General Dynamics F-16 Fighting Falcon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
F-16 Fighting Falcon
F-16 Fighting Falcon
Dane podstawowe
Państwo  Stany Zjednoczone
Producent Lockheed Martin
Konstruktor General Dynamics
Typ myśliwiec wielozadaniowy
Konstrukcja metalowa półskorupowa
Załoga 1 lub 2 pilotów
Historia
Data oblotu 2 lutego 1974
Lata produkcji od 1976
Egzemplarze 4540
Liczba wypadków
 • w tym katastrof

571[1]
Dane techniczne
Napęd F-16A/B: 1 x Pratt & Whitney F100-PW-220
F-16C/D: 1 x Pratt and Whitney F-100-PW-200/220, F100-PW-229 lub
1 x General Electric F-110-GE-100
Ciąg F100-PW-200: 64,9 kN (105,7 kN z dopalaniem)
F100-PW-229: 79 kN (129,7 kN z dopalaniem)
F110: 76,3 kN (128,9 kN z dopalaniem)
Wymiary
Rozpiętość 9,80 m
Długość 14,80 m
Wysokość 4,80 m
Powierzchnia nośna 27,87 m²
Profil skrzydła NACA 64A204
Masa
Własna 8272 kg
Startowa 16 875 kg
Uzbrojenia 7 700 kg
Osiągi
Prędkość maks. 2300 km/h (2,02 Ma)
Prędkość przelotowa 1000 km/h
Prędkość minimalna 230 km/h
Prędkość wznoszenia 255 m/s
Pułap 15 240 m
Zasięg 3200 km (4220 km z dodatkowymi zbiornikami)
Promień działania 550 km
Rozbieg 250 m
Dane operacyjne
Uzbrojenie
1 × działko M61 Vulcan
Pociski rakietowe:
6 × AIM-9 Sidewinder, 6 × AIM-120 AMRAAM, 6 × Python-4, 6 × AGM-65 Maverick, 4 × AGM-88 HARM, 4 × Penguin, 2 × AGM-84D Harpoon
Uzbrojenie bombowe:
2 × CBU-87, 2 × CBU-89, 2 × CBU-97, 4 × GBU-10, 6 × GBU-12, 6 × Paveway, 4 × JDAM, 4 × bomba Mk 80
Broń jądrowa:
B43, B57, B61, B83
Użytkownicy
F16map.svg
Rzuty
Rzuty samolotu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

F-16 Fighting Falconsamolot wielozadaniowy zaprojektowany przez amerykańską wytwórnię General Dynamics. Od 1993 produkowany przez Lockheed Corporation, obecnie Lockheed Martin. Od drugiej połowy lat 70 XX w. do 2007 wyprodukowano 4459 egzemplarzy.

F-16 jest użytkowany przez siły powietrzne 25 krajów, w tym Polski (do której pierwsza para trafiła 8 listopada 2006). W Polsce, wbrew dosłownemu tłumaczeniu, przyjęto nazwę Jastrząb, dla odróżnienia od używanego w polskim lotnictwie śmigłowca wielozadaniowego PZL W-3 Sokół. Wśród amerykańskich pilotów znany pod nazwą Viper[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

F-16 jest myśliwcem 4 generacji, zaprojektowanym i wprowadzonym do produkcji seryjnej w latach 70 XX w. w znacznej mierze w wyniku doświadczeń zdobytych w latach 60 XX w. Najnowsze wersje samolotu spełniają wymagania myśliwców generacji 4.5. F-16 powstał w rezultacie badań rozpoczętych w ramach programu Lightweight Flighter Program, zapoczątkowanego przez Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych w 1960. W czasie projektowania szczególnie duże znaczenie miała analiza doświadczeń zdobytych w czasie konfliktów zbrojnych, w których uczestniczyły Stany Zjednoczone, w szczególności z wojny w Wietnamie.

Pierwotnie miał on być dziennym myśliwcem lekkim, uzupełnieniem cięższego F-15 Eagle. Wpływ na kształt projektu miała także tzw. doktryna elastycznego reagowania zakładająca dostosowanie środków walki do zagrożenia, w pierwszej kolejności użycie broni konwencjonalnej, a w następstwie dopiero broni jądrowej. Obydwa etapy wymagały użytkowania szybkich, niewielkich samolotów zdolnych do przenoszenia różnych rodzajów broni. Dlatego też od początku planowane było dostosowanie F-16 do ataków na cele naziemne.

