McDonnell Douglas F-15 Eagle

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Boeing/McDonnell Douglas F-15 Eagle
F-15C Eagle z 71. Eskadry Myśliwskiej US Air Force
F-15C Eagle z 71. Eskadry Myśliwskiej US Air Force
Dane podstawowe
Państwo  Stany Zjednoczone
Producent McDonnell Douglas, obecnie Boeing
Typ myśliwiec przewagi powietrznej, myśliwiec bombardujący (wersja E)
Konstrukcja całkowicie metalowa z elementami tytanowymi
Załoga 1 (pilot - w wersjach myśliwskich A i C), 2 (pilot i operator uzbrojenia - E)
Historia
Data oblotu 27 lipca 1972
Lata produkcji od 1972
Egzemplarze 1233
Liczba wypadków
 • w tym katastrof

178
Dane techniczne
Napęd 2 × Pratt & Whitney F100-PW220 lub F100-PW229 turbowentylatorowe
Ciąg odpowiednio 104,3 kN i 129 kN każdy
Wymiary
Rozpiętość 13,05 m
Długość 19,43 m
Wysokość 5,63 m
Powierzchnia nośna 56,50 m²
Masa
Własna 12 973 kg (C)
Użyteczna 15 918 kg (C)
Startowa 30 872 kg (C)
Uzbrojenia 7 250 kg (A i C), 10 705 kg (E)
Paliwa 6 103 kg
Osiągi
Prędkość maks. 2,5 Ma (2667,5 km/h)
Prędkość przelotowa 0.75 Ma (917 km/h)
Prędkość minimalna 232 km/h (C)
Prędkość wznoszenia 300 m/s na poziomie morza
Pułap 19 200 m
Zasięg 4 631 km
Promień działania 1 270 km
Rozbieg 274 m (C), 610 m (D)
Dobieg 1036 m (C), 1220 m (D)
Dane operacyjne
Uzbrojenie
1 × działko M61 Vulcan
kierowane pociski rakietowe
powietrze-powietrze AIM-9 , AIM-7 i AIM-120
oraz bomby i KPR powietrze-ziemia (E)
Użytkownicy
USA, Izrael, Japonia, Arabia Saudyjska, Korea Płd, Singapur
Rzuty
Rzuty samolotu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

McDonnell Douglas F-15 Eagle - amerykański ciężki myśliwiec przewagi powietrznej, przeznaczony do działań w każdych warunkach atmosferycznych.

Historia rozwoju[edytuj | edytuj kod]

U podstaw opracowania F-15 legły prace majora USAF Johna Boyda i matematyka Thomasa Christie (zasada zachowania energii z punktu widzenia walki powietrznej), doświadczenia z walk powietrznych w Wietnamie oraz pojawienie się nowych radzieckich konstrukcji MiG-23 i MiG-25, zademonstrowanych publicznie w 1967 r. Wstępne warunki, jakie miał spełniać myśliwiec projektu FX (Fighter eXperimental - myśliwiec doświadczalny), sformułowano i rozesłano do 13 firm lotniczych w grudniu 1965 roku. Były one jak na owe czasy bardzo wysokie, co wynikało z błędnej analizy możliwości samolotu MiG-25. Zachodni analitycy spodziewali się, iż za sprawą gigantycznych silników i dużej powierzchni skrzydeł MiG-25 jest samolotem bardzo zwrotnym za sprawą wysokiego stosunku ciągu do masy i małego obciążenia skrzydeł. Dopiero lata później okazało się, iż MiG-25 był samolotem przechwytującym o ograniczonej zwrotności. Program nabrał przyspieszenia w 1968 roku, po zaprezentowaniu nowych myśliwców radzieckich. Wymagania te to m.in. masa startowa nieprzekraczająca 20 ton, prędkość maksymalna 2.3-2.5 Macha, stosunek ciągu do ciężaru 0.95. 23 grudnia 1969 roku do realizacji został wybrany projekt firmy McDonnell Aircraft Company.

