Jan Karol I Burbon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jan Karol I
Z Bożej łaski król Hiszpanii
Juan Carlos I Rey de España 2009 2.jpg
Król Hiszpanii
Okres panowania od 22 listopada 1975
do 19 czerwca 2014
Poprzednik Alfons XIII Burbon
Następca Filip VI Burbon
Dane biograficzne
Dynastia Burbonowie
Urodziny 5 stycznia 1938
w Rzymie
Ojciec Jan Burbon, hrabia Barcelony
Matka Maria Mercedes Burbon Sycylijska
Żona Zofia Glücksburg
Dzieci Helena, Krystyna, Filip
Odznaczenia
Order Złotego Runa (Hiszpania) Kollana Orderu Karola III (Hiszpania) Kollana Orderu Izabeli Katolickiej (Hiszpania) Krzyż Wielki Orderu Alfonsa X Mądrego (Hiszpania) Suweren Orderu św. Hermenegilda (Hiszpania) Krzyż Wielki Orderu Zasług Sportowych (Hiszpania) Order św. Januarego Kollana Orderu Króla Abdulaziza al Sauda (Arabia Saudyjska) Kollana Orderu Wyzwoliciela San Martina (Argentyna) Wielka Wstęga Orderu Leopolda (Belgia) Krzyż Wielki Orderu Krzyża Południa (Brazylia) Order Świętych Cyryla i Metodego (Bułgaria) Kollana Orderu Zasługi Chile Order Białego Lwa I Klasy (Czechy) Order Słonia (Dania) Krzyż Wielki Orderu Dannebroga (Dania) Order Krzyża Ziemi Maryjnej I Klasy (Estonia) Wielki Łańcuch Orderu Salomona (Etiopia) Kollana Orderu Królowej Saby (Etiopia) Krzyż Wielki Orderu Lakandula (Filipiny) Krzyż Wielki Orderu Białej Róży (Finlandia) Krzyż Wielki Legii Honorowej (Francja) Krzyż Wielki Narodowego Orderu Zasługi (Francja) Krzyż Wielki Orderu Zbawiciela (Grecja) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Lwa Niderlandzkiego (Holandia) Order Pahlawich I klasy (Iran) Medal Pamiątkowy 2500-lecia Imperium Perskiego (Iran) Order of Excellence (Jamajka) Najwyższy Order Chryzantemy (Japonia) Order Al-Husajna Ibn Alego (Jordania) Krzyż Wielki Orderu Boyacá (Kolumbia) Krzyż Wielki Złoty Juana Mory Fernandeza (Kostaryka) Order Zasługi Stopnia Specjalnego (Liban) Wielki Krzyż ze Złotą Kollaną Orderu Witolda Wielkiego (Litwa) Order Złotego Lwa Nassau (Luksemburg) Komandor Krzyża Wielkiego Orderu Trzech Gwiazd (Łotwa) Kollana Orderu Azteków (Meksyk) Wielki Komandor Orderu Republiki Federalnej - kl. cywilna (Nigeria) Krzyż Wielki Królewskiego Norweskiego Orderu Świętego Olafa Krzyż Wielki Specjalny Orderu Vasco Núñeza de Balboa (Panama) Order Orła Białego Wielka Kollana Wojskowego Orderu Wieży i Miecza (Portugalia) Krzyż Wielki Wojskowego Orderu Wieży i Miecza (Portugalia) Krzyż Wielki Wojskowego Orderu Aviz (Portugalia) Wielka Kollana Orderu Świętego Jakuba od Miecza (Portugalia) Krzyż Wielki Królewskiego Orderu Rycerzy Pana Naszego Jezusa Chrystusa Wielka Kollana Orderu Infanta Henryka (Portugalia) Wielka Kollana Orderu Wolności (Portugalia) Order Niepokalanej Matki Boskiej z Vila Viçosa (Portugalia) Stopień Specjalny Krzyża Wielkiego Orderu Zasługi RFN Krzyż Wielki Orderu Dobrej Nadziei (RPA) Krzyż Wielki z Kollaną Orderu Gwiazdy Rumunii (Rumunia) Order Podwójnego Białego Krzyża I Klasy (Słowacja) Królewski Order Serafinów (Szwecja) Order Rajamitrabhorn (Tajlandia) I Klasa – Kawaler (Dama) Kollany Orderu Krzyż Wielki z Kollaną Orderu Zasługi Republiki Węgierskiej (cywilny) Order Podwiązki (Wielka Brytania) Order Imperium Brytyjskiego od 1936 (cywilny) Królewski Łańcuch Wiktorii (Wielka Brytania) Najwyższy Order Zwiastowania Najświętszej Marii Panny (Order Annuncjaty) Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy z Wielką Kollaną (1951-2001) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Świętych Maurycego i Łazarza (Włochy) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Korony Włoch Wielka Wstęga Narodowego Orderu Lamparta (Zair) Krzyż Wielki Konstantyńskiego Orderu Wojskowego św. Jerzego Kawaler/Dama Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Jan Karol I, pot. z hiszp. Juan Carlos I[1][2][3], właśc. hiszp. Juan Carlos I Alfonso Víctor María de Borbón y Borbón-Dos Sicilias[4] (ur. 5 stycznia 1938 w Rzymie) – król Hiszpanii z dynastii Burbonów od 1975 do 2014 r. Syn Jana Burbona, hrabiego Barcelony, i Marii de las Mercedes, księżniczki Obojga Sycylii.

