General Dynamics F-16 Fighting Falcon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
F-16 Fighting Falcon
F-16C Block 52+
F-16C Block 52+
Dane podstawowe
Państwo  Stany Zjednoczone
Producent Lockheed Martin
Konstruktor General Dynamics
Typ myśliwiec wielozadaniowy
Konstrukcja metalowa półskorupowa
Załoga 1 lub 2 pilotów
Historia
Data oblotu 2 lutego 1974
Lata produkcji od 1976
Egzemplarze 4500+
Liczba wypadków
 • w tym katastrof
571[1]
Dane techniczne
Napęd F-16A/B: 1 x Pratt & Whitney F100-PW-220
F-16C/D: 1 x Pratt and Whitney F-100-PW-200/220 lub
1 x General Electric F-110-GE-100
Ciąg F100: 64,9 kN (105,7 kN z dopalaniem)
F110: 76,3 kN (128,9 kN z dopalaniem)
Wymiary
Rozpiętość 9,80 m
Długość 14,80 m
Wysokość 4,80 m
Powierzchnia nośna 27,87 m²
Profil skrzydła NACA 64A204
Masa
Własna 8272 kg
Startowa 16 875 kg
Uzbrojenia 7 700 kg
Osiągi
Prędkość maks. 2300 km/h (2,02 Ma)
Prędkość przelotowa 1000 km/h
Prędkość minimalna 230 km/h
Prędkość wznoszenia 255 m/s (340 m/s Block 50/52)
Pułap 15 240 m
Zasięg 3200 km
Promień działania 550 km
Rozbieg 250 m
Dane operacyjne
Uzbrojenie
1 × działko M61 Vulcan
Pociski rakietowe:
6 × AIM-9 Sidewinder, 6 × AIM-120 AMRAAM, 6 × Python-4, 6 × AGM-65 Maverick, 4 × AGM-88 HARM, 4 × Penguin, 2 × AGM-84D Harpoon
Uzbrojenie bombowe:
2 × CBU-87, 2 × CBU-89, 2 × CBU-97, 4 × GBU-10, 6 × GBU-12, 6 × Paveway, 4 × JDAM, 4 × bomba Mk 80
Broń jądrowa:
B43, B57, B61, B83
Użytkownicy
F16map.svg
Rzuty
Rzuty samolotu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

F-16 Fighting Falcon (ang. Walczący Sokół) – samolot wielozadaniowy zaprojektowany przez amerykańską wytwórnię General Dynamics. Od 1993 roku produkowany przez Lockheed Corporation, obecnie Lockheed Martin. Od drugiej połowy lat 70 XX w. do 2007 roku wyprodukowano 4459 egzemplarzy.

F-16 jest użytkowany przez siły powietrzne 25 krajów, w tym Polski (do której pierwsza para trafiła 8 listopada 2006 roku). W Polsce, wbrew dosłownemu tłumaczeniu, przyjęto nazwę „Jastrząb” dla odróżnienia od używanego w polskim lotnictwie śmigłowca wielozadaniowego PZL W-3 Sokół. Wśród amerykańskich pilotów znany pod nazwą Viper (Żmija)[2].

Cena jednego egzemplarza (bez uzbrojenia) dla wersji F-16C/D wynosiła w 1998 prawie 19 milionów USD[3]. Cena jednostkowa egzemplarza dla Polski wraz z bogatym pakietem logistycznym i uzbrojeniem wyniosła 73 mln USD, z czego wartość samego samolotu to około 35 mln USD[4].

Spis treści

Historia [edytuj]

Information icon.svg Osobny artykuł: historia powstania samolotu F-16.

F-16 jest myśliwcem 4 generacji, zaprojektowanym i wprowadzonym do produkcji seryjnej w latach 70 XX w. w znacznej mierze w wyniku doświadczeń zdobytych w latach 60 XX w. Najnowsze wersje samolotu spełniają wymagania myśliwców generacji 4.5. F-16 powstał w rezultacie badań rozpoczętych w ramach programu Lightweight Flighter Program, zapoczątkowanego przez Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych w roku 1960. W czasie projektowania szczególnie duże znaczenie miała analiza doświadczeń zdobytych w czasie konfliktów zbrojnych, w których uczestniczyły Stany Zjednoczone, w szczególności z wojny w Wietnamie.

