Narciso Yepes

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Narciso Yepes
Imię i nazwisko Narciso García Yepes
Data i miejsce urodzenia 14 listopada 1927
Lorca
Pochodzenie hiszpańskie
Data i miejsce śmierci 3 maja 1997
Murcja
Instrument gitara
Gatunek muzyka poważna
Zawód muzyk (gitarzysta, kompozytor)
Wytwórnia płytowa Deutsche Grammophon
Instrument
gitara dziesięciostrunowa
Strona internetowa
Firma de Narciso Yepes.JPG

Narciso García Yepes (ur. 14 listopada 1927 w Lorca, zm. 3 maja 1997 w Murcji) – hiszpański wirtuoz gitary klasycznej, specjalizujący się w grze na gitarze dziesięciostrunowej, a także kompozytor.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Yepes urodził się w niezamożnej rodzinie w Lorca, w regionie Murcja. Kiedy miał cztery lata, dostał od ojca pierwszą gitarę. Gry uczył się początkowo u Jesusa Guevary w Lorca. W 1936, kiedy zaczęła się hiszpańska wojna domowa, wraz z rodziną przeprowadzili się do Walencji.

W wieku lat 13 rozpoczął naukę w Conservatorio de Valencia u pianisty i kompozytora Vicente Asencia. Pobierał też lekcje harmonii, kompozycji i wykonawstwa.

16 grudnia 1947 zadebiutował w Madrycie wykonaniem utworu Joaquina Rodriga Concierto de Aranjuez wraz z Ataúlfo Argentą, dyrygującym Hiszpańską Orkiestrą Narodową. Występ spotkał się z uznaniem publiczności i pochlebnymi opiniami krytyków; w rezultacie przyniósł Yepesowi ogromny sukces i sławę. Wkrótce potem gitarzysta odbył tournée koncertowe po takich państwach jak Argentyna, Szwajcaria, Włochy, Niemcy i Francja. W tym okresie był najbardziej znany z wykonania Concierto de Aranjuez. Jako pierwszy nagrał ten utwór komercyjnie w 1955.

W 1950, po występie w Paryżu, przez rok studiował interpretację pod kierunkiem skrzypka George Enescu i pianisty Waltera Giesekinga. Jednocześnie nieformalnie dokształcał się u Nadii Boulanger. Następnie spędził dłuższy czas we Włoszech, gdzie spotykał się z wieloma artystami.

W 1952 zaaranżował muzykę do filmu Jeux interdits (Zakazane zabawy) w reżyserii René Clémenta. Był też wykonawcą tej muzyki. W późniejszym okresie skomponował muzykę do filmów: La Fille aux Yeux d’Or (1961) i La viuda del capitán Estrada (1991). W filmowej wersji baletu Manuela de Falli El amor brujo (Czarodziejska miłość) z 1967 wyreżyserowanej przez Francisca Rovira Beleta wystąpił jako muzyk.

W 1958 ożenił się z Marysią Szumlakowską, młodą polską studentką filozofii. Urodziło im się dwóch synów: Juan de la Cruz (zmarł) i Ignacio Yepes, w przyszłości dyrygent i flecista, oraz córka Ana, tancerka i choreograf Ana Yepes.

W 1964 zagrał Concierto de Aranjuez z Berlińską Orkiestrą Filharmoniczną, grając na gitarze dziesięciostrunowej, którą wynalazł we współpracy ze sławnym wytwórcą gitar José Ramírezem III[1]. Podstawą do skonstruowania tej gitary były zapomniane pomysły z XIX wieku.

Strojenie dziesięciostrunowej gitary Narciso Yepesa

Tak wykonany instrument umożliwiał granie w oryginalnym zapisie utworów z okresu barokowej lutni bez transpozycji zapisu partii basu i bez dokonywania niezbędnych uproszczeń koniecznych w przypadku gitary sześciostrunowej. Taki instrument pozwolił też na wykonywanie transkrypcji muzyki klawesynowej.

Jednak głównym powodem skonstruowania instrumentu z dodatkowymi strunami była chęć uzyskania efektu rezonansu strun strojonych do C, A#, G#, F#. W efekcie powstała pierwsza gitara z pełnym chromatycznym rezonansem. W czasie gry brzmienie strun tej gitary jest wzbogacone o współwibrujące struny basowe, wpadające samoczynnie w rezonans ze struną wzbudzoną przez muzyka. Można to przyrównać do użycia prawego pedału podczas gry na fortepianie, które umożliwia m.in. wibrację sąsiednich strun – nie od uderzenia młoteczka, ale przez przeniesienie drgań.

Po roku 1964 gitara dziesięciostrunowa stała się jedynym instrumentem Yepesa na jego tournée i koncertach na całym świecie – występował ze światowej sławy orkiestrami; dawał około 130 koncertów rocznie.

Był nie tylko znakomitym muzykiem, ale i naukowcem. Poszukiwał i badał rękopisy muzyczne z XVI i XVII wieku, dzięki czemu ponownie odkrył liczne zapomniane już dzieła, głównie z epoki baroku, pisane na gitarę i lutnię. Był też pierwszym muzykiem, który nagrał wszystkie kompozycje Jana Sebastiana Bacha w na instrumencie, na który były pierwotnie napisane, czyli 14-chórowej barokowej lutni. Dodatkowo, dzięki cierpliwym i intensywnym studiom nad tym instrumentem, rozwinął rewolucyjną technikę gry, która pozwalała wydobyć nieznane poprzednio możliwości tego instrumentu.

