Operacja Deny Flight

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Operacja Deny Flight
F-15C 53FS 36FW Aviano 1993.jpeg
Konflikt Wojna w Bośni i Hercegowinie
Czas 1992-1995
Terytorium Bośnia i Hercegowina
Strony konfliktu
 Bośnia i Hercegowina

Flag of the Croatian Republic of Herzeg-Bosnia.svg Herceg-Bośnia
 Chorwacja

Flag of Republika Srpska.svg Republika Serbska
 Jugosławia
Western Bosnia1995.gif Zachodnia Bośnia
Podmiot interweniujący
Flag of NATO.svg Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego
Flag of the United Nations.svg Organizacja Narodów Zjednoczonych
Przyczyny
Naruszenia rezolucji Rady bezpieczeństwa ONZ nr 781 i 816
Cele operacji
Egzekucja zakazu lotów na obszarem konfliktu, wsparcie dla oddziałów lądowych UNPROFOR
Czas operacji 12 kwietnia 1993 - 20 grudnia 1995
Obszar Bośnia i Hercegowina
Wydzielone operacje składowe Operacja Deliberate Force
Rezultaty operacji
• wycofanie przez bośniackich Serbów broni ciężkiej ze strefy bezpieczeństwa w Sarajewie
• przystąpienie bośniackich Serbów do negocjacji pokojowych
układ w Dayton
Konflikt bałkański

Operacja Sky MonitorOperacja Deny FlightOperacja Deliberate ForceUkład w DaytonWojna w Kosowie
Konferencja w RambouilletOperacja Allied Force
IFORMasakra w RaczakuKFORUNPROFOR

Wojna w Bośni i Hercegowinie

SarajewoDeny FlightMarkaleMrkonjić GradSrebrenicaDeliberate ForceSana 95

Operacja Deny Flight – trwająca od 12 kwietnia 1993 roku do 20 grudnia 1995 roku wojskowa operacja lotnicza Sojuszu Północnoatlantyckiego mająca na celu egzekucję ustanowionego przez Organizację Narodów Zjednoczonych (ONZ) zakazu lotów statków powietrznych w określonych strefach zakazu lotów nad terytorium Bośni i Hercegowiny. Istota operacji polegała na zapobieganiu powtarzającym się naruszeniom zakazu lotów wojskowych statków powietrznych nad określonymi przez ONZ strefami oraz wsparciu powietrznym dla lądowych jednostek sił pokojowych Narodów Zjednoczonych (UNPROFOR).

Zasady operacji[edytuj | edytuj kod]

