Onyks

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy minerału. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Onyks
Onyx.jpg
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny SiO2ditlenek krzemu
Twardość w skali Mohsa 7[1]
Przełam brak
Układ krystalograficzny trygonalny
Gęstość minerału 2,65 – 2,667 g/cm³
Właściwości optyczne
Barwa biało-czarny, w zależności od odmiany
Rysa biała
Połysk szklisty, jedwabisty
Współczynnik załamania 1,545 – 1,554
Inne dwójłomność (0.009), przezroczysty

Onyks – minerał, odmiana chalcedonu o równoległym ułożeniu warstw, na przemian białej i czarnej.
Nazwa pochodzi z greckiego όνυξ i oznacza pazur (paznokieć, racica): nawiązuje do twardości, wyglądu i ostrych krawędzi tego minerału..
Biało-czarny onyks jest często nazywany zwyczajnym, arabskim lub czarnym. Onyks występuje również w kolorze zielonym i białym.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Naturalne onyksy należą do rzadkich skał. Spotykane na całym świecie; powstają w pogazowych pustkach w skałach wulkanicznych. Często uzyskuje się onyks sztuczny, produkowany na bazie agatów. Od czasów starożytnego Egiptu onyks barwiono, aby podkreślić jego barwę. Większość onyksów dawniej wytwarzano poprzez zanurzenie i gotowanie chalcedonu w roztworze cukru, a następnie zanurzenie go w kwasie siarkowym, aby zwęglić cząsteczki cukru zaadsorbowane w zewnętrznych warstwach chalcedonu[2]. Już w starożytności uważano onyks za kamień szczególnie szczęśliwy i właśnie z tego minerału wykonana była osobista pieczęć cesarza Chin (poddanym cesarza zabroniono posługiwać się tym samym kamieniem pod karą śmierci)[potrzebne źródło].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Znany już w starożytności. To właśnie onyksu najczęściej używano do wyrobu kamei i pieczęci.
Obecnie wykonuje się z niego miniaturowe rzeźby i intaglia, szlifuje w formie paciorków. Jest doskonałym materiałem do inkrustacji. Stanowi poszukiwany kamień kolekcjonerski, a także jubilerski i ozdobny.

Odmiany onyksu[edytuj | edytuj kod]

  • Onyks arabski – inna zwyczajowa nazwa onyksu właściwego, znany też pod nazwą: onyks czarny lub chalcedonowy.

Niekwarcowe skały nazywane onyksem[edytuj | edytuj kod]

W kamieniarstwie pod nazwą onyks rozumie się także laminowane skały wapienne zbudowane prawie wyłącznie z przezroczystego sparytu (aragonitu lub kalcytu), bez istotnych domieszek składników ziarnistych.

  • Onyks aragonitowy – inaczej zwany kalcytowym lub marmurowym – pasiasta skała węglanowa w barwach brązowo-kremowych.
  • Onyks egipski – odmiana onyksu marmurowego pochodząca z Egiptu.
  • Onyks meksykański – odmiana meksykańskiego onyksu marmurowego. Występuje on w formach naciekowych (stalaktyty), wykazuje białą lub zielonkawą barwę. Znany tez pod nazwą onyks padrara.
  • Onyks pakistański – odmiana marmurowego pochodząca z Pakistanu,
  • Onyks z Châtillon – przeświecająca odmiana ofikalcytu pochodzącej z Châtillon we Włoszech.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy

  1. mindat.org -Onyx (ang.)
  2. Peter G. Read: Gemmology. Oxford: Butterworth-Heinemann, 1999, s. 160. ISBN 0-7506-4411-7. (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Żaba J., Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Wyd. Videograf II, Chorzów 2006, ISBN 978-83-7183-385-7