Pinot noir

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Winogrona szczepu pinot noir w Burgundii

Pinot noir – czerwona odmiana winorośli wykorzystywana w przemyśle winiarskim. Terminem tym określa się również wina wyprodukowane z tego szczepu. Inne spotykane nazwy to Spätburgunder, Pinot Nero, Blauburgunder, Salvagnin, Salvagnin Noir, Pinot tinto, Kisburgundi Kék, Rounci, Burgundac Crni.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Odmiana o liściach mniejszych niż cabernet sauvignon, ale większych niż syrah. Grona małe, zwarte, stożkowo-cylindryczne, podobne nieco do szyszek. Uważa się, że etymologia nazwy pinot pochodzi właśnie od szyszkowatego kształtu gron. W uprawie ma tendencję do tworzenia wąskich, niezbyt rozłożystych krzewów. Owoce wrażliwe na szarą pleśń, liście podatne na mączniaka i wirusa wachlarzowatości winorośli. Preferuje gleby wapienne, nie lubi zbyt wysokich temperatur w uprawie. Powoduje to, że pinot noir ma opinię szczepu trudnego i kapryśnego, zarówno w uprawie, jak i winifikacji. Najbardziej naturalnym zastosowaniem dla niego jest produkcja wina czerwonego, mającego charakterystyczny, pełny i bogaty, ale nie ciężki smak. Daje wina zazwyczaj o jaśniejszym kolorze niż inne szczepy czerwone. W młodym 'pinot noir można wyczuć najczęściej nuty czerwonych owoców (wiśnia, truskawka, malina, czerwona porzeczka). Starzejące się wino nabiera aromatów korzennych (wanilia, kokos, dym, dąb, cedr, skóra, trufle, cygara - w zależności od beczek użytych do starzenia wina). Produkuje się z niego również wina różowe, a także białe typu vin gris (wina produkowane z soku, bez udziału skórki owoców).

Pochodzenie, klony, krzyżówki[edytuj | edytuj kod]

Odmiana pinot noir pochodzi z francuskiego regionu Burgundii, zaś jego uprawa znana jest od dwóch tysięcy lat. U Columelli w De re rustica znajduje się (bardzo zbliżony do charakterystyki współczesnego Pinot noir) opis winorośli uprawianych na terenie obecnej Burgundii w I wieku naszej ery. Nie jest znane jej pochodzenie.

Austriaccy naukowcy sugerują[1], że pinot noir może być efektem skrzyżowania szczepów pinot meunier i traminer, pogląd ten jednak nie znalazł uznania wśród innych enologów. Pinot meunier jest identyczny genetycznie z pinot noir, różniąc się jedynie mutacją komórek naskórka (chimera epidermalna) wywołującą owłosienie wierzchołków pędów i nieco bardziej kompaktowy wzrost[2].

Pinot gris jest mutantem somatycznym (pączkowym) szczepu pinot noir, o jasnej barwie owoców. Pinot blanc jest najprawdopodobniej dalszą mutacją szczepu pinot gris. Profile DNA wszystkich szczepów z grupy pinot (gris, blanc, moure i teinturier) są niemal identyczne[3].

Inny biały mutant pinot noir został wyodrębniony w Burgundii w 1936 i jest uprawiany obecnie na małą skalę pod nazwą pinot gouges (za nazwiskiem hodowcy).

Pinot liébault jest mutantem o ciemnych owocach, o wyższych i bardziej stabilnych plonach niż pinot noir. Szczep ten jest uprawiany w niektórych częściach Burgundii i wzmiankowany w regułach AOC.

Pinot wrotham jest angielskim mutantem pinot noir, charakteryzującym się jasnym owłosieniem górnej powierzchni liści i szczególną odpornością na mączniaka. Szczep ten został pozyskany ze stanowiska w miejscowości Wrotham w hrabstwie Kent. Według spekulacji brytyjskich enologów winorośl ta najprawdopodobniej została zaintrodukowana w czasach rzymskich[4]. Od pinot meunier różni się wcześniejszym dojrzewaniem i wyższą zawartością cukru[5]. W latach 80 XX wieku pinot wrotham został sprowadzony do Kalifornii (dolina Napa).