Pierwszy oblot prototypu myśliwca, o oznaczeniu YF-16 odbył się 2 lutego 1974. Po modyfikacjach w konstrukcji i wyposażeniu został on wprowadzony do produkcji w wersjach jedno i dwumiejscowej w 1976. Pierwszy egzemplarz trafił na uzbrojenie Sił Powietrznych USA w styczniu 1979. Projekt był jednak dalej modyfikowany w celu optymalizacji osiągów i wyposażenia, tak aby samolot był możliwie najbardziej wielozadaniowy. W latach 80 XX w. wprowadzono do produkcji seryjnej nowe wersje C i D, które do początku lat 90. zastąpiły wszystkie używane w USA F-16 A i B. W 1993 produkcja seryjna została przeniesiona do Lockheed Corporation, po tym jak firmie tej został sprzedany dział produkcji lotniczej General Dynamics. W roku 1995 Lockheed połączył się z Martin Marietta, tworząc Lockheed Martin, koncern, który do dzisiaj jest największym producentem F-16, w tym wszystkich egzemplarzy, które trafiły do Polski. Pomimo upływu ponad 30 lat od jego oblotu, dzięki systematycznemu rozwojowi i zwiększaniu możliwości bojowych samolot ten wciąż zachowuje wysokie walory bojowe i będzie stanowił wyposażenie amerykańskich sił powietrznych jeszcze przez co najmniej dwie kolejne dekady, a w innych państwach może nawet dłużej. Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych nie są obecnie zainteresowane kolejnymi wersjami F-16, ze względu na plany wprowadzenia do eksploatacji myśliwców nowszej, piątej generacji, w szczególności F-35, który posiada cechy samolotu niewykrywalnego dla radarów. Nie zmienia to faktu, że projekt jest nadal rozwijany przez Lockheed Martin, który proponuje nowe wersje samolotu innym państwom.

Zastosowanie bojowe[edytuj | edytuj kod]

Samoloty F-16 wielokrotnie uczestniczyły w operacjach bojowych, jako samoloty szturmowe i myśliwskie. Zestrzeliły łącznie przynajmniej 72 samoloty bojowe i transportowe.

Pierwszy raz w walce zostały użyte przez Izrael 7 czerwca 1981 podczas ataku na reaktor atomowy Osirak w Iraku.

Pierwszym obcym samolotem zestrzelonym przez F-16 był w 1981 syryjski myśliwiec MiG-21 produkcji radzieckiej. Ogółem w roku 1981 izraelskie F-16 pokonały przynajmniej sześć Migów-21.

Kolejne zastosowanie bojowe F-16 znalazły w roku 1982 w bitwie nad doliną Bekaa w czasie wojny libańskiej. Stany Zjednoczone i Izrael podały informację o zniszczeniu 44 samolotów syryjskich.

W styczniu 1991 doszło do najliczniejszego dotychczas użycia F-16 w liczbie 249 maszyn w czasie operacji Pustynna Burza. F-16 wykonały wtedy 13 500 lotów, w tym 4000 w nocy. Głównym zastosowaniem F-16 były misje szturmowe i bombardowania, jednak zestrzeliły także dwa samoloty irackie typu MiG-29 i MiG-25, utracono dziewięć samolotów, z których pięć zostało zestrzelonych, natomiast cztery rozbiły się z innych przyczyn.

W latach 1986–1988 samoloty te użyte były przez Pakistan w czasie wojny domowej w Afganistanie i zestrzeliły wtedy cztery Su-22, jeden transportowy An-26, dwa MiG-23 i jednego Su-25, które naruszyły przestrzeń powietrzną Pakistanu.

Wersje[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: wersje samolotu F-16.

