Nogat
| Nogat | |
 Nogat w okolicach Kępin Wielkich |
|
| Lokalizacja | Europa Polska |
| Źródło | Wisła Biała Góra |
| Ujście | Zalew Wiślany nieopodal miejscowości Osłonka 54°16′30″N 19°16′20″E / 54.275, 19.272222222222 |
| Długość | 62 km |
| Powierzchnia zlewni | 1330 km² |
| Średni przepływ | 20m³ (regulowany przez jaz w Białej Górze) przy wypływie z Wisły i 30 m³/s przy ujściu |
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
| Rzeki Polski | |
Nogat – rzeka stanowiąca wschodnie ramię ujściowe Wisły, oddzielona od drugiego z ramion, Leniwki, śluzą w Białej Górze, żeglowna na całej długości. Uchodzi licznymi odnogami do Zalewu Wiślanego tworząc niewielką deltę.
Częściowo występują wały przeciwpowodziowe będące pozostałością czasów przed budową kaskady w latach 1912-15[potrzebne źródło].
Długość rzeki wynosi 62 km, a jej powierzchnia zlewni 1330 km²[1].
Dopływy: Liwa, Młynówka Malborska. Oba dopływy prawobrzeżne.
Ze względu na wartości przyrodnicze ujściowy odcinek rzeki został objęty ochroną w postaci rezerwatu przyrody Ujście Nogatu i Obszaru Chronionego Krajobrazu Rzeki Nogat. Dolny odcinek stanowi granicę województw pomorskiego i warmińsko-mazurskiego[1].
Spis treści |
Historia regulacji [edytuj]
Dawniej rzeka stanowiła jedno z głównych ramion Wisły i spływało nią 87% wód wiślanych. W związku z obniżeniem się poziomu lustra wody w Nogacie podjęto próbę regulacji układu rzecznego i w 1553 roku przekopano kanał pod Białą Górą, który uratował rzekę od wyschnięcia. Większość wód zaczęła płynąć Nogatem a Wisła straciła żeglowność na odcinku Biała Góra - Gdańsk. Niedobór wody dla Gdańska i nadmiar dla miejscowości położonych nad Nogatem wywołał wieloletnie spory. W 1612 roku wybudowano tamę, która w czasie wojen szwedzkich uległa zniszczeniu, powodując ponowne spory i komplikacje stosunków wodnych. Dopiero w 1848 roku zatwierdzono projekt odgałęzienia Nogatu od Wisły 4 km poniżej Białej Góry w miejscowości Piekło, w tym celu przekopano kanał wodny, wzniesiono drewniany jaz przeciw krze lodowej i wybudowano wały przeciwpowodziowe z tzw. wielkim upustem, służącym do odprowadzania wód Liwy do Nogatu. W 1879 roku podwyższono wał przeciwpowodziowy Wisły i przebudowano wielki upust. Po przerwaniu wału i zalaniu Żuław Elbląskich w 1888 roku zdecydowano o uregulowaniu Wisły. W 1900 roku nastąpiło prawie całkowite odcięcie dopływu wody z Wisły do Nogatu. Rzekę Nogat skanalizowano przez trzy stopnie wodne: Michałowo, Rakowiec i Szonowo, utrzymując w ten sposób stały poziom wód, umożliwiając ruch statków. W 1930 roku wybudowano małą śluzę w ujściu Liwy do Nogatu[2].
Miejscowości nad Nogatem [edytuj]
- Biała Góra (śluza) - prawy brzeg
- Pogorzała Wieś (śluza Szonowo) - lewy brzeg
- Grobelno - lewy brzeg
- Malbork
- Czerwone Stogi - lewy brzeg
- Kamienice - lewy brzeg
- Malbork-Rakowiec (śluza) - prawy brzeg
- Szawałd - lewy brzeg
- Janówka - prawy brzeg
- Półmieście - lewy brzeg
- Michałowo (śluza) - lewy brzeg
- Wierciny - lewy brzeg
- Jazowa - lewy brzeg
- Kępki - lewy brzeg
- Kępiny Małe - lewy brzeg
- Bielnik Drugi - prawy brzeg
- Kępiny Wielkie - prawy brzeg
- Osłonka - lewy brzeg
Linki zewnętrzne [edytuj]
- Więcej informacji o węźle wodnym w Białej Górze
- Nogat w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VII (Netrebka – Perepiat) z 1886 r.
- Przewodnik Piotra Saleckiego po Nogacie dla żeglarzy i turystów wodnych
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Program Ochrony Środowiska dla Gminy Elbląg na lata 2006 - 2011, s. 32. [dostęp 29-01-2013].
- ↑ Pod. red. Roberta Goni i Włodzimierza Bykowskiego, Dolina Dolnej Wisły dla ciekawych - przewodnik przyrodniczo-turystyczny, Wyd. TPDW, ZPKChiN, Apeiron. Świecie, 2010. Wyadanie I, ISBN 978-83-61821-08-3, ISBN 978-93-62303-05-2
