Północno-Zachodnie Wyspy Hawajskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Północno-Zachodnie wyspy Hawajskie
Państwo  Stany Zjednoczone
Akwen Ocean Spokojny
Położenie na mapie Oceanu Spokojnego
Mapa lokalizacyjna Oceanu Spokojnego
Północno-Zachodnie wyspy Hawajskie
Północno-Zachodnie wyspy Hawajskie
Ziemia 28°24′59,98″N 178°20′00,20″W/28,416660 -178,333390Na mapach: 28°24′59,98″N 178°20′00,20″W/28,416660 -178,333390
Mapa archipelagu
Położenie na mapie

Północno-Zachodnie Wyspy Hawajskie lub Wyspy Zawietrzne – małe wyspy i atole położone na północny zachód od głównych wysp Hawajów. Są administrowane przez amerykański stan Hawaje, z wyjątkiem atolu Midway, który nie należy do stanu Hawaje, i którym zajmuje się United States Fish and Wildlife Service. Wszystkie Wyspy Zawietrzne należą do hrabstwa Honolulu. Całkowita powierzchnia lądów wynosi 8,05 km²[1].

W skład Północno-Zachodnich Wysp Hawajskich wchodzą:

Geologia[edytuj | edytuj kod]

Plaża na wyspie Laysan

Północno-Zachodnie Wyspy Hawajskie powstały ok. 30-7 milionów lat temu jako wulkan tarczowy, na plamie gorąca, z której pochodzi cały Grzbiet Hawajski[2]. Kiedy płyta pacyficzna poruszała się na północny zachód nad plamą, erupcje wulkaniczne zbudowały kolejno poszczególne wyspy w jednej linii. Wyizolowane masy lądowe stopniowo erodowały i przekształciły się z wysokich stożków wulkanicznych w atole. Wszystkie wyspy są w różnym stadium erozji. Nihoa, Necker i Gardner Pinnacles są kamienistymi, bazaltowymi wyspami, które nie erodowały wystarczająco na tyle, żeby stanowiły atol lub rafę koralową. Laysan i Lisianski są niskimi, piaszczystymi wyspami, a French Frigate Shoals, Pearl i Hermes, Midway oraz Kure atolami.

Endemizm[edytuj | edytuj kod]

Północno-Zachodnie Wyspy znajdują się ok. 4000 km od Ameryki Północnej i 6100 km od Azji. Z tego powodu wyspy te posiadają niebywałą liczbę rzadkich gatunków. Na wyspy dolecieć lub dopłynąć mogą jedynie gatunki potrafiące przebywać znaczne dystansy. Mimo tego, iż Polinezyjczycy oraz później Europejczycy burzyli ekosystem poprzez przywożenie obcych gatunków, Wyspy Zawietrzne pozostały praktycznie bez zmian. W rozległych rafach koralowych Papahānaumokuākea znaleźć można ponad 7 tys. różnych gatunków[3]. Z wielu żyjących na wyspach gatunków ponad 1700 jest endemicznych dla Hawajów. Z tego powodu region ten został nazwany „Galapagos Ameryki”[4].

Mimo że na Wyspach Zawietrznych wybijanie zwierząt nie stanowiło takiego problemu jak na głównych wyspach, od końca XIX do XX wieku rybacy oraz myśliwi wytrzebili znaczne ilości ryb i ptactwa. Dużym problemem okazały się też króliki, które zostały przywiezione na wyspy Laysan i Lisianski, a dzięki występującym tam dobrym warunkom bytowym w połączeniu z brakiem naturalnych dla ich gatunku drapieżników, rozmnożyły się tak bardzo, że na znacznych obszarach doszło do zniszczenia flory, w wyniku czego niektóre gatunki całkowicie wyginęły. W późniejszym okresie udało się naprawić szkody, odratować wymarłe gatunki oraz powrócić do stanu przed eksploracją.

Wśród żyjących na Wyspach Zawietrznych endemicznych gatunków znajdują się Hawajki, krzyżówka białooka (najrzadszy ptak wodny w Stanach Zjednoczonych)[5] oraz palma Nihoa. Inne ważne gatunki to albatros ciemnolicy, wysoce zagrożona mniszka hawajska oraz żółw zielony.

Odkrywanie[edytuj | edytuj kod]

Wiadomo, że starożytni Hawajczycy dopływali z głównych wysp na wyspę Necker oraz Nihoa, lecz do czasów odkrycia wysp przez Europejczyków musieli je opuścić, ponieważ w momencie odkrycia były niezamieszkane. Na wyspie Nihoa znaleziono ślady pól uprawnych, co dowodzi, że Hawajczycy mieszkali tu na stałe. Sądzi się, iż przybyli tutaj w celach religijnych.

Pierwszą Wyspą Zawietrzną odkrytą przez Europejczyków była Nihoa. James Colnett odkrył ją w 1786 roku, lecz zasługi za odkrycie przypadły Williamowi Douglasowi. Tego samego roku Jean-François de La Pérouse odkrył wyspę Necker i nazwał ją na cześć Jacques’a Neckera, francuskiego ministra finansów. La Pérouse odkrył także French Frigate Shoals. Najpóźniej odkryty został atol Midway, odkryty przez N.C. Middlebrooksa (w 1859 roku). W roku 1925 ekspedycja Tanagera sporządziła mapy Wysp Zawietrznych, opisując wiele gatunków.

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Większość wysp posiada dwie nazwy: w języku angielskim i w hawajskim. Większość hawajskich nazw używanych jako alternatywne dla angielskich została wymyślona w czasach współczesnych.

Hawajska nazwa French Frigate Shoals Mokupāpapa jest zagadką. Mokupāpapa to aktualna nazwa atolu używana przez Hawajczyków, ale może to być także nazwa atolu Johnston. Antropolodzy zdecydowali, iż nazwa ta należy do French Frigate Shoals.

Małe muzeum nazwane „Mokupāpapa Discovery Center” zostało otwarte w 2003 roku w budynku S. Hata w Hilo[6].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. About the Northwestern Hawaii Islands.
  2. Clague, D. A. and Dalrymple, G. B. (1989) Tectonics, geochronology, and origin of the Hawaiian-Emperor Chain in Winterer, E. L. et al. (editors) (1989) The Eastern Pacific Ocean and Hawaii, Boulder, Geological Society of America.
  3. Papahānaumokuākea Marine National Monument.
  4. The American Galapagos – ABA Blog
  5. Laysan Duck – Midway Atoll National Wildlife Refuge.
  6. Mokupāpapa: Discovery Center.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • M. Rauzon (2001). Isles of Refuge: Wildlife and History of the Northwestern Hawaiian Islands. University of Hawaii Press.