F-16 jest wielozadaniowym samolotem myśliwskim, wyprodukowanym do dziś w liczbie ponad 4000 egzemplarzy. Obecnie jest to najpopularniejszy samolot bojowy na świecie. Wprowadzono do użytku 6 podstawowych wersji maszyny, spośród których A, C i E to warianty jednomiejscowe, natomiast B, D i F – dwumiejscowe. Wersje dwumiejscowe nie służą tylko szkoleniu – jak w przypadku pozbawionego radaru MiG-29UB, lecz są przeznaczone także do skomplikowanych misji bojowych, wymagających wytężonej pracy obydwu pilotów. Każda z wersji maszyny różni się najczęściej budową skrzydeł i kadłuba, a także innymi szczegółami technicznymi. Bardzo znaczne są jednak różnice w wyposażeniu w ramach każdej z wersji samolotu F-16. Każdy kolejny wariant wyposażenia nazywany jest blokiem (ang. Block). Pierwszy blok produkcyjny oznaczony był liczbą 1, natomiast tradycyjnie kolejne bloki oznacza się rosnącymi wielokrotnościami 5. Natomiast jeżeli dwa bloki projektowane są równocześnie, jeden z nich oznaczany jest numerem wyższym od poprzedniego o 2. Wyprodukowano następujące wersje F-16:

  • YF-16 – prototyp F-16A, oblatany w 1974, pozbawiony radaru, rywal YF-17 Cobra
  • YF-16CCV – YF-16 z aparaturą pomiarową do badań w locie
  • F-16A i F-16B,
Block 1 – pierwsza seria produkcyjna, przeznaczone do późniejszej modernizacji, silnik Pratt & Whitney F-100-PW-200, radar AN/APG-66, 94 sztuki,
Block 5/10 – druga seria, odpowiednio 197 i 312 sztuk,
Block 15 – nowy system zarządzania uzbrojeniem, dwa dodatkowe podwieszenia na wlocie powietrza, zwiększenie udźwigu, większy o 30% statecznik pionowy i ulepszony radar AN/APG-66, najliczniej produkowana odmiana, 983 sztuki,
Block 15 ADF – Air Defense Fighter dla Gwardii Narodowej przenoszące pociski AIM-7 Sparrow, radar AN/APG-66(V)1, przebudowano 270 sztuk,
Block 15 OCU – Operational Capability Upgrade z silnikami F100-PW-220, HUD z Block 25, pociski AGM-65 Maverick,
Block 150C – samoloty bloków 1, 5 i 10 zmodernizowane do bloku 15,
Block 20 – nowe samoloty dla Tajwanu odpowiadające modernizacji MLU,
  • F-16AM i F-16BM
Block 20 MLU – samoloty F-16A/B (Block 15) zmodernizowane w ramach programu Mid-life update, uzbrojone jak F-16C/D, radar AN/APG-66(V)2, silnik F100-PW-220, system wymiany danych Link 16, wsparcie dla celowników nahełmowych i gogle noktowizyjne,
  • F-16B-2,
  • F-16C i F-16D,
Block 25 – pierwsza seria F-16C/D, z nowym radarem AN/APG-68, rozwijanym dalej i instalowanym w kolejnych blokach aż do dziś, silnik F100-PW-220,
Block 30 – pierwsza seria z wyświetlaczami LCD w kokpicie, przystosowana do przenoszenia nowego uzbrojenia, w pełni wykorzystująca możliwości radaru AN/APG-68. Posiada silnik General Electric F-110-GE-100 i powiększony wlot powietrza (MCID, stosowany także na Block 40, 50 i 60),
Block 32 – wariant bloku 30 z silnikiem Pratt & Whitney F-100-PW-220, oryginalny wlot powietrza (NSI) wspólny dla wszystkich odmian z silnikami PW,
Block 40/42 – seria nazywana także „Night Falcon”, wyposażona w unowocześniony cyfrowy system sterowania, radar AN/APG-68 w nowej wersji V, przystosowana do przenoszenia zasobników celowania nocnego LANTIRN,
Block 50 – Block wprowadzony do produkcji w roku 1996 już przez Lockheed-Martin, wyposażony w unowocześniony silnik General Electric F110-GE-129, a także radar AN/APG-68(V)5.
Block 52 – Block 50 z unowocześnionym silnikiem Pratt & Whitney F100-PW-229,
Block 50D – wersja Block 50 przystosowana do zwalczania radarów przy pomocy pocisku AGM-88 HARM (High-speed Anti-Radar Missile),
Block 50+ – modernizacja Block 50 z radarem APG-68(V)9, system lotu wg rzeźby terenu, przystosowana do przenoszenia bomb JDAM (Joint Direct Attack Munition).
Block 52+ – wersja nazywana także advanced 52, odpowiednik wersji 50+ z silnikami Pratt & Whitney F100-PW-229, obecnie w produkcji
  • F-16E i F-16F,
Block 60 – radar AN/APG-80, silnik F110-GE-132, system zakłócania ALQ-165, wbudowanie na stałe urządzenie LANTIRN i dodanie systemu APU- silnik rozruchowy.
  • F-16N,
  • TF-16N,
  • RF-16C (F-16R),
  • FS-X (Mitsubishi F-2),
  • F-16/79,
  • F-16/101,
  • F-16AFTI,
  • NF-16A AFTI,
  • F-16XL A/B SCAMP,
  • F-16I – myśliwiec szturmowy dla Izraela na bazie F-16D Block 52,
  • F-16IQ – zubożałe F-16C/D Block 52+ dla Iraku,
  • NF-16D (VISTA),
  • NF-16D MATV,
  • F-16ES,
  • F-16X,
  • F-16V - najnowsza wersja wyposażona w stację radiolokacyjną z nową anteną z elektronicznym skanowaniem fazowym, zmodernizowany komputer misji i wyposażenie kokpitu.
Block 60/62