Pierwotnie miał on być dziennym myśliwcem lekkim, uzupełnieniem cięższego F-15 Eagle. Wpływ na kształt projektu miała także tzw. doktryna elastycznego reagowania zakładająca dostosowanie środków walki do zagrożenia, w pierwszej kolejności użycie broni konwencjonalnej, a w następstwie dopiero broni jądrowej. Obydwa etapy wymagały użytkowania szybkich, niewielkich samolotów zdolnych do przenoszenia różnych rodzajów broni. Dlatego też od początku planowane było dostosowanie F-16 do ataków na cele naziemne.

Pierwszy oblot prototypu myśliwca, o oznaczeniu YF-16 odbył się 2 lutego 1974. Po modyfikacjach w konstrukcji i wyposażeniu został on wprowadzony do produkcji w wersjach jedno i dwumiejscowej w 1976. Pierwszy egzemplarz trafił na uzbrojenie Sił Powietrznych USA w styczniu 1979. Projekt był jednak dalej modyfikowany w celu optymalizacji osiągów i wyposażenia, tak aby samolot był możliwie najbardziej wielozadaniowy. W latach 80 XX w. wprowadzono do produkcji seryjnej nowe wersje C i D, które do początku lat 90. zastąpiły wszystkie używane w USA F-16 A i B. W roku 1993 produkcja seryjna została przeniesiona do Lockheed Corporation, po tym jak firmie tej został sprzedany dział produkcji lotniczej General Dynamics. W roku 1995 Lockheed połączył się z Martin Marietta, tworząc Lockheed Martin, koncern, który do dzisiaj jest największym producentem F-16, w tym wszystkich egzemplarzy, które trafiły do Polski. Pomimo upływu ponad 30 lat od jego oblotu, dzięki systematycznemu rozwojowi i zwiększaniu możliwości bojowych samolot ten wciąż zachowuje wysokie walory bojowe i będzie stanowił wyposażenie amerykańskich sił powietrznych jeszcze przez co najmniej dwie kolejne dekady, a w innych państwach może nawet dłużej. Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych nie są obecnie zainteresowane kolejnymi wersjami F-16, ze względu na plany wprowadzenia do eksploatacji myśliwców nowszej, piątej generacji, w szczególności F-35, który posiada cechy samolotu niewykrywalnego dla radarów. Nie zmienia to faktu, że projekt jest nadal rozwijany przez Lockheed Martin, który proponuje nowe wersje samolotu innym państwom.

Zastosowanie bojowe [edytuj]

Information icon.svg Osobny artykuł: zastosowanie bojowe samolotów F-16 na świecie.

Samoloty F-16 wielokrotnie uczestniczyły w operacjach bojowych, jako samoloty szturmowe i myśliwskie. Zestrzeliły łącznie przynajmniej 72 samoloty bojowe i transportowe.

Pierwszy raz w walce zostały użyte przez Izrael 7 czerwca 1981 podczas ataku na reaktor atomowy Osirak w Iraku.

Pierwszym obcym samolotem zestrzelonym przez F-16 był w 1981 syryjski myśliwiec MiG-21 produkcji radzieckiej. Ogółem w roku 1981 izraelskie F-16 pokonały przynajmniej sześć Migów-21.

Kolejne zastosowanie bojowe F-16 znalazły w roku 1982 w bitwie nad doliną Bekaa w czasie wojny libańskiej. Stany Zjednoczone i Izrael podały informację o zniszczeniu 44 samolotów syryjskich.

W styczniu 1991 doszło do najliczniejszego dotychczas użycia F-16 w liczbie 249 maszyn w czasie operacji Pustynna Burza. F-16 wykonały wtedy 13 500 lotów, w tym 4000 w nocy. Głównym zastosowaniem F-16 były misje szturmowe i bombardowania, jednak zestrzeliły także dwa samoloty irackie typu MiG-29 i MiG-25, utracono dziewięć samolotów, z których pięć zostało zestrzelonych, natomiast cztery rozbiły się z innych przyczyn.

