Władysław Gomułka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Władysław Gomułka
Wladyslaw Gomulka na trybunie.jpg
Data i miejsce urodzenia 6 lutego 1905
Białobrzegi Franciszkańskie
Data i miejsce śmierci 1 września 1982
Konstancin
I sekretarz KC PPR
Przynależność polityczna Polska Partia Robotnicza
Okres urzędowania od 23 listopada 1943
do 10 sierpnia 1948
Poprzednik Paweł Finder
Następca Bolesław Bierut
3. I sekretarz KC PZPR
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Okres urzędowania od 21 października 1956
do 20 grudnia 1970
Poprzednik Edward Ochab
Następca Edward Gierek
Odznaczenia
Order Budowniczych Polski Ludowej (1949–1960) Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Order Krzyża Grunwaldu I klasy Krzyż Partyzancki Medal za Warszawę 1939-1945 Order Lenina
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Władysław Gomułka, ps. Wiesław, Feliks Duniak[1], (ur. 6 lutego 1905 w Białobrzegach Franciszkańskich, zm. 1 września 1982 w Konstancinie) – polski polityk, działacz komunistyczny, I sekretarz KC PPR (1943-1948), I sekretarz KC PZPR (1956-1970), poseł na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL II, III, IV i V kadencji.

Okres międzywojenny[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Białobrzegach Franciszkańskich (obecnie dzielnica Krosna) w rodzinie robotniczej, pielęgnującej tradycje patriotyczne. Naukę ukończył w wieku 12 lat. Od 1919 pracował jako ślusarz w przemyśle naftowym. Mając 17 lat otrzymał dyplom czeladnika ślusarskiego.

W latach 1922-1925 działał w organizacji młodzieżowej PPS Siła. Został sekretarzem okręgu związku w Drohobyczu. Usunięty z organizacji za krytykę polityki PPS dokonaną na wiecu z udziałem posła Libermana (organizację rozwiązały władze za aprobatą CKW PPS a Gomułka po raz pierwszy przesłuchiwany był przez policję)[2]. W 1924 roku zwolniony z pracy w rafinerii z powodu zorganizowania strajku. Po zwolnieniu prowadził działalność samokształceniową i udzielał się w kółku dramatycznym i chóralnym w Białobrzegach[3]. W latach 1925-1926 należał do Niezależnej Partii Chłopskiej. Tymczasowo aresztowany za prowadzenie agitacji NPCh na wiecu pierwszomajowym PPS w Krośnie. Z tego powodu Klub Poselski NPCh skierował interpelację do Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie "bezprawnego pozbawienia wolności obywatela Władysława Gomułki przez komendanta posterunku w Krośnie"[4].W 1926 roku zorganizował strajk w kopalniach ropy w Drohobyczu, za co został aresztowany.