Pierwszy lot prototypu odbył się 27 lipca 1972 roku, zaś 7 lipca 1973 roku oblatany został dwumiejscowy, szkolno-bojowy TF-15A. Produkcję seryjną rozpoczęto 1 marca 1973 roku, zaś pierwsze seryjne egzemplarze przekazano do jednostek 4 listopada 1974. Była to pierwsza wersja F-15A/B (oznaczenie F-15B zastąpiło używane wcześniej TF-15A). Ciekawostką jest, iż projektantom F-15 przyświecało zupełnie odmienne podejście, niż projektantom jego następcy F-22. F-15 został zaprojektowany tak, aby łączył w sobie wysokie osiągi z możliwie niskimi kosztami produkcji. W samolocie zastosowano między innymi łatwiejsze w produkcji skrzydło o zmiennym nachyleniu przekroju podłużnego, które charakteryzowało się nieco gorszymi osiągami, niż skrzydło z klapami na krawędzi natarcia, ale było tańsze w produkcji. Samolot okazał się niezwykle udany i był ogromnym zaskoczeniem dla konstruktorów radzieckich. Paweł Suchoj wątpił, czy uda się ZSRR stworzyć samolot o porównywalnych osiągach. Pierwszy prototyp radzieckiego T-10 ustępował mu na tyle, że zaniechano jego produkcji i gruntownie przebudowano, tworząc dzisiejszy Su-27. Mimo to samolot miał również słabe strony. Największą był bardzo mały zasięg, co wymusiło na konstruktorach dodanie dodatkowych konforemnych zbiorników, które jednak pogarszają osiągi samolotu, zwiększając jego masę oraz powierzchnię poprzeczną samolotu, co zwiększa stawiany przezeń opór. Dostawy nowszej wersji F-15C rozpoczęły się w 1979 roku. Jej prototyp został oblatany 26 lutego 1979 roku. Modyfikacje obejmowały m.in. zwiększenie o 907 kg pojemności zbiorników wewnętrznych i modernizację instalacji paliwowej tak, by możliwe było zabieranie większej liczby podwieszanych zbiorników paliwa. Wersję tę poddano od grudnia 1984 roku modernizacji MSIP II (Multi Stage Improvement Program), obejmującej instalowanie w nowo wyprodukowanych egzemplarzach nowej awioniki (m.in. radaru Hughes APG-70 w miejsce radaru APG-63, nowego urządzenia ostrzegawczego ALR-56C i zakłócającego ALQ-135 oraz wyrzutni celów pozornych ALE-45). Równolegle dostarczano F-15D, które - podobnie jak F-15B - były maszynami dwumiejscowymi. W drugiej połowie lat 80. opracowano dwumiejscową uderzeniową wersję samolotu - F-15E.

Łącznie wyprodukowano ok. 1300 samolotów wszystkich wersji. Sprzedaż samolotu kontynuowana jest na eksport, np. ostatnio Korea Południowa zamówiła 40 samolotów. Wcześniej w posiadanie tych samolotów weszły Izrael, Arabia Saudyjska i Japonia. W USAF jest zastępowany przez F-22 Raptor. Projektowano także wersję rozpoznawczą i pokładową tego samolotu (RF-15 i F-15N).

F-15 udowodnił skuteczność bojową w starciach na Bliskim Wschodzie, m.in. z samolotami syryjskimi nad doliną Bekaa w 1982 r. oraz w pojedynczych walkach powietrznych pomiędzy maszynami izraelskimi a syryjskimi MiG-ami. Izraelczycy na F-15 zestrzelili większość z 48 samolotów syryjskich. W 1981 roku izraelskie F-15 stanowiły eskortę rajdu na iracki reaktor Osirak pod Bagdadem. W 1991 roku amerykańskie i saudyjskie F-15A i C zestrzeliły 34 irackie samoloty i 3 śmigłowce[1], zaś F-15E były używane do atakowania celów naziemnych, głównie na głębokim zapleczu. W tym czasie za sprawą zestrzelenia kilku MiG-ów-25 został nazwany przez pilotów "Foxbat killer". Do dziś piloci latający na F-15 zestrzelili 104 samoloty i śmigłowce wroga[2].

Awionika[edytuj | edytuj kod]

F-15C z 71. Eskadry Myśliwskiej odpala pocisk powietrze-powietrze AIM-7 Sparrow.
F-15C z 493. Eskadry Myśliwskiej bazującej w RAF Lakenheath.