W latach 1986–1988 samoloty te użyte były przez Pakistan w czasie wojny domowej w Afganistanie i zestrzeliły wtedy cztery Su-22, jeden transportowy An-26, dwa MiG-23 i jednego Su-25, które naruszyły przestrzeń powietrzną Pakistanu.

Wersje [edytuj]

Information icon.svg Osobny artykuł: wersje samolotu F-16.

F-16 jest wielozadaniowym samolotem myśliwskim, wyprodukowanym do dziś w liczbie ponad 4000 egzemplarzy. Obecnie jest to najpopularniejszy samolot bojowy na świecie. Wprowadzono do użytku 6 podstawowych wersji maszyny, spośród których A, C i E to warianty jednomiejscowe, natomiast B, D i F – dwumiejscowe. Wersje dwumiejscowe nie służą tylko szkoleniu – jak w przypadku pozbawionego radaru MiG-29UB, lecz są przeznaczone także do skomplikowanych misji bojowych, wymagających wytężonej pracy obydwu pilotów. Każda z wersji maszyny różni się najczęściej budową skrzydeł i kadłuba, a także innymi szczegółami technicznymi. Bardzo znaczne są jednak różnice w wyposażeniu w ramach każdej z wersji samolotu F-16. Każdy kolejny wariant wyposażenia nazywany jest blokiem (ang. Block). Pierwszy blok produkcyjny oznaczony był liczbą 1, natomiast tradycyjnie kolejne bloki oznacza się rosnącymi wielokrotnościami 5. Natomiast jeżeli dwa bloki projektowane są równocześnie, jeden z nich oznaczany jest numerem wyższym od poprzedniego o 2. Wyprodukowano następujące wersje F-16:

  • YF-16 – prototyp F-16A, oblatany w 1974, pozbawiony radaru, rywal YF-17 Cobra
  • YF-16CCV – YF-16 z aparaturą pomiarową do badań w locie
  • F-16A i F-16B,
Block 1 – pierwsza seria produkcyjna, przeznaczone do późniejszej modernizacji,
Block 5/10 – druga seria,
Block 15 – wersja 10 z nowymi systemami zarządzania uzbrojeniem, a także nowym radarem typu AN/APG-66,
Block 15 ADF – Air Defense Fighter dla Gwardii Narodowej przenoszące pociski AIM-7 Sparrow,
Block 15 OCU – Operational Capability Upgrade z silnikami F100-PW-220, HUD z Block 25, pociski AGM-65 Maverick i wsparcie dla AIM-120 AMRAAM (których nie przenosiły),
Block 150C – samoloty bloków 1, 5 i 10 zmodernizowane do bloku 15,
Block 20 – nowe samoloty dla Tajwanu identyczne jak Block 15 OCU po modernizacji MLU,
  • F-16AM i F-16BM
Block 20 MLU – samoloty F-16A/B (Block 15) zmodernizowane w ramach programu Mid-life update, uzbrojone jak F-16C/D
  • F-16B-2,
  • F-16C i F-16D,
Block 25 – pierwsza seria F-16C/D, z nowym radarem AN/APG-68, rozwijanym dalej i instalowanym w kolejnych blokach aż do dziś,
Block 30 – pierwsza seria z wyświetlaczami LCD w kokpicie, przystosowana do przenoszenia nowego uzbrojenia, w pełni wykorzystująca możliwości radaru AN/APG-68. Posiada silnik Pratt & Whitney F-100-PW-220,
Block 32 – wariant bloku 30 z silnikiem General Electric F-110-GE-100,
Block 40/42 – seria nazywana także „Night Falcon”, wyposażona w unowocześniony cyfrowy system sterowania, radar AN/APG-68 w nowej wersji V, przystosowana do przenoszenia zasobników celowania nocnego LANTIRN,
Block 50 – Block wprowadzony do produkcji w roku 1996 już przez Lockheed-Martin, wyposażony w unowocześniony silnik General Electric F110-GE-129, a także radar AN/APG-68 (V5).
Block 52 – Block 50 z unowocześnionym silnikiem Pratt & Whitney F100-PW-229,
Block 50D – wersja Block 50 przystosowana do zwalczania radarów przy pomocy pocisku AGM-88 HARM (High-speed Anti-Radar Missile),
Block 50+ – modernizacja Block 50 z radarem APG-68(V)9, system lotu wg rzeźby terenu, przystosowana do przenoszenia bomb JDAM (Joint Direct Attack Munition).
Block 52+ – wersja nazywana także advanced 52, odpowiednik wersji 50+ z silnikami Pratt & Whitney F100-PW-229, obecnie w produkcji
  • F-16E i F-16F,
Block 60 – radar AN/APG-80, silnik F110-GE-132, system zakłócania ALQ-165, wbudowanie na stałe urządzenie LANTIRN i dodanie systemu APU- silnik rozruchowy.
Block 60/62 – projekt zainstalowania awioniki z F-22
  • F-16N,
  • TF-16N,
  • RF-16C (F-16R),
  • FS-X (Mitsubishi F-2),
  • F-16/79,
  • F-16/101,
  • F-16AFTI,
  • NF-16A AFTI,
  • F-16XL A/B SCAMP,
  • F-16I – myśliwiec szturmowy dla Izraela na bazie F-16D Block 52,
  • F-16IQ – zubożałe F-16C/D Block 52+ dla Iraku,
  • NF-16D (VISTA),
  • NF-16D MATV,
  • F-16ES
  • F-16X.