Urodził się w amerykańskim szpitalu w Rzymie, 5 stycznia 1938, jako pierwszy syn hrabiego Barcelony, wnuk króla Hiszpanii – Alfonsa XIII Burbona. Otrzymał imiona na cześć ojca – Jana (Juana) i dziadka Karola Tankreda (Carlosa Tancredi). Jan Karol I Burbon ma dwie siostry: starszą Pilar (ur. 1936) i młodszą Małgorzatę (ur. 1939). Miał także młodszego brata Alfonsa (1941–1956), który zginął tragicznie, czyszcząc rewolwer.

Młodość w Hiszpanii[edytuj | edytuj kod]

Ojciec przyszłego króla opuścił Hiszpanię po abdykacji swojego ojca w 1931 i proklamowaniu republiki. Generał Francisco Franco życzył sobie, aby młody książę kształcił się w Hiszpanii. Jan Karol przyjechał więc do Hiszpanii w 1948 i razem ze swoim kuzynem – Karolem Burbon-Sycylijskim, rozpoczął naukę. Otrzymał edukację cywilną i wojskową.

Przez generała Francisco Franco był uważany za przyszłego przywódcę kraju i przygotowywany do objęcia tej funkcji. Pod koniec życia Franco, w latach 1973–1975 pełnił obowiązki głowy państwa.

Król Hiszpanii[edytuj | edytuj kod]

Dwa dni po śmierci Francisco Franco, 22 listopada 1975 objął tron jako Jan Karol I. Po wstąpieniu na tron opowiedział się za demontażem systemu zbudowanego przez Franco i za przyjęciem przez Hiszpanię ustroju demokratycznego. Prawowitość panowania Jana Karola została potwierdzona, kiedy jego ojciec zrzekł się praw do tronu na jego rzecz w 1977. Stanowisko króla zdecydowało o porażce wojskowego zamachu stanu 23 lutego 1981. Aktywna rola króla w hiszpańskiej polityce zakończyła się wraz z rozpoczęciem rządów socjalistycznego premiera Felipe Gonzáleza w 1982. Został odznaczony m.in. polskim Orderem Orła Białego (2001).

