O kulcie jednostki i jego następstwach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

O kulcie jednostki i jego następstwach (ros. О культе личности и его последствиях) – tajny referat wygłoszony 24 i 25 lutego 1956 na zamkniętym posiedzeniu XX Zjazdu KPZR przez Nikitę Chruszczowa, sekretarza generalnego KPZR, przywódcę ZSRR i następcę Józefa Stalina.

Treść raportu i jego znaczenie[edytuj | edytuj kod]

W referacie tym Stalin został ukazany jako zbrodniarz stojący na czele partii bolszewików, winny zbrodniom, które zostały popełnione, gdy sprawował władzę, i wprowadzeniu tzw. kultu jednostki.

W ten sposób Chruszczow, członek ścisłego kierownictwa WKP(b) od początku wielkiej czystki, obarczył wyłączną odpowiedzialnością za terror zmarłego Stalina i rozstrzelanego później Berię. Odpowiedzialność za krwawy terror została zatem ograniczona do kwestii personalnych, z pominięciem źródeł systemowych. System państwa totalitarnego miał bowiem pozostać nietknięty, przy ograniczeniu policyjnych represji, określanych jako błędy i wypaczenia słusznych założeń systemu dyktatury bolszewików nazywanej przez nich dyktaturą proletariatu.

Oznaczało to gwarancję bezpieczeństwa osobistego dla partyjnej nomenklatury, współpracowników i wykonawców woli Stalina – ludzi, których do władzy wyniósł terror lat 30. XX wieku. Jednocześnie oznaczał on też pozytywne zmiany dla milionów zwykłych ludzi w ZSRR i w podporządkowanych mu krajach satelickich. Chruszczow ogłosił amnestię[1] dla milionów więźniów Gułagu i ograniczył[1] system obozów koncentracyjnych – od tej pory trafiali do nich w zasadzie więźniowie kryminalni.

Rok wygłoszenia referatu stanowi też cezurę czasową początku tzw. odwilży w ZSRR, podczas której możliwe się stały publikacje utworów byłych więźniów obozów, jak np. Aleksandra Sołżenicyna.

Publikacja[edytuj | edytuj kod]

Raport w ZSRR otwarcie aż do 1989 roku nie był publikowany, ale bezpośrednio po XX zjeździe był czytany i omawiany na tzw. dniach otwartych listów na dostępnych dla wszystkich zebraniach partyjnych i komsomolskich.

Tekst raportu został po XX Zjeździe KPZR opublikowany w Polsce jako druk ścisłego zarachowania KC PZPR. Kopia jednego z egzemplarzy została przekazana korespondentom zachodnim w Polsce przez Henryka Hollanda. Opublikowany na Zachodzie wywołał wstrząs przede wszystkim w środowiskach komunistycznych i komunizujących intelektualistów, traktujących dotychczasowe doniesienia o terrorze i zbrodniach w ZSRR jako antykomunistyczną propagandę.

W Polsce szerokie upowszechnienie referatu było pretekstem do antystalinowskich wystąpień w ramach PZPR (rewizjonizm), które w połączeniu z ruchem robotniczym po wydarzeniach poznańskich z czerwca 1956, doprowadziły w konsekwencji do wydarzeń Polskiego Października, dojścia do władzy Władysława Gomułki i przejściowego złagodzenia polityki partii komunistycznej w Polsce.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Anne Applebaum, Gułag, Warszawa 2005, ISBN 8373913041 s. 467 i następne.
    Aleksander Sołżenicyn, Archipelag Gułag, Warszawa 1990,ISBN 8385135006.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]