Sarajewo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Panorama Sarajewa
Panorama Sarajewa
Sarajewo
Panorama Sarajewa, Ratusz w Sarajewie, Baščaršija, Ferhadija džamija w Sarajewie, Katedra Serca Jezusowego w Sarajewie, Sobór Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Sarajewie
Panorama Sarajewa, Ratusz w Sarajewie, Baščaršija, Ferhadija džamija w Sarajewie, Katedra Serca Jezusowego w Sarajewie, Sobór Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Sarajewie
Herb Flaga
Herb Sarajewa Flaga Sarajewa
Państwo  Bośnia i Hercegowina
Część składowa Federacja Bośni i Hercegowiny
Burmistrz Ivo Komšić
Powierzchnia 141,5 km²
Wysokość 500-900 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

311 161
2199 os./km²
Nr kierunkowy (+387) 33
Kod pocztowy 71000
Podział miasta 4 gminy (općina): Centar, Novi Grad, Novo Sarajevo, Stari Grad
Położenie na mapie Bośni i Hercegowiny
Mapa lokalizacyjna Bośni i Hercegowiny
Sarajewo
Sarajewo
Ziemia 43°51′N 18°22′E/43,850000 18,366667Na mapach: 43°51′N 18°22′E/43,850000 18,366667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Sarajevo w Wikisłowniku
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa

Sarajewo (bośn. Sarajevo IPA: [sǎrajɛʋɔ], serb. Сарајево, tur. Saraybosna) – stolica Bośni i Hercegowiny zamieszkana przez 305 tys. osób (2009). Założone w 1462 r. przez Turków Osmańskich. W 1914 r. miejsce zabójstwa arcyksięcia Franciszka Ferdynanda. Odbyły się tu Zimowe Igrzyska Olimpijskie 1984. Silnie zniszczone w rezultacie działań wojennych 1992-1995, ma obecnie 4 gminy (općina): Centar, Novi Grad, Novo Sarajevo, Stari Grad – w części chorwacko-muzułmańskiej. Osobno liczone jest Wschodnie Sarajewo (ok. 100 tys. mieszkańców), część Republiki Serbskiej.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Sarajewo leży w centralnym punkcie Bośni i Hercegowiny. Zajmuje powierzchnię 142 km². Przepływa przez nie rzeka Miljacka. W pobliżu dzielnicy Ilidża znajduje się malownicze źródło rzeki Bośnia (Vrelo Bosne). Miasto położone jest na wysokości 500 m n.p.m., w kotlinie pomiędzy pięcioma górami pasma Alp Dynarskich: Bjelašnica (2067 m), Igman (1502 m), Jahorina (1913 m), Trebević (1627 m), Treskavica (2088 m). Duża część miasta położona jest na stromych stokach, co wpływa na zabudowę i układ ulic. W okolicznych górach (Bjelašnica, Igman, Jahorina) czynne są ośrodki narciarskie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Okolice dzisiejszego Sarajewa zamieszkane były już w czasach prehistorycznych. W Butmirze, obecnie przedmieściu Sarajewa, w latach 1893-1896 odsłonięto ślady osad z okresu neolitycznego sprzed ok. 4500 lat. Tereny te były również zamieszkane w czasach rzymskich (rzymska osada na terenie dzielnicy Ilidża).

W średniowieczu w miejscu dzisiejszego Sarajewa istniała osada Vrhbosna. Nowożytne Sarajewo założone zostało w 1462 r. i znacznie rozbudowane przez pierwszego osmańskiego władcę Bośni Isa-beg Isakovicia. W okresie panowania tureckiego Sarajewo było centrum administracyjno-politycznym Bośni ottomańskiej. W 1697 r., po spaleniu miasta przez wojska austriackie, stolicę przeniesiono do Travnika.

W 1878 r. Bośnia została zajęta przez Austro-Węgry. Pod rządami austriackimi Sarajewo zmodernizowano i znacznie rozbudowano.

26 czerwca 1914 r. w Sarajewie serbski nacjonalista, Gavrilo Princip, dokonał zamachu na austriackiego następcę tronu, arcyksięcia Ferdynanda. Wydarzenie to spowodowało wybuch I wojny światowej.

Jesienią 1918 r. mjr. Artur Ganczarski (legionista) utworzył w Sarajewie Legion Polski w sile 600 żołnierzy i 63 oficerów, który przyprowadził do Polski, do Krakowa w dniu 25 listopada 1918 r. Legion ten traktuje sie jako część składową Armii Hallera.

Po I wojnie światowej, w Królestwie Serbów, Chorwatów i Słoweńców miasto było stolicą prowincji – Drińskiej banowiny.

Po II wojnie światowej Sarajewo zostało stolicą republiki Bośni i Hercegowiny. Rozwinęło się w ważne centrum handlowo-przemysłowe. Szczyt rozkwitu przypadł na lata osiemdziesiąte. W 1984 r. w Sarajewie odbyły się zimowe igrzyska olimpijskie.

Podczas wojny w Bośni, po rozpadzie Jugosławii, miasto było oblegane przez Bośniackich Serbów. Oblężenie rozpoczęło się 6 kwietnia 1992 r. i trwało do końca października 1995. Podczas oblężenia miasto było cały czas ostrzeliwane z otaczających gór, odcięte od dostaw wody i prądu, a żywność dostarczano nieregularnie. Zginęło ponad 10 500 osób, praktycznie wszystkie budynki zostały zniszczone lub uszkodzone. O walkach i związanych z nimi tragicznych dla mieszkańców skutkach opowiadają m.in. film dokumentalny Miss Sarajevo (1995), dramat wojenny Aleja snajperów (1997) i dramat społeczny Grbavica (2005). Powstała także piosenka „Miss Sarajevo”, opowiadająca o tragedii w tym mieście, autorstwa U2 i Luciano Pavarottiego. W latach 90. polski zespół punkowy „Łysina Lenina” także nagrał piosenkę o tych wydarzeniach pt. „Sarajewo”.

Od zakończenia wojny i zawarcia w listopadzie 1995 r. układu z Dayton, Sarajewo jest odbudowywane, głównie przy wsparciu finansowym Unii Europejskiej. Ślady wojny są jednak cały czas wyraźne, a tereny położone bezpośrednio wokół miasta są wciąż zaminowane.

Serbskie Sarajewo[edytuj | edytuj kod]

Pod nazwą Wschodnie Sarajewo funkcjonują cztery dawne serbskie podsarajewskie miejscowości połączone w jeden organizm administracyjny po Układzie z Dayton, który przyznał właściwe Sarajewo w całości Federacji Bośni i Hercegowiny.

Znani ludzie związani z Sarajewem[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]