Na uwagę zasługuje także japońska wersja F-16 – wyprodukowany przez Mitsubishi Heavy Industries lekki myśliwiec morski Mitsubishi F-2 o obniżonym echu radarowym, przystosowany do zwalczania statków przeciwnika.

Samolot ma 8 węzłów uzbrojenia, do których można podwiesić rozmaite uzbrojenie.

Produkcja seryjna [edytuj]

Information icon.svg Osobny artykuł: produkcja seryjna samolotu F-16.

Produkowany od drugiej połowy lat 70. do chwili obecnej F-16, jest użytkowany przez siły powietrzne 24 krajów, w tym Polski (pierwsze dostawy miały miejsce 8 listopada 2006 roku). 4000 samolot dostarczono do Egiptu około 2000 roku. 8 maja 2008 dostarczony do Polski F-16C #4069 był 4400 szesnastką. 3 kwietnia 2012 Maroko odebrało 4500 produkcyjnego F-16.[5] Obecnie jest to to najbardziej rozpowszechniony na świecie samolot myśliwski.

Produkcja została rozpoczęta w roku 1977 przez General Dynamics. W roku 1993 prawa do produkcji w Fort Worth kupił Lockheed Corporation, który w 1995 zmienił nazwę na Lockheed Martin. Od zakończenia zimnej dostarczono około 1800 F-16, w tym 900 przekazał Lockheed. Z Fort Worth pochodzi ponad 3500, czyli cztery piąte całej floty. Poza Stanami Zjednoczonymi F-16 produkowane były na licencji dla przez belgijskie zakłady SABCA (226 sztuk) i Fokker w Holandii (292 sztuki), w produkcję komponentów zaangażowane były też Dania i Norwegia. Dostawy nowych samolotów dla czterech oryginalnych nabywców z Europy zakończyły się w 1992. Koreańskie Korea Aerospace Industries (właściwie Samsung Aerospace) dostarczyły w latach 1994-2004 128 KF-16 Block 52 dla rodzimych wojsk lotniczych, w tym 36 zmontowano z dostarczonych zestawów, a 92 wyprodukowano na licencji.

Ostatnim producentem poza USA były tureckie zakłady Turkish Aerospace Industries. W latach 1987-2012 TAI wyprodukowały 308 samolotów: 262 dla Turcji i 46 dla Egiptu[6]. W Japonii produkowana jest bardzo głęboko zmodyfikowana wersja F-16, zwana jako Mitsubishi F-2 (łącznie 98 sztuk).

