Masakra w Srebrenicy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Upadek Srebrenicy i Żepy
Wojna w Bośni
Srebrenica massacre map.jpg
Czas 6 lipca – 25 lipca 1995
Miejsce wschodnia Bośnia
Wynik Operacja Deliberate Force
Strony konfliktu
Flag of Republika Srpska.svg Republika Serbska  Bośnia i Hercegowina
 Holandia
Dowódcy
Ratko Mladić
Radislav Krstić
Milorad Pelemiš[1]
Naser Orić
Avdo Palić
Ton Karremans
Siły
Flag of Republika Srpska.svg 9 450,
100-300 najemników
Bośnia i Hercegowina 5 500-6 000 (Srebrenica),
Bośnia i Hercegowina 1 500 (Żepa),
Holandia 370,
2 samoloty F-16
Straty
300 zabitych i rannych,
2 czołgi
2 000 zabitych[2],
35 632 i 12 000 ewakuowanych (ze Srebrenicy i Żepy),
700-800 uchodźców (ze Srebrenicy)
1 000 i 1 500 jeńców (Srebrenica i Żepa)
Wojna w Bośni i Hercegowinie

SarajewoDeny FlightMarkaleMrkonjić GradSrebrenicaDeliberate ForceSana 95

Masakra w Srebrenicy – masowe egzekucje wykonane na około 8 000 muzułmańskich mężczyzn i chłopców przez zbrojne oddziały Serbów w dniach od 12 lipca do 16 lipca 1995 r. w czasie wojny w Bośni, w okolicach miasta Srebrenica. Masakra ta jest uznawana za największe ludobójstwo w Europie od czasu II wojny światowej.

Sytuacja we wschodniej Bośni przed 1995[edytuj | edytuj kod]

We wsiach położonych w okolicach Srebrenicy w latach 1992-1995 dochodziło do mordów popełnionych na Serbach przez bośniackie formacje paramilitarne. W mordach na jeńcach szczególnym okrucieństwem wykazywali się islamscy najemnicy walczący po muzułmańskiej stronie. Zginęło około 1500 Serbów, zgwałcono wiele kobiet. Serbowie obciążają odpowiedzialnością za śmierć wielu Bośniackich Serbów z okolicznych wiosek muzułmańskiego komendanta Srebrenicy Nasera Oricia[3][4][5].

Przebieg[edytuj | edytuj kod]

3 enklawy muzułmańskie we wschodniej Bośni: Srebrenica, Żepa i Gorażde – oblężone przez Serbów, ale mają status miast chronionych (wrzesień 1994)
3 czerwca 2008 r. izba apelacyjna Trybunału uwolniła Nasera Oricia od zarzutów w mordowaniu serbskich cywili. (Zdjęcia dostarczone przez ICTY)

16 kwietnia 1993 r. Srebrenica i okoliczne tereny w promieniu 30 km zostały ogłoszone przez ONZ „strefą bezpieczeństwa” (Rezolucja Rady Bezpieczeństwa nr 819). W styczniu 1995 r. w Potočari, 5 km od Srebrenicy ulokował swoją kwaterę holenderski batalion ONZ (około 200 żołnierzy), odpowiedzialny za ochronę „Strefy”.

W okresie bezpośrednio poprzedzającym atak Serbów, oddziały armii Bośni i Hercegowiny wykorzystywały „Strefę” jako bazę do ataków na ludność serbską[6][7].

W maju 1995 r. Rada Bezpieczeństwa ONZ zdecydowała nie powiększać jednostek chroniących „Strefy bezpieczeństwa” w Bośni. Od kwietnia 1995 r. Serbowie opanowali tereny wokół „Strefy” odcinając zaopatrzenie, a także pomoc humanitarną.