W skład wyposażenia elektronicznego wchodzą m.in.:

  • pokładowa stacja radiolokacyjna AN/APG-63 (od 1984 r. na kilkudziesięciu samolotach instalowano Hughes AN/APG-70 z F-15E),
  • transponder IFF,
  • system identyfikacji celu IFF,
  • bezwładnościowy system nawigacyjny Litton ASN-109,
  • radiowy system nawigacyjny TACAN Collins ARN-118,
  • system do lądowania w oparciu o wskazania instrumentów pokładowych ILS,
  • nadajnik UHF,
  • urządzenie do szyfrowania łączności,
  • systemy ostrzegawcze Loral ALR-56C i Magnavox ALQ-128,
  • system przeciwdziałania elektronicznego ALQ-135 (wersje C i E).
  • zasobniki systemu LANTIRN (Low Altitude Navigation and Targeting for Night) przenoszone w wersji E

Użytkownicy[edytuj | edytuj kod]

 Arabia Saudyjska

Królewskie Saudyjskie Siły Powietrzne - od 1981 wykorzystują 65 F-15C (z 76), 18 F-15D (z 22) oraz 70 F-15E Strike Eagle (z 72) oznaczonych jako F-15S (dostarczone 1995-1999), zamówiono 84 F-15SA. F-15C/D zastąpiły brytyjskie BAC Lightning.

 Izrael

Siły Powietrzne Izraela - pierwszy odbiorca zagraniczny w 1977, w linii znajduje się 42 F-15A/C (z 51), 15 F-15B/D (z 21) oraz 25 zmodyfikowanych F-15E oznaczonych jako F-15I Raam (dostarczono 1998-1999). Samoloty zastąpiły w roli myśliwca walki powietrznej F-4E Phantom II.

 Japonia

Japońskie Powietrzne Siły Samoobrony - od 1981 posiadają 157 F-15J (ze 165) i 45 F-15DJ (z 48), w większości zbudowanych na licencji przez Mitsubishi. Samoloty zastąpiły Mitsubishi F-104J/DJ Starfighter.

 Korea Południowa

Siły Powietrzne Republiki Korei - w 2002 zakupiły 40 zmodyfikowanych F-15E, oznaczonych jako F-15K Slam Eagle oraz kolejne 21 w 2008 (1 dla uzupełnienia strat), dostawy zakończono w 2012. Samoloty zastąpiły F-4D Phantom II.

 Stany Zjednoczone

United States Air Force - wykorzystuje 250 F-15C/D oraz 221 F-15E Strike Eagle. Dostarczono 365 F-15A, 409 F-15C, 59 F-15B, 61 F-15D oraz 236 F-15E. W arsenale USAF F-15 zastąpiły częściowo samoloty F-102A Delta Dagger, F-106A Delta Dart i F-4E Phantom II.

 Singapur

Siły Powietrzne Republiki Singapuru - od 2008 użytkują F-15SG, czyli F-15K z radarem AESA APG-63(V)3, dostawy 24 maszyn zakończono w 2012. Samoloty zastąpiły A-4SU Super Skyhawk.

Uzbrojenie[edytuj | edytuj kod]

F-15D

Typowym uzbrojeniem wersji myśliwskich A i C był zestaw 4 X AIM-7 i 4 X AIM-9, możliwym do zastosowania również w wersji E. Pociski AIM-7 zostały w latach 90. XX w. zastąpione nowocześniejszymi AIM-120. Możliwy jest wariant uzbrojenia powietrze-powietrze 8 X AIM-120 (A i C) lub 6 X AIM-120 (E)

W wersjach A i C uzbrojenia powietrze-ziemia nie stosowano.

Przypisy

  1. Praca zbiorowa pod redakcją Krzysztof Łukawski, Ryszard Popiołek, Witold Żygulski: Samoloty: Encyklopedia Lotnictwa. Warszawa: DeAgostini Polska, 2000, s. 24. ISBN 83-87292-98-2.
  2. John Correll: The Reformers (ang.). W: Air Force Magazine (92) [on-line]. Air Force Association, luty 2008. [dostęp 7 czerwca 2009].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]