Rezolucja nr 781 Rady Bezpieczeństwa ONZ wzywała państwa członkowskie Organizacji Narodów Zjednoczonych do wsparcia sił pokojowych ONZ w wymuszeniu przestrzegania przez strony konfliktu zakazu wykonywania lotów w przestrzeni powietrznej Bośni i Hercegowiny. Rezolucja ta jednak wzywała państwa do monitorowania raczej przestrzegania zakazu lotów, niż do aktywnego oddziaływania na naruszycieli wprowadzonego zakazu. Prowadzona pierwotnie - w związku z ta rezolucją - operacja Sky Monitor, nie mogła wobec tego skutecznie zapobiec naruszaniu zakazu lotów. Samoloty NATO miały bowiem możliwość użycia siły wyłącznie w obronie własnej, w wypadku bezpośredniego ataku na samolot NATO przez jedną ze stron konfliktu[1]. W innych sytuacjach, obejmujących na przykład potrzebę osłony własnego lotnictwa, piloci musieli zwracać się z prośbą o zezwolenie na podjęcie działań siłowych[1]. W okresie od 16 października 1992 roku do 13 kwietnia 1993 roku, NATO odnotowało ponad 500 naruszeń zakazu lotów nad Bośnią i Hercegowiną, co spowodowało wydanie przez Rade Bezpieczeństwa kolejnej rezolucji - nr 816, rozszerzającej zakaz lotów do wszystkich statków powietrznych, w tym śmigłowców i samolotów. Rezolucja która weszła w życie 13 marca 1993 roku, uprawniała również wszystkie państwa, w ścisłej koordynacji z Sekretarzem Generalnym ONZ oraz siłami pokojowymi tej organizacji, do podjęcia wszelkich środków niezbędnych do wymuszenia przestrzegania zakazu przez wszystkie zwaśnione strony[1]. Ostatecznie, na podstawie rezolucji nr 816 Rada Północnoatlantycka NATO pojęła 8 kwietnia decyzję o użyciu lotnictwa NATO w operacji wymuszenia wprowadzonej przez ONZ strefy zakazu lotów. Decyzja ta umożliwiła opracowanie , a następnie wprowadzenie w życie z dniem 12 kwietnia planu operacji "Deny Flight" (OPLAN 40101). Załącznik "E" tego planu zawierał reguły użycia siły obowiązujące w działaniach związanych z wymuszaniem przestrzegania wprowadzonego zakazu. Wejście w życie kolejnej rezolucji Rady Bezpieczeństwa - nr 836, dotyczącej zagrożeń w ustanowionych wcześniej przez ONZ specjalnych strefach bezpieczeństwa w miejscowościach : Sarajewo, Bihać, Srebrenica, Gorażde, Tuzla i Żepa oraz - wymusiło zmianę planu. Na spotkaniu ministrów spraw zagranicznych państw członkowskich Sojuszu, które odbyło się 10 czerwca 1993 roku, uzgodniono że NATO zapewni wsparcie lotnicze w wypadku ataku na jednostki sił pokojowych ONZ w Bośni i Hercegowinie, wyłącznie po wcześniejszym zgłoszeniu zapotrzebowania przez ONZ[1]. 14 czerwca 1993 roku, do NATO wpłynął wniosek Sekretarza generalnego ONZ z prośbą o przygotowania planów bezpośredniego wsparcia lotniczego. Sekretarz Generalny zaznaczył jednak, że plan ten powinien być uzgodniony z nim lub z jego specjalnym przedstawicielem w byłej Jugosławii[1]. Rezolucja Rady Bezpieczeństwa nr 836 oraz wniosek Sekretarza Generalnego o wsparcie lotnicze, zaowocowały przebazowaniem w rejon działań (do baz we Włoszech) samolotów przeznaczonych do wykonywania misji bezpośredniego wsparcia lotniczego[1].

Sposób podejmowania decyzji[edytuj | edytuj kod]

O ile system dowodzenia NATO był klarowny i zapewniał szybkie wypracowanie decyzji dotyczącej akceptacji bezpośredniego wsparcia lotniczego lądowych jednostek sił pokojowych ONZ, o tyle powiązanie tej decyzji ze strukturami ONZ, w dużej mierze utrudniało, a jak pokazał przebieg operacji, w niektórych przypadkach wręcz uniemożliwiało prowadzenie działań. Sekretarz Generalny musiał bowiem osobiście wyrazić zgodę na przeprowadzenie każdej konkretnej operacji wsparcia lotniczego[1]. W ten sposób, dowódca zaatakowanej jednostki sił ochronnych ONZ (UNPROFOR) przekazywał zapotrzebowanie na wsparcie przez przydzieloną mu grupę taktyczną lub oficera dowodzącego lotnictwem. Zapotrzebowanie to docierało przez ośrodek koordynacji działań powietrznych (AOCC) do dowódcy UNPROFOR, który po ewentualnym zaakceptowaniu przekazywał je dowódcy sił pokojowych w byłej Jugosławii (UNPF) w Zagrzebiu. Tam specjalnie wydzielona komórka kryzysowa dokonywała oceny przesłanego zapotrzebowania i w przypadku pozytywnej oceny przesyłała je do specjalnego przedstawiciela Sekretarza Generalnego ONZ. Pełniący wówczas te funkcję Yasushi Akashi mógł przesłać zapotrzebowanie do Nowego Jorku lub je odrzucić. Ostatecznie, wniosek mógł dotrzeć do Sekretarza Generalnego ONZ w siedzibie głównej organizacji w Nowym Jorku, gdzie Sekretarz analizował potrzebę każdej konkretnej wnioskowanej akcji lotnictwa NATO[1]. W przypadku pozytywnej oceny wniosku przez Sekretarza Generalnego ONZ, zapotrzebowanie trafiało do politycznych i wojskowych struktur NATO.

