Nebbiolo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Nebbiolo – ciemna odmiana uprawna winorośli właściwej (Vitis vinifera) pochodząca z północnych Włoch, uprawiana obecnie przede wszystkim w Piemoncie.

Pochodzenie i geneza nazwy[edytuj | edytuj kod]

Współczesna ampelografia uważa, że szczep 'Nebbiolo' został wyhodowany na terenie Piemontu, choć badania DNA mogą wskazywać również na Lombardię jako miejsce pochodzenia kultywaru. Nazwa pochodzi od piemonckiego nebbia (mgła). Podczas następujących w październiku zbiorów winnice Piemontu (zwłaszcza w rejonie Langhe) często okryte są gęstą mgła. Alternatywna wersja etymologii wywodzi nazwę szczepu od zniekształconego włoskiego nobile (szlachetny)[1]. Wspomniane badania DNA wskazały na bliskie pokrewieństwo genetyczne pomiędzy 'Nebbiolo' a białym szczepem Viognier[2]. 'Nebbiolo' było także formą rodzicielską dla szeregu włoskich szczepów czerwonych: Freisa, Bubbierasco, Nebbiolo Rosé, Vespolina, Negrera i Rossola.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pliniusz Starszy w Historii naturalnej wspomina o znakomitej jakości winach z Pollenzo. Jakkolwiek autor nie identyfikuje szczepu, to jednak charakterystyka win zbliżona jest do późniejszych opisów win produkowanych ze szczepu Nebbiolo. Także i samo Pollenzo leży w pobliżu obecnego obszaru uprawy tego kultywaru.

Pierwsza wzmianka, która wymienia szczep rosnący w pobliżu Rivoli z nazwy (jako nibiol) pochodzi z 1268[3]. Inne wczesne wersje zapisu nazwy to nubiola względnie nebiolo. Szczep ten wspomina (i chwali) włoski prawnik Pietro Crescenzi, autor pracy Ruralia Commoda z 1305 roku. Piętnastowieczne statuty piemonckie przewidywały srogie kary za karczowanie krzewów tego szczepu.

Wina produkowane z tego szczepu pozostawały stosunkowo nieznane aż do końca XVIII wieku, kiedy to angielscy kupcy zainteresowali się potencjalnymi alternatywami dla trudnych do pozyskania z uwagi na ówczesne konflikty angielsko-francuskie winami z Bordeaux. Kłopoty z transportem i szybkie wpadnięcie Piemontu w orbitę francuskich wpływów spowodowało, że wyścig o miejsce na angielskich stołach wygrały łatwiej dostępne sherry i porto.

Uprawa 'Nebbiolo' załamała się w drugiej połowie XIX wieku pod wpływem inwazji filoksery. Po opanowaniu epidemii (poprzez wprowadzenie szczepienia na odpornych podkładkach) zastępowano 'Nebbiolo' innymi szczepami, głownie Barbera.

Charakterystyka win[edytuj | edytuj kod]

Szczep znajduje zastosowanie w produkcji bardzo aromatycznych win czerwonych o jasnej barwie i wysokiej zawartości tanin. Wina zazwyczaj wymagają długiego okresu dojrzewania, niezbędnego dla złagodzenia smaku.

Klony i synonimy[edytuj | edytuj kod]

Podobnie jak Pinot Noir, 'Nebbiolo' jest szczepem mało stabilnym genetycznie i podatnym na mutacje. Znane jest około 40 klonów 'Nebbiolo', z czego najbardziej popularne są trzy - Lampia, Michet i Rosé Nebbiolo. Lampia jest klonem o najlepszych możliwościach adaptacji do różnych siedlisk. Michet, uważany za efekt porażenia roślin 'Nebbiolo' wirusem, rośnie najmniej bujnie i daje najmniejsze plony, przez co ceniony jest przez producentów silnie aromatycznych win o skoncentrowanym smaku. Rosé Nebbiolo obecnie jest mniej popularny, gdyż daje wina o szczególnie jasnej, niemal różowej barwie.

W Lombardii 'Nebbiolo' znane jest pod nazwą Chiavennasca, w Dolinie Aosty zaś jako Picutener. W niektórych rejonach Piemontu używana jest nazwa Spanna.

Warunki uprawy[edytuj | edytuj kod]

'Nebbiolo' jest szczepem o długim okresie wegetacji - jako jeden z pierwszych kultywarów rozwija pąki a dojrzewa po połowie października, jako jeden z ostatnich. Z tego względu bywa sadzony na najkorzystniejszych klimatycznie częściach winnic, na stanowiskach osłoniętych od wiatru a jednocześnie silnie nasłonecznionych. Szczep, zwłaszcza w warunkach deszczowego końca maja i czerwca ma tendencje do tworzenia luźnych gron, o nierównomiernej wielkości owocach (fr:Millerandage). 'Nebbiolo' bardzo źle znosi również deszczową jesień. Najlepiej udaje się w lata ciepłe i suche, kiedy rośliny mogą wytworzyć dostateczną ilość cukrów w gronach dla zbalansowania wysokiej kwasowości i wysokiego stężenia tanin.

'Nebbiolo' rośnie najlepiej na podglebiu wapienno marglowym, choć udaje się również na glebach piaszczystych, porfirowych, granitowych i łupkowych.

Rejony uprawy[edytuj | edytuj kod]

Piemont[edytuj | edytuj kod]

W swojej ojczyźnie szczep wchodzi w skład win produkowanych we wielu apelacjach DOC i DOCG. Najbardziej znane to Barolo, Barbaresco, Gattinara, Carema, Ghemme i Roero. Obecnie szczep uprawia się na około 3%[4] powierzchni winnic Piemontu, czyli około 5000 ha.

Inne regiony Włoch[edytuj | edytuj kod]

Niewielkie ilości 'Nebbiolo' uprawia się w Lombardii (apelacja DOC Valtellina)[5] i Dolinie Aosty (apelacja DOC Carema)[6].

Austria[edytuj | edytuj kod]

W rejonie Mittelburgenland istniały na przełomie XX i XXI wieku eksperymentalne nasadzenia 'Nebbiolo'.

Nowy Świat[edytuj | edytuj kod]

Szczep trafił do Stanów Zjednoczonych wraz z włoskimi imigrantami w XIX wieku, lecz został wyparty przez merlot i cabernet sauvignon. Obecnie uprawiany jest na niedużą skalę w stanie Waszyngton i Dolinie Kalifornijskiej. Trwają próby znalezienia odpowiednich siedlisk dla 'Nebbiolo' w Australii.

Przypisy

  1. J. Robinson: The Oxford Companion of Wine. Oxford University Press, 2006, s. 470-471. ISBN 0198609906.
  2. Kerin O'Keefe: Decanter Magazine - Nebbiolo is viognier cousin, conference hears (ang.). [dostęp 23 lutego 2009].
  3. Oz Clarke: Encyclopedia of Grapes. Harcourt Books, 2001, s. 155-162. ISBN 0151007144.
  4. Klub Wina - Nebbiolo (pol.). [dostęp 23 lutego 2009].
  5. Vino Valtellina (wł.). [dostęp 23 lutego 2009].
  6. Mario Crosta: Nieśmiertelna władza granitu. Carema DOC (pol.). [dostęp 23 lutego 2009].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Mariusz Kapczyński: Narodzone we mgle (Nebbiolo) (pol.). 04.08.2009. [dostęp 24 lutego 2009].