Od 1926 roku należał do nielegalnej Komunistycznej Partii Polski (od 1930 roku był funkcjonariuszem KC KPP). Oficjalnie działał w PPS - Lewica (w 1929 roku znalazł się jako delegat I Zjazdu partii w Komisji Programowej oraz wszedł w skład KC i Sekretariatu Generalnego) aż do jej rozwiązania przez władze sanacyjne w 1931 r.[5]. Działał w Związku Zawodowym Chemików na Górnym Śląsku. W 1930 roku z polecenia KPP współtworzył, a następnie przewodniczył Ogólnokrajowemu Związkowi Robotników Przemysłu Chemicznego[6]. W 1930 r. nielegalnie udaje się na zjazd Czerwonej Międzynarodówki Związków Zawodowych w Moskwie[7]. Przy kolejnym aresztowaniu (1932), podczas organizowania strajku w Łodzi, odniósł ciężką ranę postrzałową, po której pozostał mu niedowład nogi. Po tym aresztowaniu został skazany w jednodniowym procesie na 4 lata więzienia za próbę "zmiany przemocą ustroju Państwa Polskiego". Po prawie dwuletnim pobycie w więzieniach w Łodzi, Łęczycy i Białymstoku otrzymał krótki urlop zdrowotny, podczas którego pod fałszywym nazwiskiem wyjechał do ZSRR. W latach 1934-1935 leczył się na Krymie i przebywał w Moskwie, gdzie ukończył szkołę partyjną – Międzynarodową Akademię Leninowską. Przeszedł tu m. in. elementy przeszkolenia wojskowego którym kierował Karol Świerczewski[8].Po powrocie do kraju został zawodowym funkcjonariuszem partyjnym działającym w podziemiu; mieszkał w Chorzowie, kierując okręgiem śląskim KPP. W okresie lat 30tych wielokrotnie aresztowany na 48 godzin w związku z uczestnictwem w demonstracjach politycznych lub prewencyjnie (np. w związku z przyjazdem do Polski króla Afganistanu Amanullaha)[9]. W 1936 roku został skazany na 4,5 roku więzienia za „przygotowywanie zbrodni stanu” (6-letni syn Gomułki był na sali sądowej; w tym czasie żona Gomułki odsiadywała 3 letni wyrok za działalność komunistyczną[10]) i osadzony w więzieniu w Sieradzu (był tam przywódcą „komuny więziennej” liczącej ok. 400 więźniów[11]). W 1939 roku wraz z całą „komuną” złożył wniosek o przyjęcie na ochotnika do wojska. Wniosek został odrzucony[12]. Był z przerwami przetrzymywany w więzieniu do wybuchu II wojny światowej (łącznie spędził w więzieniu 6 lat).

Okres okupacji[edytuj | edytuj kod]

W czasie kampanii wrześniowej wydostał się z więzienia w Sieradzu, po czym po krótkim pobycie w Warszawie (uczestniczył w budowie umocnień obronnych[13]) przedostał się do Białegostoku, gdzie został kierownikiem schroniska dla byłych członków KPP. Na początku 1940 roku przyjechał do Lwowa, gdzie został kierownikiem wydziału produkcji zeszytów w fabryce "Biblos". W 1941 r. został przyjęty do WKP(b). Pisał też dla polskojęzycznego periodyku Czerwony Sztandar[14] (dwa artykuły dotyczące fabryki w której pracował[15]).

Po ataku Niemiec na ZSRR, na przełomie 1941/42 r.[16], wrócił w krośnieńskie, gdzie wstąpił do PPR. Zakładał jej komórki na Podkarpaciu, a w lipcu 1942 r. na wezwanie Pawła Findera przyjechał do Warszawy, gdzie został jednym z przywódców PPR (powierzono mu funkcję pełnomocnika KC PPR na Podkarpaciu[17]). Od sierpnia 1942 r. był sekretarzem Komitetu Wojewódzkiego PPR w Warszawie a od września członkiem Tymczasowego KC. Po śmierci dwóch członków kierowniczej "trójki" PPR - przywódcy PPR Marcelego Nowotki i dowódcy Gwardii Ludowej Bolesława Mołojca (Gomułka był w gronie członków KC, którzy wydali wyrok na Mołojca jako odpowiedzialnego za śmierć Nowotki[18]) w styczniu 1943 r. zostaje członkiem kierowniczej "trójki" PPR wraz z Pawłem Finderem i Franciszkiem Jóźwiakiem. W lutym 1943 r. prowadzi z ramienia kierownictwa PPR zakończone fiaskiem rozmowy z przedstawicielami Delegatury rządu w Londynie[19].

23 listopada 1943 roku na posiedzeniu KC PPR odbytym po aresztowaniu przez Gestapo dotychczasowego sekretarza PPR Pawła Findera obejmuje kierownictwo partii zostając wybrany sekretarzem PPR (kontrkandydatami byli Bolesław Bierut i Franciszek Jóźwiak[20]).