Upadek Srebrenicy[edytuj | edytuj kod]

6 lipca 1995 r. serbski oddział Drina rozpoczął ostrzał strefy bezpieczeństwa, a także cywili uciekających w kierunku Potocari. Z 20 tysięcy uciekinierów od 5 do 6 tysięcy zostało jednak wpuszczonych do obozu, w którym stacjonowali holenderscy żołnierze. Oddział holenderski nie podjął żadnych działań obronnych. 9 lipca 1995 r. muzułmańscy obrońcy miasta stracili ostatnie punkty oporu wokół miasta. Do serbskiej niewoli trafiło trzydziestu holenderskich żołnierzy.

10 lipca 1995 r. Holendrzy poprosili ONZ o wsparcie lotnictwa. ONZ się wahała. 11 lipca 1995 r. samoloty NATO zbombardowały serbskie pozycje. Serbowie grozili zabiciem jeńców holenderskich, których uchwycili w Srebrenicy, więc samoloty przerwały atak i wróciły do bazy we Włoszech. Po południu Serbowie wkroczyli do Potocari. Generał Ratko Mladić, głównodowodzący armii serbskiej, zażądał, by wszyscy muzułmanie, którzy chcą żyć, złożyli broń. Prócz tego zaoferował, by ONZ zorganizowała ewakuację około 20 tysięcy ludności cywilnej, znajdującej się w okolicy Potocari. Organizacja tej ewakuacji przez ONZ zapobiegłaby rozdzieleniu kobiet i mężczyzn. Tego samego wieczora płk Karremans przeprowadził rozmowę z holenderskim generałem Nicolarim o otrzymanej od Mladicia propozycji.

12 lipca 1995 r. wobec odmowy ONZ na przeprowadzenie ewakuacji ludności cywilnej, gen. Mladić nakazał oddzielenie wszystkich mężczyzn i chłopców w wieku od 12 do 77 lat oraz zorganizował wywiezienie z okolic Potocari kobiet i dzieci przygotowanymi wcześniej autobusami, które w ciągu 30 godzin deportowały ich w bezpieczne tereny. W tym samym czasie Serbowie zaatakowali uciekających muzułmanów, którzy usiłowali na własną rękę przedostać się do oddalonej o około 50 km Tuzli, gdzie znajdowała się baza ONZ. Zginęły setki osób.

13 lipca 1995 r. z powodu kończących się zapasów żywności i braku warunków sanitarnych Holendrzy nakazali pozostałym muzułmanom opuścić obóz w zamian za obietnicę przeprowadzenia odpowiedniej ewakuacji. Przy wyjściu na muzułmanów czekali Serbowie, którzy oddzielili mężczyzn od kobiet i dzieci. W następnych dniach Holendrzy zanotowali kilka egzekucji przeprowadzonych na muzułmanach przez Serbów w okolicach Potocari. Między innymi 17 mężczyzn zostało zastrzelonych nad rzeką Jadar. Tego samego dnia po południu Serbowie otoczyli magazyny w Kravicy, (nie chodzi o wodospady Kravica lecz miejscowość w pobliży granicy z Serbią) gdzie schroniło się około tysiąca bośniackich uchodźców. Magazyny zostały obrzucone granatami.

14 lipca 1995 r. w Tišca zatrzymano konwój autobusów wiozących kobiety i dzieci ewakuowane z Potocari do Kladni. W autobusach znaleziono około 20 ukrytych mężczyzn. Rozstrzelano ich na miejscu, następnie konwój ruszył dalej.

Z Bratunatc leżącego około 5 mil od Srebrenicy rozpoczęła się ewakuacja, więźniów przewieziono na północ do szkoły w Grbavci, gdzie ulokowano ich w sali gimnastycznej, następnie wywieziono jeńców na pole i rozstrzelano. Kolejną grupę wywieziono do szkoły w Petkovci, rozstrzelano ich nad tamą. Egzekucje trwały od popołudnia do nocy, rannych dobijano jeszcze rano. W tych dwóch egzekucjach zabito ponad 1000 mężczyzn.

W Grbavcy Serbowie zastrzelili strzałami w tył głowy około tysiąca mężczyzn, wielu z nich w młodym wieku lub bardzo starych, prawdopodobnie ponownie wyselekcjonowanych z konwojów ewakuowanych z Potocari.