Samoloty sprzedawane są w ramach programu Foreign Military Sales i z wyjątkiem maszyn licencyjnych dostarczane są z insygniami USAF, z tego powodu 46 egipskich F-16 zbudowanych w Turcji dostarczono najpierw do USA, skąd dopiero odleciały do Egiptu.

Produkcja F-16 w Fort Worth zakończy się po wyczerpaniu zamówienia z Egiptu na 20 maszyn, 12 samolotów dla Omanu i irackiego na 36 sztuk[7]. Łączna liczba wyprodukowanych F-16 powinna przekroczyć 4568 sztuk.

Użytkownicy samolotów F-16 na świecie [edytuj]

F-16C – Polska – 2 Skrzydło Lotnictwa Taktycznego – 09.11.2006 – ceremonia nadania samolotowi imienia „Jastrząb”.
F-16A Block 10B MLU – Holandia – 25.09.2011 – malowanie pokazowe F-16 Demo Team.
Information icon.svg Osobny artykuł: użytkownicy samolotów F-16 na świecie.

Samoloty F-16 eksploatowane są przez siły powietrzne 24[8] krajów. Od momentu wejścia do służby w USAF w 1978 roku eksploatowanych jest około 2900 F-16.

  1.  Bahrajn – 21 (dostarczono 22) F-16C/D Block 40
  2.  Belgia – 59 (dostarczono 160) F-16AM/BM Block 20 MLU
  3.  Chile – 46 F-16C/D Block 50+ i F-16AM/BM Block 20 MLU
  4.  Dania – 30 (dostarczono 77) F-16AM/BM Block 20 MLU
  5.  Egipt - 206 + 16 (dostarczono 224) F-16A/B Block 15 oraz F-16C/D Block 32, 40 i 52+
  6.  Grecja – 157 (dostarczono 170) F-16C/D Block 30, 50, 52 i 52+
  7.  Holandia – 67 F-16AM/BM Block 20 MLU + 45 w rezerwie (dostarczono 213)
  8.  Indonezja – 10 (dostarczono 12) F-16A/B Block 15 OCU
  9.  Irak – zamówiono 36 F-16IQ (Block 52+)[9][10]
  10.  Izrael – 320 (dostarczono 362) F-16C/D Block 30, 40 i F-16I (F-16D Block 52+)
  11.  Jordania – 58 F-16AM/BM Block 20 MLU
  12.  Korea Południowa – 169 (dostarczono 180) F-16C/D Block 32 i 52
  13.  Maroko – 24 F-16 Block 52+
  14.  Norwegia – 57 (dostarczono 74) F-16AM/BM Block 20 MLU
  15.  Oman – 12 + 12 F-16 Block 50+
  16.  Pakistan – 63 (dostarczono 72) F-16A/B Block 15, OCU, 20 MLU i F-16C/D Block 52+
  17.  Polska – 48 F-16C/D Block 52+
  18.  Portugalia – 38 (dostarczono 45) F-16AM/BM Block 20 MLU
  19.  Singapur – 62 (dostarczono 70) F-16C/D Block 52/52+
  20.  Stany Zjednoczone – 1017 (dostarczono 2231) F-16A Block 1, F-16B Block 15, F-16C/D Block 25, 30, 32, 40, 50, 52 oraz TF-16N Block 30, QF-16 (drony)
  21.  Tajlandia – 55 (dostarczono 59) F-16A/B Block 15 OCU/ADF
  22.  Tajwan – 145 (dostarczono 150) F-16A/B Block 20
  23.  Turcja – 246 (dostarczono 270) F-16C/D Block 30, 40 i 50+
  24.  Wenezuela – 20 (dostarczono 24) F-16A/B Block 15
  25.  Zjednoczone Emiraty Arabskie – 77 (dostarczono 80) F-16E/F Block 60

Dawni użytkownicy [edytuj]

  •  Włochy – 34 F-16A/B Block 15 ADF, Block 10 w latach 2003-2012 (wypożyczone od USAF)