Autor podstawowych dokumentów programowych, w tym wydanej w 1943 roku broszury O co walczymy.

Inicjator utworzenia KRN, bez uprzedniej zgody Moskwy[21], zorientowanej wówczas na "jednolitofrontową" linię polityczną[22]. Utworzenie KRN wiązało się też z konfliktem Gomułki z Bierutem. Gomułka uważał, że kluczową sprawą dla komunistów w Polsce jest pozyskanie autentycznego poparcia społecznego (próby rozmów z lewicowymi socjalistami z RPPS i ludowcami w celu włączenia ich do KRN, a nawet koncepcja likwidacji KRN celem wejścia do tworzonego przez ludowców i RPPS – Centralnego Komitetu Ludowego). Bierut uznawał za najważniejsze wkroczenie do Polski Armii Czerwonej i jej poparcie dla przemian ustrojowych, gdyż wtedy to PPR „stanie się przedmiotem zabiegów ze strony innych partii”[23]. Konflikt ten spowodował wysłanie przez Bieruta listu do Dymitrowa oskarżającego m.in. Gomułkę, że gotowy był „wlec się w ogonie ugrupowań reakcyjnych, popierających rząd londyński”[24]. Gomułka w liście kierowanym do Moskwy odnosząc się do współpracy ze Związkiem Patriotów Polskich projektujących utworzenie w ZSRR namiastki rządu polskiego stwierdzał m.in.

Tworząc KRN, PPR wychodzi z założenia, że w sprawach dotyczących kraju mogą decydować tylko czynniki wyłonione w kraju lub przez kraj powołane[25].

Linia polityczna Gomułki wzbudziła nieufność w Moskwie. Centralne Biuro Komunistów Polskich reprezentujące komunistów polskich w ZSRR krytykowało PPR pod przywództwem Gomułki i KRN za przyjęcie „sekciarskiego” programu. Zarzucano mu odejście od linii „jednolitofrontowej” poprzez wysunięcie hasła budowy Polski Ludowej oraz nacjonalizacji przy braku gwarancji indywidualnej własności ziemi oraz drobnej i średniej własności w przemyśle i handlu[26].

Od sierpnia 1944 roku członek Biura Politycznego KC PPR[27]. W Rządzie Tymczasowym, a później w TRJN, wicepremier i minister tzw. Ziem Odzyskanych.

W październiku 1944 r. nastąpiło zaostrzenie represji aparatu bezpieczeństwa kierowanego przez PPR wobec podziemia. Skala represji wzrosła tak bardzo, że zaniepokoiło to Gomułkę. Gomułka mówił na plenum KC PPR w maju 1945 r. :

Zaczyna w państwie naszym ponad naszymi głowami wyrastać drugie państwo. Organa bezpieczeństwa same robią pewną politykę, do której nikt się nie ma wtrącać (...) Daje się u nas w więzieniach ludziom zwierzęce warunki. Z tym trzeba skończyć.

Gomułka odniósł się również do działań ZSRR w Polsce.

Błędy jakie popełniały organa sowieckie w stosunku do Polaków (wywózki), wpłynęły też na kształtowanie się opinii(...). Agitacja reakcji o sowietyzacji Polski wierci głęboko duszę Polski, wierci pokaźną część narodu, wierci dusze naszych sojuszników z koalicji (...). Przy tych nastrojach grozi nam niebezpieczeństwo, że może przyjąć się zarzut o agenturze sowieckiej, że może nastąpić izolacja. Masy winny nas uważać za polską partię, niech nas atakują jako polskich komunistów, a nie jako agenturę.[28].


Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

PPR[edytuj | edytuj kod]

W przemówieniu z dnia 18 VI 1945 skierowanym do przedstawicieli opozycji mikołajczykowskiej stwierdził:

Nie obrażajcie się panowie, że my wam tylko ofiarujemy miejsca w rządzie, takie jakie sami uważamy za możliwe. Myśmy bowiem gospodarze(...). Władzy raz zdobytej nie oddamy nigdy (...). Władzy nie oddamy dlatego, aby naród polski nie spotkała nowa zguba, jaka mu grozi w wypadku fałszywej linii politycznej, którą próbuje narodowi narzucić reakcja (...). Zniszczymy wszystkich bandytów reakcyjnych, bez skrupułów. Możecie jeszcze krzyczeć, że leje się krew narodu polskiego, że NKWD rządzi Polską, lecz to nie zawróci nas z drogi.

22 czerwca 1946 wziął udział w naradzie, wraz z Bolesławem Bierutem i doradcą sowieckim przy MBP płk. Siemionem Dawidowem, na której omówił techniczne szczegóły fałszowania wyników referendum ludowego[29]. Uchwałą Prezydium KRN z 19 lipca 1946 "w wyróżnieniu zasług na polu dwuletniej pracy nad odrodzeniem państwowości polskiej, nad utrwaleniem jej podstaw demokratycznych i w odbudowie kraju" został odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski[30]. Wcześniej, 12 czerwca 1946, otrzymał Krzyż Partyzancki[31] a 17 stycznia 1946 Medal za Warszawę 1939-1945[32]. W 1947 na spotkaniu przywódców partii komunistycznych w Szklarskiej Porębie, na którym powstał Kominform, wygłosił mowę, w której skrytykował pomysł realizacji w Polsce polityki kolektywizacji wsi, co było głównym powodem oskarżenia go o tzw.odchylenia prawicowo - nacjonalistyczne.

10 sierpnia 1948, w trakcie obrad Biura Politycznego PPR w Sopocie, podjęto decyzję o ostatecznym odsunięciu go za "prawicowe i nacjonalistyczne odchylenie" i zastąpieniu przez Bolesława Bieruta. On sam został kierownikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu. W styczniu 1949 odwołano go ze stanowisk ministerialnych. W marcu 1949 otrzymał stanowisko wiceprezesa Najwyższej Izby Kontroli. Cały czas trwała jednak nagonka na Gomułkę, a oskarżenia podsycał Bierut. 2 sierpnia 1951 roku Gomułkę aresztowano i usunięto z partii[33]. Więziony był do grudnia 1954 roku[34]. Wszystkie jego utwory objęte były w 1951 roku zapisem cenzury w Polsce, podlegały natychmiastowemu wycofaniu z bibliotek[35].

PZPR[edytuj | edytuj kod]

Gomułka na wiecu (1956)
Gomułka i Leonid Breżniew w NRD.
Dom Gomułki w okresie emerytury w Konstancinie-Jeziornie.
Grób Gomułki na Cmentarzu Wojskowym na warszawskich Powązkach.

Ponownie został przyjęty do partii w 1956, w wyniku wypadków czerwcowych i dokooptowany w skład KC; 21 października został wybrany I sekretarzem. 24 października 1956 wygłosił na wiecu ludności Warszawy na placu Defilad emocjonalne przemówienie, które zyskało mu powszechną sympatię. Po dramatycznych pertraktacjach z przybyłymi do Warszawy władzami sowieckimi, zdołał uzyskać wycofanie do baz zmierzających na Warszawę oddziałów radzieckich i częściową akceptację władz ZSRR dla umiarkowanych reform. W dniach 16–18 listopada przewodniczył udającej się do Moskwy polskiej delegacji, która uzyskała znaczne ustępstwa strony radzieckiej. W początkowym okresie swoich rządów realizował politykę umiarkowanych reform i odprężenia (zwaną odwilżą gomułkowską), czemu towarzyszyła dekolektywizacja rolnictwa, poprawa stosunków z Kościołem katolickim i pierwsze próby uzyskania od Niemiec potwierdzenia granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej. W pierwszym okresie po październikowym przełomie Gomułka zyskał powszechną sympatię społeczeństwa. Pamiętano mu, że przesiedział lata w więzieniu za wierność swoim poglądom, a wybaczano to, że sam przyczynił się do powstania ustroju, w którym można było więzić za poglądy. Oczekiwano od niego spełnienia obietnic, gdy zaczął się z nich wycofywać - szybko stracił popularność.