16 lipca 1995 r. transporty z Bratunatc dotarły do regionu Pilice, na farmie Braniewo od godziny 10 do 15 trwały rozstrzeliwania, jeńców dowieziono autobusami. Po egzekucji rozstrzelano jeńców znajdujących się w miejscowym domu kultury, użyto tam także granatów.

Do 16 lipca 1995 r. Serbowie wykonali egzekucje, w których zginęło co najmniej 7414 bośniackich muzułmanów. Masowe groby znajdują się między innymi w Orohovacu, Kozluku, Kravicy, Petkovicy i innych. 16 lipca 1995 r. Serbowie pozwolili Holendrom opuścić Potocari. Holendrzy zostawili broń i zaopatrzenie. W górach wokół Srebrenicy egzekucje trwały kilka tygodni.

Konsekwencje[edytuj | edytuj kod]

Mass Graves.jpg

Upadek Żepy[edytuj | edytuj kod]

13 lipca 1995 r. Serbowie przeszli do ataku i 25 lipca zagarnęli inne enklawy – Żepa. W tej sytuacji NATO przyjęło plan masowych ataków na Serbów, jeżeli ci zaatakowaliby kolejną enklawę we wschodniej Bośni – Gorażde.

Interwencja NATO w Bośni i Hercegowinie[edytuj | edytuj kod]

Upadek Srebrenicy był nazywany ludobójstwem ludności cywilnej i stał się pretekstem do interwencji NATO i bombardowań Republiki Serbskiej. Po wydarzeniach ze Srebrenicy, „klucz” ONZ w odniesieniu do użycia siły przez NATO, który spoczywał w ręku Yasushiego Akashi, Specjalnego Przedstawiciela Sekretarza Generalnego ONZ ds. Jugosławii, został przekazany dowódcy wojskowemu UNPROFOR, francuskiemu generałowi Bernardowi Janvierowi. Klucz natowski dzierżył admirał Leighton W. Smith, Dowódca Sił Sprzymierzonych Europy Południowej w Neapolu[8][9][10].

25 lipca i 1 sierpnia decyzje o nalotach już zapadły, samoloty NATO przebazowane zostały na lotniska włoskie i na lotniskowiec USS Theodore Roosevelt (CVN-71) na Adriatyku. Druga masakra na Markale stała się bezpośrednią przyczyną przeprowadzenia przez lotnictwo NATO operacji Deliberate Force.

Trybunał[edytuj | edytuj kod]

2 sierpnia 2001 r. Radislav Krstić, jeden z dowódców wojsk serbskich biorących udział w masakrze został skazany na 46 lat więzienia. 16 kwietnia 2002 r. w Holandii, po opublikowaniu raportu Holenderskiego Instytutu Dokumentacji Wojny nazywającego udział Holendrów w Srebrenicy „współpracą przy czystkach etnicznych”, tuż przed wyborami podał się do dymisji rząd Wima Koka oraz holenderski dowódca wojsk lądowych gen. van Baal.

O zbrodnię popełnioną w Srebrenicy oskarżano generała Ratko Mladicia oraz głównych przywódców serbskich z okresu wojny, oskarżonych m.in. o zbrodnie w Srebrenicy: Radovana Karadžicia i Slobodana Miloševicia. Karadžić i Mladić, przez lata poszukiwani przez Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii, zostali ujęci przez władze serbskie odpowiednio w lipcu 2008 i w maju 2011. Natomiast Milošević, któremu jednak nie udowodniono bezpośredniego udziału w masakrze, zmarł w haskim więzieniu 11 marca 2006 r.

Po wydarzeniach w Srebrenicy w 1995 r. specjalny wysłannik ONZ Tadeusz Mazowiecki demonstracyjnie zrezygnował ze swojej funkcji ogłaszając raport w sprawie łamania praw człowieka przez wszystkie strony konfliktu.