Na uwagę zasługuje także japońska wersja F-16 – wyprodukowany przez Mitsubishi Heavy Industries lekki myśliwiec morski Mitsubishi F-2 o obniżonym echu radarowym, przystosowany do zwalczania statków przeciwnika.

Samolot ma 8 węzłów uzbrojenia, do których można podwiesić rozmaite uzbrojenie.

Produkcja seryjna[edytuj | edytuj kod]

Produkowany od drugiej połowy lat 70. do chwili obecnej F-16, jest użytkowany przez siły powietrzne 24 krajów, w tym Polski (pierwsze dostawy miały miejsce 8 listopada 2006 roku). 4000 samolot dostarczono do Egiptu około 2000 roku. 8 maja 2008 dostarczony do Polski F-16C #4069 był 4400 szesnastką. 3 kwietnia 2012 Maroko odebrało 4500 produkcyjnego F-16.[3] Obecnie jest to to najbardziej rozpowszechniony na świecie samolot myśliwski.

Produkcja została rozpoczęta w roku 1977 przez General Dynamics. W roku 1993 prawa do produkcji w Fort Worth kupił Lockheed Corporation, który w 1995 zmienił nazwę na Lockheed Martin. Od zakończenia zimnej wojny dostarczono około 1800 F-16, w tym 900 przekazał Lockheed. Z Fort Worth pochodzi ponad 3500, czyli cztery piąte całej floty. Poza Stanami Zjednoczonymi F-16 produkowane były na licencji przez belgijskie zakłady SABCA (226 sztuk) i Fokker w Holandii (292 sztuki), w produkcję komponentów zaangażowane były też Dania i Norwegia. Dostawy nowych samolotów dla czterech oryginalnych nabywców z Europy zakończyły się w 1992. Koreańskie Korea Aerospace Industries (właściwie Samsung Aerospace) dostarczyły w latach 1994-2004 128 KF-16 Block 52 dla rodzimych wojsk lotniczych, w tym 36 zmontowano z dostarczonych zestawów, a 92 wyprodukowano na licencji.

Ostatnim producentem poza USA były tureckie zakłady Turkish Aerospace Industries. W latach 1987-2012 TAI wyprodukowały 308 samolotów: 262 dla Turcji i 46 dla Egiptu[4]. W Japonii wyprodukowano 98 sztuk głęboko zmodyfikowanej wersja F-16, znanej jako Mitsubishi F-2.

Samoloty sprzedawane są w ramach programu Foreign Military Sales i z wyjątkiem maszyn licencyjnych dostarczane są z insygniami USAF, z tego powodu 46 egipskich F-16 zbudowanych w Turcji dostarczono najpierw do USA, skąd odleciały do Egiptu.

Produkcja F-16 w Fort Worth zakończy się około 2017 roku po wyprodukowaniu 12 samolotów dla Omanu i 36 sztuk dla Iraku[5].

Użytkownicy samolotów F-16[edytuj | edytuj kod]

F-16C – Polska2 Skrzydło Lotnictwa Taktycznego – 09.11.2006 – ceremonia nadania samolotowi imienia „Jastrząb”.
F-16A Block 10B MLU – Holandia – 25.09.2011 – malowanie pokazowe F-16 Demo Team.