Pinot noir ma długą historię uprawy i wydaje się być szczepem szczególnie podatnym na mutacje. W samej Francji istnieje bardzo wiele lokalnych odmian pinot noir, z czego ponad 50 jest oficjalnie wyróżnionych i opisanych.

Gamay beaujolais (nie mylić z gamay) jest wcześnie dojrzewającym, kalifornijskim klonem pinot noir, uprawianym jedynie w Nowym Świecie. Frühburgunder (pinot noir précoce) jest innym, wcześnie dojrzewającym klonem pinot noir, być może identycznym z gamay.

W wiekach średnich w północno-wschodniej Francji uprawne formy pinot noir krzyżowały się spontanicznie z innym powszechnie wówczas uprawianym szczepem gouais blanc. Potomstwo tych krzyżowek charakteryzowało się sporym wigorem (typowym dla hybryd pomiędzy oddalonymi od siebie genetycznie formami rodzicielskimi). Mieszańce te dały początek wielu uprawianym do dziś szczepom, między innymi chardonnay, aligoté, auxerrois, gamay i melon.

W 1925 w Afryce Południowej pinot noir został skrzyżowany ze szczepem cinsaut (znanym lokalnie pod nazwą hermitage). Uzyskano w ten sposób odmianę pinotage.

Obszary uprawy[edytuj | edytuj kod]

Francja[edytuj | edytuj kod]

Burgundia

Impulsem rozwoju produkcji wina w Burgundii we wczesnym średniowieczu był rozkwit życia monastycznego: wino potrzebne było do celów liturgicznych, a brak dostępu do morza ograniczał możliwości łatwego importu. Pierwszy zapis o nadaniu klasztorowi na własność winnicy pochodzi z czasów króla Guntrama z roku 579, lecz dopiero w czasach pierwszych Karolingów powstają duże przyklasztorne winnice (cystersi w Cluny i benedyktyni w Cîteaux). W 1395 książę Burgundii Filip II Śmiały wydał edykt zakazujący uprawy konkurencyjnego szczepu gamay na terenie księstwa. W ten sposób pinot noir został głównym czerwonym szczepem uprawianym w Burgundii. Choć reguły niektórych burgundzkich AOC dopuszczają 15% udział soku z białych szczepów (chardonnay, pinot blanc, pinot gris), to w praktyce czerwony burgund produkowany jest niemal wyłącznie ze szczepu pinot noir. Według danych z roku 2007 powierzchnia uprawy pinot noir w Burgundii wynosiła 10 499 hektarów, co stanowi 36% powierzchni wszystkich winnic w Burgundii[6].

Alzacja

W Alzacji pinot noir jest jedynym uprawianym szczepem czerwonym[7]. Najczęściej produkuje się z niego lekkie wino różowe, choć znana jest również jego ciemniejsza wersja (pinot noir rouge). Pinot noir w 2008 zajmował 9,6% powierzchni winnic alzackich (1 491 hektarów), produkując 108 326 hl wina[8].

Jura

We francuskim departamencie Jura pinot noir jest jednym z trzech uprawianych szczepów czerwonych i jest używany do produkcji lekkich win czerwonych, zarówno samodzielnie, jak i w połączeniu ze szczepami poulsard i trousseau. Powierzchnia uprawy nie przekracza 185 ha[9].

Szampania

W Szampanii pinot noir jest używany jako dodatek przy produkcji win musujących produkowanych ze szczepów chardonnay i pinot meunier. Bywa również przerabiany w czystym składniku. Takie szampany określa się terminem blanc de noirs. Powierzchnia uprawy pinot noir w Szampanii w 2008 roku wynosiła 12 503 ha[10].

Dolina Loary

W Dolinie Loary pinot noir uprawiany jest w apelacjach Sancerre, Menetou-Salon, Reuilly i Touraine. Tworzy lekkie, owocowe wina, spożywane najczęściej nieco schłodzone.

Inne kraje[edytuj | edytuj kod]

Poza Francją szczep ten uprawia się w Austrii, Szwajcarii, Hiszpanii, Niemczech, na Węgrzech, w Mołdawii ,w Australii, Nowej Zelandii, RPA, Kanadzie, Stanach Zjednoczonych i Chile.

Przypisy