2 czerwca 2014 zapowiedział abdykację na rzecz swego syna, księcia Filipa[5]. Po decyzji tej doszło do demonstracji w wielu hiszpańskich miastach, inspirowanych przez partie lewicowe, w których domagano się plebiscytu w sprawie dalszej formy ustrojowej państwa. 18 czerwca podpisał przyjętą ustawę, wprowadzającą w hiszpańskim systemie prawnym instytucję abdykacji monarchy[6]. O północy 19 czerwca, gdy ustawa weszła w życie przestał być panującym królem Hiszpanii. Po abdykacji zachował prawo do tytułu królewskiego. Król pozostanie też osobą nietykalną, czyli będzie całkowicie chroniony prawnie, nie będzie go można pociągnąć do odpowiedzialności za działania z okresu panowania[7].

Małżeństwo i potomstwo[edytuj | edytuj kod]

W 1962 ożenił się w Atenach z księżniczką grecką Zofią Glücksburg, córką króla Grecji, Pawła I Glücksburga. Para królewska ma troje dzieci:

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Jan Karol zna kilka języków. Podobnie jak jego żona, mówi po hiszpańsku, angielsku i francusku. Król zna również włoski, portugalski i kataloński, nie zna za to niemieckiego (w przeciwieństwie do królowej Zofii), ani ojczystego języka żony (czego bardzo żałuje) – greckiego[potrzebne źródło].

Król jest kuzynem pierwszego stopnia księcia Adama Karola Czartoryskiego de Bourbon ze strony matki (polski arystokrata jest synem Marii de los Dolores de Borbon y Orleans, księżniczki Obojga Sycylii, która była rodzoną siostrą Marii de las Mercedes de Bourbon y Orleans).

Choć Jan Karol na co dzień posługuje się jedynie tytułem króla Hiszpanii, jego pełna tradycyjna tytulatura brzmi: z Bożej łaski król Hiszpanii, Kastylii, Leónu, Aragonii, Sycylii, Neapolu, Jerozolimy, Portugalii, Nawarry, Grenady, Toledo, Walencji, Galicji, Majorki, Sewilli, Sardynii, Kordoby, Korsyki, Murcji, Jaén, Algarve, Algeciras, Gibraltaru, Wysp Kanaryjskich, Wschodnich i Zachodnich Indii oraz innych wysp i ziem na zachodnim brzegu Atlantyku, hrabia Barcelony, pan Biskajów i Moliny, książę Aten i Neopatrii, hrabia Roussillon i Cerdagne, margrabia Oristano i Goceano, arcyksiążę Austrii, książę Burgundii, Brabancji i Mediolanu, hrabia Habsburga, Flandrii, Tyrolu etc. Jest ona rezultatem rozmaitych historycznych perturbacji, w trakcie których królowie hiszpańscy uzyskiwali i tracili władzę nad kolejnymi krajami. Tytuł arcyksięcia Austrii pochodzi z czasów, gdy w Hiszpanii panowali Habsburgowie.

Jest krótkofalowcem, posiada znak EA0JC.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Hiszpańska rodzina królewska
Coat of Arms of Spanish Monarch.svg

JKM Król i JKM Królowa


JKM Król Jan Karol I (poprzedni król)
JKM Królowa Zofia (poprzednia królowa, żona Jana Karola I)



JKW Księżna Badajoz


JKW Księżna i JE Książę Soria


JKM Księżna Alicja (księżna wdowa Kalabrii)

Prapradziadkowie

Franciszek de Asís Burbon
(1822–1902)
∞ 1846
królowa Hiszpanii
Izabela II Burbon
(1830–1904)

Karol Ferdynand Habsburg
(1818–1874)
∞ 1854
Elżbieta Franciszka Habsburg
(1831–1903)

Aleksander Hessen-Darmstadt
(1823–1888)
∞1851
Julia Hauke
(1825–1895)

