitzera for non-fiction w 2004.
• Stephen Vincent Benét (B.A. 1919, M.A. 1920).
• Linda Greenhouse (M.A. 1978) – korespondentka New York Times z Sądu Najwyższego, Pulitzer w 1998.
• John Hersey (B.A. 1936).
• David M. Kennedy (M.A. 1964, Ph.D. 1968) – profesor Stanford University, zwyciężył w 2000 w kategorii Pulitzer in History za "Freedom from Fear: The American People in Depression and War, 1929–45".
• David McCullough (B.A. 1955) – sławny historyk, zdobywca dwóch Pulitzerów, najlepiej znany ze swych książek o prezydentach USA Harrym Trumanie i Johnie Adamsie.
• J. R. Moehringer (B.A. 1986) – reporter Los Angeles Times, zdobył Pulitzera w 2000 for Feature Writing
• Samantha Power (B.A. 1992) – zdobywca Pulitzera za książkę "A Problem from Hell: America and the Age of Genocide"
• Mark Schoofs (B.A. 1985) – reporter, zdobywca Pulitzera z roku 2000 for international reporting
• Lewis Spratlan (B.A. 1962, M.M. 1965) – kompozytor, zdobywca Pulitzera 2000 in Music za "Life is a Dream, Opera in Three Acts: Act II, Concert Version"
• Wendy Wasserstein, (M.F.A. 1976) – pisze sztuki teatralne, zdobyła Pulitzer dramatist za "The Heidi Chronicles"
• Thornton Wilder (B.A. 1920) – pisarz, twórca sztuk teatralnych, zdobywca dwóch Pulitzerów, pierwszego w 1928 z "The Bridge of San Luis Rey", z 2. w 1938 z "Our Town"; w 1963 r. odebrał the Presidential Medal of Freedom
• Bob Woodward (B.A. 1965) – dziennikarz, współautor "All the President's Men", za którą otrzymał 1. Pulitzera, drugą nagrodę zdobył w 2002 for National Reporting
• Doug Wright (B.A. 1986) – scenarzysta, zdobywca nagrody w 2004 for drama, zdobywca Tony Award
• Yehudi Wyner (B.A. 1950, B. Mus. 1951, M. Mus. 1953) – kompozytor, zdobył the Pulitzer Price for Music w 2006 za koncert fortepianowy 'Chiavi in Mano'; emerytowany profesor komponowania na Brandeis University
• Daniel Yergin (B.A. 1968)

Politycy, głowy państw, szefowie rządów

Yale ma wśród swych absolwentów 16 sędziów Sądu Najwyższego USA, 41 senatorów USA, 22 gubernatorów, 18 członków najwyższej centralnej administracji Stanów Zjednoczonych, 3 amerykańskich dyplomatów i wielu innych sławnych ludzi, aktywistów, ideologów, którzy odcisnęli piętno na światowej i amerykańskiej polityce i życiu.

Od lat siedemdziesiątych absolwenci Yale zajmowali najwyższe stanowiska polityczne w USA. Od 1981 do 2009 absolwent Yale był w fotelu prezydenta lub wiceprezydenta USA. Do Yale uczęszczali:

• George W. Bush – prezydent Stanów Zjednoczonych (2001–2009)
• Bill Clinton – prezydent Stanów Zjednoczonych (1993–2001)
• George H. W. Bush – prezydent Stanów Zjednoczonych (1989–1993), wiceprezydent Stanów Zjednoczonych (1981–1989)
• Gerald Ford – prezydent Stanów Zjednoczonych (1974–1977)
• William Howard Taft – prezydent Stanów Zjednoczonych (1909–1913) i Prezes Sądu Najwyższego USA (1921–1930)
• Dick Cheney – wiceprezydent Stanów Zjednoczonych (2001–2009)
• John C. Calhoun – wiceprezydent Stanów Zjednoczonych (1829–1832)

Na Yale studiował także kandydat Partii Demokratycznej na prezydenta John Kerry oraz sekretarz stanu USA Hillary Clinton.

Oprócz tego na Yale studiowali: prezydent Meksyku Ernesto Zedillo, premier Turcji Tansu Çiller, prezydent Niemiec Karl Carstens i premier Włoch Mario Monti.

Inne znane osoby

Spośród pozostałych osób wzmiankowanych w Wikipedii, z uniwersytetem związani są jako absolwenci i wykładowcy m.in.: John Ashbery (poeta), Jeffrey Hamburger (historyk sztuki), Stanley Milgram (psycholog społeczny), Tomas Venclova (poeta, literaturoznawca). Absolwentkami Yale są również zdobywczynie dwóch Oscarów, amerykańskie aktorki Meryl Streep i Jodie Foster.

Linki zewnętrzne

Strony uniwersyteckie

• Oficjalna strona internetowa Yale University
• Yale College, Undergraduate Admissions
• Yale Law School
• Yale Graduate School of Arts & Sciences
• Yale School of Medicine
• Yale School of Art
• Yale School of Music
• Yale School of Public Health
• Yale School of Drama
• Yale Divinity School
• Yale School of Architecture
• Yale School of Management
• Yale National Initiative
• Strona sportowa Yale
• Yale Art Gallery
• Yale Center for British Art

Czasopisma

• Yale Alumni Magazine
• Yale Daily News
• Yale Economic Review
• YaleGlobal Online Magazine
• Yale Herald
• Yale Law Journal
• Yale Literary Magazine
• Yale Record
• Yale Rumpus