Za swoją działalność był wielokrotnie honorowany, w tym złotym medalem za wybitne osiągnięcia w sztuce przez króla Juana Carlosa I, członkostwem Akademii Alfonsa X Mądrego i honorowym doktoratem Uniwersytetu Murcji. W 1986 przyznano mu narodową nagrodę muzyczną Hiszpanii oraz jednomyślnie wybrano do Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych Św. Ferdynanda[2].

W latach 80. założył zespół Trio Yepes wraz z synem Ignacio Yepesem, grającym na flecie i flecie prostym, oraz córką Aną, tańczącą do własnej choreografii.

Od 1993 ograniczył publiczne występy z powodu postępującej choroby. Ostatni koncert dał w marcu 1996 w hiszpańskim mieście Santander.

Zmarł w Murcji w 1997 po długotrwałej walce z chłoniakiem.

Dyskografia (Niepełna lista)[edytuj | edytuj kod]

  • Nagrania dla Deutsche Grammophon
  • „La Fille aux Yeux d’Or” (pierwotnie filmowy soundtrack) (Fontana, 460.805)
  • „Narciso Yepes: Bacarisse/Torroba” (Concertos) (London, CCL 6001)
  • „Jeux Interdits” (Original film soundtrack) (London, Kl 320)
  • „Narciso Yepes: Recital” (London, CCL 6002)
  • „Falla/Rodrigo” (Concierto de Aranjuez) (London, CS 6046)
  • „Spanish Classical Guitar Music” (London, KL 303)
  • „Vivaldi/Bach/Palau” (Conciertos & Chaconne)(London, CS 6201)
  • „Guitar Recital: Vol. 2" (London, KL 304)
  • „Rodrigo/Ohana” (Concertos) (London, CS 6356)
  • „Guitar Recital: Vol. 3" (London, KL 305)
  • „The World of the Spanish Guitar Vol. 2" (London, STS 15306)
  • „Simplemente” (re-release of early recordings) (MusicBrokers, MBB 5191)
  • „Recital Amerique Latine & Espagne” (Forlane, UCD 10907)
  • „Les Grands d’Espagne, Vol. 4" (Forlane, UM 3903)
  • „Les Grands d’Espagne, Vol. 5" (Forlane, UM 3907)
  • „Fernando Sor – 24 Etudes” (Deutsche Grammophon, 139 364)
  • „Spanische Gitarrenmusik aus fünf Jahrhunderten, Vol. 1" (Deutsche Grammophon, 139 365)
  • „Spanische Gitarrenmusik aus fünf Jahrhunderten, Vol. 2" (Deutsche Grammophon, 139 366)
  • „Joaquín Rodrigo: Concierto de Aranjuez, Fantasía para un Gentilhombre” (Deutsche Grammophon, 139 440)
  • „Rendezvous mit Narciso Yepes” (Deutsche Grammophon, 2538 106)
  • „Luigi Boccerini: Gitarren-Quintette” (Deutsche Grammophon, 2530 069 & 429 512-2)
  • „J.S. Bach – S.L. Weiss” (Deutsche Grammophon, 2530 096)
  • „Heitor Villa-Lobos” (Deutsche Grammophon, 2530 140 & 423 700-2)
  • „Música Española” (Deutsche Grammophon, 2530 159)
  • „Antonio Vivaldi” (Concertos) (Deutsche Grammophon, 2530 211 & 429 528-2)
  • „Música Catalana” (Deutsche Grammophon, 2530 273)
  • „Guitarra Romantica” (Deutsche Grammophon, 2530 871)
  • „Johann Sebastian Bach: Werke für Laute” (Works for Lute – Complete Recording on Period Instruments) (Deutsche Grammophon, 2708 030)
  • „Francisco Tárrega” (Deutsche Grammophon, 410 655-2)
  • „Joaquín Rodrigo” (Guitar Solos) (Deutsche Grammophon, 419 620-2)
  • „Romance d’Amour” (Deutsche Grammophon, 423 699-2)
  • „Canciones españolas I” (Deutsche Grammophon, 435 849-2)
  • „Canciones españolas II” (Deutsche Grammophon, 435 850-2)
  • „Rodrigo/Bacarisse” (Concertos) (Deutsche Grammophon, 439 5262)
  • „Johann Sebastian Bach: Werke für Laute” (Works for Lute – Recording on Ten-String Guitar) (Deutsche Grammophon, 445 714-2 & 445 715-2)
  • „Rodrigo/Halffter/Castelnuovo-Tedesco” (Concertos) (Deutsche Grammophon, 449 098-2)
  • „Domenico Scarlatti: Sonatas” (Deutsche Grammophon, 457 325-2 & 413 783-2)
  • „Guitar Recital” (Deutsche Grammophon, 459 565-2)
  • „Asturias: Art of the Guitar” (Deutsche Grammophon, 459 613-2)
  • „Narciso Yepes” (Collectors Edition box set) (Deutsche Grammophon, 474 667-2 to 474 671-2)
  • „20th Century Guitar Works” (Deutsche Grammophon)
  • „Guitar Music of Five Centuries” (Deutsche Grammophon)
  • „G.P. Telemann” (Duos with Godelieve Monden) (Deutsche Grammophon)
  • „Guitar Duos” (with Godelieve Monden) (BMG)
  • „Leonardo Balada: Symphonies” (‘Persistencies’) (Albany, TROY474)

Przypisy

  1. The Ten-String Guitar. W: Jose Ramirez III: Things About the Guitar. Bold Strummer, 1994, s. 137-141. ISBN 8487969402.
  2. [1] Narciso Yepes official website (in Spanish).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]