Teorie spiskowe[edytuj | edytuj kod]

Niektórzy muzułmańscy kombatanci ze Srebrenicy uważają, że decyzja o losie Srebrenicy zapadła między Sarajewem a administracją Clintona. Były szef bośniackiej policji w Srebrenicy Hakija Meholjić w wywiadzie dla BH Dani (22.6.1998) potwierdził, że Alija Izetbegović powiedział mu podczas spotkania we wrześniu 1993 r.: „Clinton zaproponował mi w kwietniu, żeby [serbskie] siły weszły do Srebrenicy, zmasakrowały 5 tys. muzułmanów i wtedy będzie interwencja wojskowa.”[11] Meholjić powiedział też holenderskiej stacji TV, że Clinton obiecał Izetbegowiciowi interwencję wojskową NATO przeciw Serbom już w 1993 r., jeśli co najmniej 5 tys. muzułmanów zginęłoby w Srebrenicy[12].

Film[edytuj | edytuj kod]

Film z nagraną jedną z egzekucji został wyświetlony 1 czerwca 2005 r. w Hadze w czasie przesłuchania generała serbskiej milicji Obrada Stevanovicia, powołanego jako świadek obrony przez byłego prezydenta Jugosławii Slobodana Miloševicia. Niektórzy z żołnierzy zostali rozpoznani jako członkowie specjalnej jednostki paramilitarnej Skorpiony. Potwierdził to generał Stevanović. Milošević stwierdził, że jednostka Skorpionów nie podlegała serbskiemu Ministerstwu Spraw Wewnętrznych, oddalając od siebie zarzuty bezpośredniej odpowiedzialności za zdarzenia ukazane w filmie.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

Na motywach masakry powstało opowiadanie Gustawa Herlinga-Grudzińskiego pt. Wędrowiec cmentarny, które zostało opublikowane po śmierci autora.

Historia Srebrenicy została opisana przez Emira Suljagicia (ur. 1975 r.) w książce pt. „Pocztówki z grobu”. Autor wraz z tysiącami innych bośniackich Muzułmanów schronił się w Srebrenicy, cudem przeżywając oblężenie i masakrę.

Muzyka[edytuj | edytuj kod]

Historię masakry w Srebrenicy opisał szwedzki zespół power-metalowy Sabaton w piosence „We Burn”. Raper Genocide nagrał utwór „Srebrenica”, który mówi o w/w wydarzeniach.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat dowodów masowych mordów w Srebrenicy

Przypisy

  1. Massacre Near Srebrenica was Staged by French and Muslim Agents.
  2. Srebrenica And the Politics of War Crimes.
  3. The Real Srebrenica Genocide.
  4. Srebrenica: The Untold Story By Carl Savich Introduction: What Really Happened in Srebrenica in 1992-1993?
  5. ДОКУМЕНТАРНИ ФИЛМ О СТРАДАЊУ У СРЕБРЕНИЦИ КОЈИ ДО САДА НИКАД НИЈЕ ВИЂЕН !! ! СРЕБРЕНИЦА ЗАШТИЋЕНЕ ЗОНЕ.
  6. International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia (ICTY): Prosecutor v. Krstic, nr sprawy.: IT-98-33-T str. 8-9.
  7. Zobacz też artykuł o Srebrenicy.
  8. Przekroczyć Rubikon.
  9. Confidential Memorandum of understanding (MOU) between CINCSOUTH and FC UNPF pursuant to the North. Atlantic Council (NAC) decisions of 25 July 1995 and 1 August 1995 and the Direction of the UN Secretary-General. Camp Pleso, Croatia. 10 August 1995. Lieutenant-General Force Commander UN Peace Forces. Leighton W. Smith Admiral Commander in Chief of Allied Forces Southern Europe.
  10. 13 September 1995.
  11. 5,000 Muslim Lives for Military Intervention Interview with Hakija Meholjic, president of Social Democratic Party for Srebrenica, by Hasan Hadzic.
  12. Srebrenica Planned in Washington and Sarajevo (Excerpt from Dutch television documentary on Srebrenica. Features interview with Hakija Meholic the Muslim police chief of Srebrenica during the war).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]