W 1959 i 1961 roku przeżył dwie próby zamachów na swoje życie. W pierwszym zajściu głównym celem był odwiedzający Polskę Nikita Chruszczow, w drugim celem był sam Gomułka. W latach 60. XX wieku nastąpiło pogorszenie stosunków Państwa z Kościołem. W 1960 zniesiono święta Trzech Króli i Matki Boskiej Zielnej. W tym samym roku zabroniono nauki religii w budynkach szkół. Od 1961 władze lokalne pod wpływem władz centralnych zabraniały przeprowadzania procesji Bożego Ciała na ulicach miast. W 1966 władze PRL nie dopuściły do pielgrzymki Papieża Pawła VI, który chciał uczcić 1000-lecie Chrztu Polski. Milicja "aresztowała" wędrującą kopię obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej. W okresie II Soboru Watykańskiego odmawiano paszportu do Rzymu arcybiskupowi Wrocławia – Bolesławowi Kominkowi, a później prymasowi Stefanowi Wyszyńskiemu.

W II połowie lat 60. zaostrzył kurs, zwiększając jednocześnie nacisk na "właściwe stosunki" z ZSRR, czego skutkiem było zdjęcie ze sceny Dziadów w reż. Kazimierza Dejmka. W czasie jego rządów doszło do antysemickiej kampanii w 1968, która spowodowała masową emigrację Żydów z Polski. Po wypadkach marcowych jego pozycja uległa osłabieniu. Na uwagę zasługuje fakt, iż sam był mężem Zofii (Liwy) Szoken – Polki pochodzenia żydowskiego. Poparł interwencję LWP w Czechosłowacji w 1968, uważając, że przejęcie władzy w Czechosłowacji przez ekipę prozachodnią i proniemiecką zagrozi nieuznawanej i negowanej wówczas oficjalnie przez RFN granicy Polski na Odrze i Nysie Łużyckiej. 7 grudnia 1970 doprowadził do podpisania pomiędzy Polską a RFN układu, w którym RFN oficjalnie przyjęło do wiadomości zachodnią granicę Polski. Korzystając z tego niewątpliwego sukcesu w polityce zagranicznej postanowił wprowadzić podwyżkę cen na mięso i jego przetwory, co w konsekwencji doprowadziło do protestów społecznych. W grudniu 1970 na polecenie Biura Politycznego stłumiono (kilkadziesiąt ofiar śmiertelnych) robotnicze manifestacje na Wybrzeżu[36] 20 grudnia pod naciskiem zwolenników Edwarda Gierka zmuszony do ustąpienia ze stanowiska I sekretarza, a w 1971 przeniesiony na emeryturę. W 1974 oraz 1979 wybierany na kolejnych kongresach ZBoWiD w skład Rady Naczelnej tej organizacji.

Zmarł na raka płuc[37] w Konstancinie. Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. W pogrzebie uczestniczył I sekretarz KC PZPR, prezes Rady Ministrów gen. armii Wojciech Jaruzelski. Mowy pogrzebowe wygłosili: członek Biura Politycznego KC PZPR Kazimierz Barcikowski – w imieniu władz PZPR oraz Ignacy Loga-Sowiński – w imieniu współpracowników i przyjaciół.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Władysław Gomułka od 1928 r. był w związku z Liwą Szoken, polską działaczką komunistyczną żydowskiego pochodzenia[38], którą poznał podczas działalności związkowej w Zawierciu w 1928 r.[39]. W 1930 r. urodził się ich syn Ryszard Strzelecki (w 1970 r. wiceminister handlu zagranicznego i gospodarki morskiej)[40]. W latach 1932-1944 syn Gomułków przebywał pod opieką dziadków, w związku z pobytem rodziców w więzieniu w międzywojennej Polsce, a potem w związku z ich konspiracyjną działalnością podczas okupacji[41]. Para wzięła ślub cywilny w 1950 r. W 1960 zginęła w Krośnie w pożarze siostra Władysława Gomułki – Ludwika Paczosowa.