Niedoszli użytkownicy [edytuj]

  • Iran – zamówił 160 F-16A/B Block 5 w 1976 z opcją na 140 maszyn, do 1978 przeszkolono personel i przygotowano infrastrukturę, ale z powodu wybuchu rewolucji islamskiej w 1979 żadnego nie dostarczono, a 55 maszyn z irańskiego zamówienia sprzedano do Izraela z dostawami w 1980. Irańska flaga była widoczna na dwóch pokazowych F-16A między 1977 i 1979, kiedy zastąpiono ją flagą Izraela[11].
  • Nowa Zelandia – Zamówienie na 28 nowych, objętych embargiem pakistańskich F-16 Block 15 OCU anulowano.
  • Rumunia – w 2010 roku rząd Rumunii przyjął ofertę USA dotyczącą przekazania i modernizacji 24 używanych F-16C/D Block 25 za 1,4 mld USD, jednak z powodu problemów finansowych do transakcji nie doszło[12].

Przypisy

  1. ↑ Air force F-16 attrition. f-16.net
  2. ↑ Łukasz Golowanow: Żmije, Prostytutki i Sławojki, czyli o pomysłowości amerykańskich lotników (pol.). konflikty.pl. [dostęp 2012-05-12].
  3. ↑ Factsheets: F-16 Fighting Falcon.
  4. ↑ Morocco sign up for F-16.
  5. ↑ Airframe Details for F-16 #08-8016.
  6. ↑ Last Block 50+ F-16 delivered by TAI as part of Peace Onyx IV Program.
  7. ↑ The Pentagon confirms that Iraq has an F-16 contract.
  8. ↑ F-16 Users, Operators, and Air Forces:: F-16.net.
  9. ↑ Iraq signs F-16 deal with US.
  10. ↑ Iraq inks deal to buy 18 F-16 jet fighters.
  11. ↑ F-16 FLIGHT International, 10 March 1979
  12. ↑ Rumunia nie ma pieniędzy na zakup F-16 (pol.). forbes.pl. [dostęp 2012-05-12].

Bibliografia [edytuj]

Zobacz też [edytuj]

Linki zewnętrzne [edytuj]

p • d • e
Samoloty i śmigłowce polskiego lotnictwa wojskowego po 1945 roku
Wojska Lotnicze • Wojska Lotnicze i Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju • Wojska Lotnicze i Obrony Powietrznej
Samoloty myśliwskie
Jak-1 • Jak-9 • Jak-17 • Jak-23 • MiG-15 • LiM-1 • LiM-2 • MiG-17 • LiM-5 • MiG-19 • MiG-21 • MiG-23 • MiG-29 • F-16
Samoloty bombowe
Pe-2 • Tu-2 • Ił-28
Samoloty szturmowe
Ił-2 • Ił-10 • LiM-6 • Su-7 • Su-20 • Su-22
Samoloty transportowe
Fw 58 • NC.701 • C-47 • Li-2 • Szcze-2 • Ił-12 • Ił-14 • Ił-18 • An-12 • An-24 • An-26 • Jak-40 • Tu-154M • M28 • C-295 • C-130
Samoloty szkolne
UTI-4 • UT-2 • USB • Po-2 • CSS-13 • Junak 2 • Junak 3 • Jak-11 • Jak-18 • TS-8 Bies • TS-11 Iskra • I-22 Iryda • Orlik
Samoloty wielozadaniowe
i łącznikowe
Bf 108 • Fi 156 • Po-2 • CSS-13 • Jak-12 • An-2 • Wilga 35
Śmigłowce
Mi-1 • SM-1 • SM-2 • Mi-2 • Mi-4 • Mi-6 • Mi-8 • Mi-14 • Mi-17 • Mi-24 • W-3 Sokół • Bell 412 • SH-2G • SW-4
Samoloty PSP do 1939 roku • Samoloty PSP na Zachodzie • Samoloty PSP w ZSRR • Samoloty PSP po 1945 roku

Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=General_Dynamics_F-16_Fighting_Falcon&oldid=36329604”