Zasady użycia siły[edytuj | edytuj kod]

Zasady bezpośredniego użycia siły w operacji "Deny Flight", ustalone zostały bardzo restrykcyjnie - w ostatecznej wersji przez memorandum MCM-KAD-084-93[1]. Opracowano je według hierarchii ważności. Na najwyższym piętrze tej hierarchii znalazła się zasada unikania "niepotrzebnych strat", zwłaszcza - choć nie tylko - wśród ludności cywilnej (non-collateral demages). Poniżej w hierarchii znajdowało się bezpieczeństwo i unikanie strat wśród załóg bojowych samolotów, na samym dopiero końcu potrzeba wykonania misji (celu konkretnego lotu)[1]. Taka hierarchia sprowadzała się w praktyce do zasady, że np. pilot samolotu NATO nie mógł podjąć żadnego działania ofensywnego przeciwko wykrytej naziemnej baterii przeciwlotniczej. W razie zaatakowania (np. wystrzelonym w jego kierunku rakietowym pociskiem przeciwlotniczym), mógł jedynie wykonać manewr przeciwrakietowy w celu uniknięcia zestrzelenia, bez zgody dowództwa NATO w Brukseli nie mógł jednak podjąć żadnej akcji ofensywnej przeciwko samej baterii[1]. Zasady te były ostro krytykowane przez wojskowych, wynikały jednak z po pierwsze z charakteru operacji, po drugie zaś odpowiadały wymogom i ograniczeniom stawianym przez organy polityczne.

Siły uczestników[edytuj | edytuj kod]

Strony konfliktu[edytuj | edytuj kod]

Liczba i rodzaj uzbrojenia walczących stron w Bośni i Hercegowinie w grudniu 1992 roku[1]
Kategoria sprzętu Typ i kaliber Siły zbrojne Serbskiej Republiki Bośni i Hercegowiny Chorwackie siły zbrojne Bośni i Hercegowiny Armia bośniacka
Czołgi M-84, T-55 ok. 350 ok. 105 ok. 15
Bojowe wozy piechoty BVP M-60, BVP M-80 200 30 10
Działa 70, 100, 105, 122, 130, 152, 155 mm 1000 170 10
Wieloprowadnicowe wyrzutnie rakietowe M-77 Oganj, M-87 Orkan 60 15 5
Działa bezodrzutowe 82, 105 mm 800 250 100
Moździerze 82, 120 mm 1200 300 200
Samoloty bojowe MiG-21, J-21 Jastreb, G-2 Galeb, G-4 Super Galeb 45 1 -
Śmigłowce z uzbrojeniem Gazelle, Bell 206 10 3 -

Siły NATO[edytuj | edytuj kod]

Wykaz sił i miejsc bazowania w początkowej fazie
operacji "Deny Flight"[1]
Państwo Typ samolotu Liczba Bazowanie
Holandia F-16A Fighting Falcon 10 Villafranca
F-16A/R Fighting Falcon 4 Villafranca
Francja Mirage 2000 10 Cervia
Mirage F1 4 Istrana
Stany Zjednoczone F-15 Eagle 12 Aviano
F/A-18 Hornet 12 USS "Theodore Roosevelt"
KC-135AREF Stratotanker 5 Siginella
NATO E-3 Sentry brak danych brak danych

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 Maciej Marszałek: Użycie lotnictwa NATO w konflikcie bałkańskim. Akademia Obrony Narodowej - Wydział Wydawniczy. ISBN 83-89423-13-8.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]