Napisane przez Gomułkę pamiętniki wydano drukiem po raz pierwszy w 1994.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Dariusz Matelski, Antyniemiecka obsesja Gomułki, „Gazeta Wyborcza”, nr 137 (4850) z 15 czerwca 2005, s. 18.

Przypisy

  1. Piotr Gontarczyk, Polska Partia Robotnicza. Droga do władzy 1941-1944, Warszawa 2003, s. 21.
  2. Ewa Maria Ożóg "Władysław Gomułka. Biografia polityczna." t. I Wydawnictwo Spółdzielcze Warszawa 1989 str. 14 ISBN 83-209-0716-0
  3. Ewa Maria Ożóg "Władysław Gomułka. Biografia polityczna." t. I Wydawnictwo Spółdzielcze Warszawa 1989 str. 18 ISBN 83-209-0716-0
  4. Ewa Maria Ożóg "Władysław Gomułka. Biografia polityczna." t. I Wydawnictwo Spółdzielcze Warszawa 1989 str. 21 ISBN 83-209-0716-0
  5. Ewa Maria Ożóg "Władysław Gomułka. Biografia polityczna." t. I Wydawnictwo Spółdzielcze Warszawa 1989 str. 25, 34, 42 ISBN 83-209-0716-0
  6. Ewa Maria Ożóg "Władysław Gomułka. Biografia polityczna." t. I Wydawnictwo Spółdzielcze Warszawa 1989 str. 36 ISBN 83-209-0716-0
  7. Ewa Maria Ożóg "Władysław Gomułka. Biografia polityczna." t. I Wydawnictwo Spółdzielcze Warszawa 1989 str. 42 ISBN 83-209-0716-0
  8. Władysław Gomułka "Pamiętniki" t.I, str. 427 BGW 1994 ISBN 83-7066-552-7
  9. Władysław Gomułka "Pamiętniki" t.I, str. 248 BGW 1994 ISBN 83-7066-552-7
  10. Andrzej Werblan „Władysław Gomułka. Sekretarz Generalny PPR” Książka i Wiedza 1988 ISBN 83-05-11972-6 str. 42-60
  11. Ryszard Nazarewicz "Armii Ludowej dylematy i dramaty" Warszawa 1998 str. 13 ISBN 83-909166-0-6
  12. Ewa Maria Ożóg "Władysław Gomułka. Biografia polityczna." t. I Wydawnictwo Spółdzielcze Warszawa 1989 str. 53 ISBN 83-209-0716-0
  13. Ewa Maria Ożóg "Władysław Gomułka. Biografia polityczna." t. I Wydawnictwo Spółdzielcze Warszawa 1989 str. 58 ISBN 83-209-0716-0
  14. Piotr Gontarczyk, Polska Partia Robotnicza. Droga do władzy 1941-1944, Warszawa 2003, s. 21.
  15. Andrzej Werblan „Władysław Gomułka. Sekretarz Generalny PPR” Książka i Wiedza 1988 ISBN 83-05-11972-6 str. 89
  16. Andrzej Werblan „Władysław Gomułka. Sekretarz Generalny PPR” Książka i Wiedza 1988 ISBN 83-05-11972-6 str. 94
  17. Andrzej Werblan „Władysław Gomułka. Sekretarz Generalny PPR” Książka i Wiedza 1988 ISBN 83-05-11972-6 str. 110
  18. "Świadectwa, dokumenty i argumenty" Antoni Przygoński "Polityka" 10/88
  19. Jan M. Ciechanowski "Powstanie Warszawskie" Bellona S.A 2009 str. 91 ISBN 978-83-7549-074-9
  20. Andrzej Werblan „Władysław Gomułka. Sekretarz Generalny PPR” Książka i Wiedza 1988 ISBN 83-05-11972-6 str. 176
