Nogat

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy rzeki. Zobacz też: Nogat.
Nogat
Nogat
Nogat w okolicach Kępin Wielkich
Lokalizacja Europa
 Polska
Źródło Wisła
Biała Góra
Ujście Zalew Wiślany
nieopodal miejscowości Osłonka
54°16′30″N 19°16′20″E/54,275000 19,272222
Długość 62 km
Powierzchnia zlewni 1330 km²
Średni przepływ 20m³ (regulowany przez jaz w Białej Górze) przy wypływie z Wisły i 30 m³/s przy ujściu
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Rzeki Polski
Zamek w Malborku, widok od strony Nogatu

Nogatrzeka stanowiąca wschodnie ramię ujściowe Wisły, oddzielona od drugiego z ramion, Leniwki, śluzą w Białej Górze, żeglowna na całej długości. Uchodzi licznymi odnogami do Zalewu Wiślanego tworząc niewielką deltę.

Częściowo występują wały przeciwpowodziowe będące pozostałością czasów przed budową kaskady w latach 1912-15[potrzebne źródło].

Długość rzeki wynosi 62 km, a jej powierzchnia zlewni 1330 km²[1].

Dopływy: Liwa, Młynówka Malborska. Oba dopływy prawobrzeżne.

Ze względu na wartości przyrodnicze ujściowy odcinek rzeki został objęty ochroną w postaci rezerwatu przyrody Ujście Nogatu i Obszaru Chronionego Krajobrazu Rzeki Nogat. Dolny odcinek stanowi granicę województw pomorskiego i warmińsko-mazurskiego[1].

Historia regulacji[edytuj | edytuj kod]

Dawniej rzeka stanowiła jedno z głównych ramion Wisły i spływało nią 87% wód wiślanych. W związku z obniżeniem się poziomu lustra wody w Nogacie podjęto próbę regulacji układu rzecznego i w 1553 roku przekopano kanał pod Białą Górą, który uratował rzekę od wyschnięcia. Większość wód zaczęła płynąć Nogatem a Wisła straciła żeglowność na odcinku Biała Góra - Gdańsk. Niedobór wody dla Gdańska i nadmiar dla miejscowości położonych nad Nogatem wywołał wieloletnie spory. W 1612 roku wybudowano tamę, która w czasie wojen szwedzkich uległa zniszczeniu, powodując ponowne spory i komplikacje stosunków wodnych. Dopiero w 1848 roku zatwierdzono projekt odgałęzienia Nogatu od Wisły 4 km poniżej Białej Góry w miejscowości Piekło, w tym celu przekopano kanał wodny, wzniesiono drewniany jaz przeciw krze lodowej i wybudowano wały przeciwpowodziowe z tzw. wielkim upustem, służącym do odprowadzania wód Liwy do Nogatu. W 1879 roku podwyższono wał przeciwpowodziowy Wisły i przebudowano wielki upust. Po przerwaniu wału i zalaniu Żuław Elbląskich w 1888 roku zdecydowano o uregulowaniu Wisły. W 1900 roku nastąpiło prawie całkowite odcięcie dopływu wody z Wisły do Nogatu. Rzekę Nogat skanalizowano przez trzy stopnie wodne: Michałowo, Rakowiec i Szonowo, utrzymując w ten sposób stały poziom wód, umożliwiając ruch statków. W 1930 roku wybudowano małą śluzę w ujściu Liwy do Nogatu[2].

Miejscowości nad Nogatem[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Program Ochrony Środowiska dla Gminy Elbląg na lata 2006 - 2011, s. 32. [dostęp 29-01-2013].
  2. Pod. red. Roberta Goni i Włodzimierza Bykowskiego, Dolina Dolnej Wisły dla ciekawych - przewodnik przyrodniczo-turystyczny, Wyd. TPDW, ZPKChiN, Apeiron. Świecie, 2010. Wyadanie I, ISBN 978-83-61821-08-3, ISBN 978-93-62303-05-2 (formalnie błędny numer ISBN)