Samoloty F-16 eksploatowane są przez siły powietrzne 24[6] krajów. Od momentu wejścia do służby w USAF w 1978 roku eksploatowanych jest około 2900 F-16.

  1.  Bahrajn – 21 (dostarczono 22) F-16C/D Block 40
  2.  Belgia – 59 (dostarczono 160) F-16AM/BM Block 20 MLU
  3.  Chile – 46 F-16C/D Block 50+ i F-16AM/BM Block 20 MLU
  4.  Dania – 30 (dostarczono 77) F-16AM/BM Block 20 MLU
  5.  Egipt - 206 + 16 (dostarczono 224) F-16A/B Block 15 oraz F-16C/D Block 32, 40 i 52+
  6.  Grecja – 157 (dostarczono 170) F-16C/D Block 30, 50, 52 i 52+
  7.  Holandia – 67 F-16AM/BM Block 20 MLU + 45 w rezerwie (dostarczono 213)
  8.  Indonezja – 10 (dostarczono 12) F-16A/B Block 15 OCU
  9.  Irak – zamówiono 36 F-16IQ (Block 52+)[7][8]
  10.  Izrael – 320 (dostarczono 362) F-16C/D Block 30, 40 i F-16I (F-16D Block 52+)
  11.  Jordania – 58 (dostarczono 79) F-16AM/BM Block 20 MLU
  12.  Korea Południowa – 169 (dostarczono 180) F-16C/D Block 32 i 52
  13.  Maroko – 24 F-16 Block 52+
  14.  Norwegia – 57 (dostarczono 74) F-16AM/BM Block 20 MLU
  15.  Oman – 12 + 12 F-16 Block 50+
  16.  Pakistan – 76 (dostarczono 85) F-16A/B Block 15, OCU, 20 MLU i F-16C/D Block 52+
  17.  Polska – 48 F-16C/D Block 52+
  18.  Portugalia – 38 (dostarczono 45) F-16AM/BM Block 20 MLU
  19.  Rumunia – zamówiono 12 F-16AM/BM Block 20 MLU (ex-portugalskie)[9]
  20.  Singapur – 62 (dostarczono 70) F-16C/D Block 52/52+
  21.  Stany Zjednoczone – 1017 (dostarczono 2231) F-16A Block 1, F-16B Block 15, F-16C/D Block 25, 30, 32, 40, 50, 52 oraz TF-16N Block 30, QF-16 (drony)
  22.  Tajlandia – 55 (dostarczono 59) F-16A/B Block 15 OCU/ADF
  23.  Tajwan – 145 (dostarczono 150) F-16A/B Block 20
  24.  Turcja – 246 (dostarczono 270) F-16C/D Block 30, 40 i 50+
  25.  Wenezuela – 20 (dostarczono 24) F-16A/B Block 15
  26.  Zjednoczone Emiraty Arabskie – 77 (dostarczono 80) F-16E/F Block 60

Dawni użytkownicy[edytuj | edytuj kod]

  •  Włochy – 34 F-16A/B Block 15 ADF, Block 10 w latach 2003-2012 (wypożyczone od USAF)

Niedoszli użytkownicy[edytuj | edytuj kod]

  • Iran – zamówił 160 F-16A/B Block 5 w 1976 z opcją na 140 maszyn, do 1978 przeszkolono personel i przygotowano infrastrukturę, ale z powodu wybuchu rewolucji islamskiej w 1979 żadnego nie dostarczono, a 55 maszyn z irańskiego zamówienia sprzedano do Izraela z dostawami w 1980. Irańska flaga była widoczna na dwóch pokazowych F-16A między 1977 i 1979, kiedy zastąpiono ją flagą Izraela[10].
  • Nowa Zelandia – Zamówienie na 28 nowych, objętych embargiem pakistańskich F-16 Block 15 OCU anulowano.
  • Rumunia – w 2010 roku rząd Rumunii przyjął ofertę USA dotyczącą przekazania i modernizacji 24 używanych F-16C/D Block 25 za 1,4 mld USD, jednak z powodu problemów finansowych do transakcji nie doszło[11]. W 2013 roku Rumunia porozumiała się jednak z Portugalią ws. zakupu 12 używanych F-16A/B.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]