Albert Sachsen-Coburg-Gotha
(1819–1861)
∞ 1840
Królowa Wielkiej Brytanii
Wiktoria Hanowerska
(1819–1901)

król Obojga Sycylii
Ferdynand II Burbon
(1810–1859)
∞1837
Maria Teresa Habsburg (1816–1867)

Franciszek Burbon
(1827–1892)
∞1850
Maria Izabella Habsburg
(1834–1901)

Ferdynand Filip Orleański
(1810–1842)
∞1837
Helena Luiza Elżbieta Mecklenburg-Schwerin
(1814–1858)

Antoni Orleański
(1824–1890)
∞1846
Ludwika Ferdynanda Burbon
(1832–1897)

Pradziadkowie

król Hiszpanii
Alfons XII Burbon
(1857–1885)
∞1879
Maria Krystyna Habsburg
(1858–1929)

Henryk Battenberg
(1858–1896)
∞1885
Beatrycze Koburg
(1857–1944)

Alfons Burbon
(1841–1934)
∞1868
Maria Antonietta Burbon
(1851–1918)

Filip Orleański
(1838–1894)
∞1864
Maria Izabela Orleańska
(1848–1919)

Dziadkowie

król Hiszpanii
Alfons XIII Burbon
(1886–1941)
∞1806
Wiktoria Eugenia Battenberg
(1887–1969)

Karol Tankred Burbon
(1870–1949)
∞ 1907
Ludwika Orleańska
(1882–1958)

Rodzice

Jan Burbon (1913–1993)
∞1935
Maria Mercedes Burbon (1910–2000)

Jan Karol I Burbon (ur. 5 stycznia 1938), król Hiszpanii

Żona

∞ 14 maja 1962
Zofia Glücksburg (ur. 2 listopada 1938)

Dzieci

Helena Burbon
(ur. 20 grudnia 1963)
∞ 1995
Jaime de Marichalar
(ur. 4 lipca 1963)

Krystyna Burbon (ur. 13 czerwca 1965)
∞ 1997
Iñaki Urdangarin (ur. 15 stycznia 1968)

król Hiszpanii
Filip VI Burbon
(ur. 30 stycznia 1968)
∞ 2004
Letycja
(ur. 15 września 1972)

Wnuki

Filip de Marichalar y Burbon
(ur. 17 lipca 1998)

Wiktoria de Marichalar y Burbon
(ur. 9 września 2000)

Juan Valentin Urdangarín y Burbon
(ur. 29 września 1999)

Pablo Nicolás Urdangarín y Burbon
(ur. 6 grudnia 2000)

Miguel Urdangarín y Burbon
(ur. 30 kwietnia 2002)

Irena Urdangarín y Burbon
(ur. 5 czerwca 2005)

Eleonora Burbon
(ur. 31 października 2005)

Zofia Burbon
(ur. 29 kwietnia 2007)

Przypisy

  1. Konstytucja Hiszpanii z dnia 27 grudnia 1978 r.
  2. Hiszpańska droga do demokratycznej konstytucji. Kancelaria Sejmu. Biuro Studiów i Ekspertyz, listopad 1991, s. 2-5.
  3. Parlament Hiszpanii przyjął abdykację króla Juana Carlosa I. TVP Info.
  4. Jan Karol Alfons Wiktor Maria z Burbonów i z Burbonów Obojga Sycylii.
  5. Su Majestad el Rey abdica la Corona de España (hiszp.). Casa de Su Majestad el Rey de España. [dostęp 2014-06-02].
  6. tvn24.pl.
  7. IAR.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kazimierz Kozub: Politycy z pierwszych stron gazet. Warszawa: Iskry, 1976.
  • Tadeusz Pasierbiński: Blaski i cienie europejskich dworów. Warszawa: Świat Książki, 1996. ISBN 83-7129-990-7.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
Alfons XIII Burbon
Coat of Arms of Spanish Monarch.svg Król Hiszpanii
1975–2014
Coat of Arms of Spanish Monarch.svg Następca
Filip VI Burbon