  21. Norman Davies Boże Igrzysko s. 1008
  22. Piotr Gontarczyk "Polska Partia Robotnicza. Droga do władzy (1941-1944)", Wydawnictwo Fronda PL, Warszawa 2006, ISBN 83-60335-75-3, str. 308-312
  23. Krystyna Kersten „Narodziny systemu władzy. Polska 1943 – 1948” Kantor Wydawniczy SAWW 1990 str. 41 ISBN 83-850066-09-8
  24. Anna Sobór - Świderska "Jakub Berman. Biografia komunisty" IPN Warszawa 2009 str. 118 ISBN 978-83-7629-090-4
  25. Andrzej Werblan „Władysław Gomułka. Sekretarz Generalny PPR” Książka i Wiedza 1988 str. 189 i 190 ISBN 83-05-11972-6
  26. Anna Sobór - Świderska "Jakub Berman. Biografia komunisty" IPN Warszawa 2009 str. 110 i 118 ISBN 978-83-7629-090-4
  27. Ryszard Terlecki, Miecz i tarcza komunizmu. Historia aparatu bezpieczeństwa w Polsce 1944-1990, Kraków 2007, s. 34.
  28. Krystyna Kersten „Narodziny systemu władzy. Polska 1943 – 1948” Kantor Wydawniczy SAWW 1990 str. 124 i 129 ISBN 83-850066-09-8
  29. Maciej Korkuć Wybory 1947 – mit założycielski komunizmu Archiwalia IPN
  30. http://monitorpolski.gov.pl/MP/1947/s/74/490
  31. http://dokumenty.rcl.gov.pl/M1946116021601.pdf
  32. http://monitorpolski.gov.pl/MP/1946/s/26/43
  33. Władysław Gomułka.Postacie.
  34. Władysław Gomułka.
  35. Cenzura PRL, posłowie Zbigniew Żmigrodzki, Wrocław 2002, s. 13.
  36. Jakub Andrzejewski (red.): Gomułka i inni: Dokumenty z archiwum KC 1948-1982. Londyn: ANEKS, 1987. ISBN 0-906601-37-1 s. 194
  37. Władysław Gomułka.Biografia.
  38. Piotr Gontarczyk. Stereotypy i propaganda. „Uważam Rze”, s. 58, 21-27 maja 2012. Presspublica sp. z o.o.. ISSN 2082-8292. 
  39. Ewa Maria Ożóg "Władysław Gomułka. Biografia polityczna." t. I Wydawnictwo Spółdzielcze Warszawa 1989 str. 29 ISBN 83-209-0716-0
  40. Rolicki Janusz, Edward Gierek – przerwana dekada: wywiad rzeka, Warszawa, BGW 1990.
  41. Ewa Maria Ożóg "Władysław Gomułka. Biografia polityczna." t. I Wydawnictwo Spółdzielcze Warszawa 1989 str. 46 ISBN 83-209-0716-0

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dariusz Matelski, Działalność Stowarzyszenia "Poznański Czerwiec '56" w latach 1989–2008. Książka dedykowana prof. Edmundowi Makowskiemu (1931–2000), (Poznań 2008), ISBN 978-83-87350-61-1
  • Mieczysław Rakowski, Przesilenie grudniowe. Państwowy Instytut Wydawniczy, (Warszawa 1981), ss. 63-65 ISBN 83-06-00635-6
  • Andrzej Krzysztof Kunert: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939-1945 T.2. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1987, s. 61–64. ISBN 83-211-0758-3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]