Płetwal karłowaty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Płetwal karłowaty
Balaenoptera acutorostrata[1]
Lacépède, 1804
Płetwal karłowaty
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Rząd walenie
Podrząd fiszbinowce
Rodzina fałdowce
Rodzaj Balaenoptera
Gatunek płetwal karłowaty
Synonimy
  • Balaena minima Rapp, 1837[1][2]
  • Balaena rostrata Fabricius, 1780[1]
  • Balaenoptera rostrata (Fabricius, 1780)[1][2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Płetwal karłowaty (Balaenoptera acutorostrata) – gatunek najmniejszego walenia z rodziny fałdowców. Może pływać z prędkością 30 km/h. Jego jedynym naturalnym wrogiem jest orka.

Płetwal karłowaty może żyć samotnie, w parach i w małych stadach. Tylko w regionach wyjątkowo bogatych w pożywienie mogą łączyć się w większe stada.

Środowisko[edytuj | edytuj kod]

Cetacea range map Minke Whale.png
Cetacea range map Antarctic Minke Whale.png
Cetacea range map Dwarf Minke Whale.png
Występowanie trzech populacji płetwala karłowatego

Płetwala karłowatego można spotkać od Arktyki po Antarktydę. Wyróżnia się trzy odrębne populacje. Jedna zamieszkuje północny Pacyfik, druga północną część Atlantyku, a trzecia żyje w morzach półkuli południowej. Choć jesienią płetwale te przenoszą się do cieplejszych wód południowych, a wiosną wracają do chłodnych, przedstawiciele każdej populacji przemieszczają się tylko na własnym terytorium. Dużą część płetwali karłowatych pochodzących z łagodnych lub tropikalnych mórz pozostaje w swoim rejonie.

Wygląd[edytuj | edytuj kod]

Płetwal karłowaty ma potężne ciało. Jest mniejsze, ale masywniejsze niż u innych fałdowców. Ciemnoszary grzbiet na bokach przechodzi w jaśniejszy brzuch. U samców widać za głową zygzakowate, jasne pręgi ciągnące się wzdłuż grzbietu.

Płetwa ogonowa jest szeroka i kończy się dwoma spiczastymi rogami, grzbietowa wyrasta z tylnej połowy grzbietu i ma lekko sierpowaty kształt. Spiczaste płetwy przednie osiągają długość ok. metra.

Przez biaława spodnią stronę ciała przebiega od brody po brzuch około 60 podłużnych rys. Umożliwiają one rozciąganie skóry, kiedy płetwal nabiera kilka metrów sześciennych wody podczas łapania pożywienia. Rozciągają się również mięśnie podskórne.

Zwierzęta te rosną przez całe życie. Największy samiec mierzył 9,8 m długości, a największa samica 10,7 m. Ich waga waha się między 4-5 t, choć największy osobnik ważył ponad 14 ton. Z szczęk płetwala karłowatego wystaje od 240 do 360 fiszbinów[4].

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Zdobywa pokarm tak, jak pozostałe fałdowce - otwiera szeroko pysk i nabiera wielką ilość wody pełnej planktonu, drobnych skorupiaków lub małych ryb. Potem cała woda zostaje wypchnięta na zewnątrz, a na fiszbinach pozostaje pożywienie. Mają one skraje lamowane wyrostkami i znajdują się tylko w górnej szczęce.

W odróżnieniu od innych wielorybów, płetwale karłowate poszukując pożywienia nie nurkują zbyt głęboko i pozostają pod powierzchnią tylko kilka minut.

Płetwal karłowaty i ludzie[edytuj | edytuj kod]

Szkielet płetwala karłowatego w Museum Koenig w Bonn

Niegdyś wielorybnicy nie stanowili dla tego płetwala żadnego zagrożenia, ponieważ był zbyt mały. W połowie XX w., kiedy inne gatunki wielorybów zostały prawie wytępione, stał się głównym przedmiotem zainteresowań wszystkich flotylli wielorybniczych. W związku ze swą ciekawością i małymi wymiarami płetwal karłowaty stał się łatwym łupem. W latach 70. w następstwie polowań jego liczebność dramatycznie spadła.

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Porównanie płetwala karłowatego i człowieka

Płetwal karłowaty dojrzewa, gdy osiągnie określoną wielkość. W północnych populacjach jest to długość 7,5 m dla samca i 7 m dla samicy. Populacje żyjące na półkuli południowej muszą osiągnąć większe wymiary[potrzebne źródło].

Dziś potrzebną długość osiągają coraz młodsze zwierzęta niż kiedyś, ponieważ obniżenie liczebności tych płetwali doprowadziło do tego, że dla pozostałych jest w oceanach o wiele więcej pożywienia niż kilkadziesiąt lat temu.

Płetwal karłowaty parzy się w zimie. Samice po prawie jedenastomiesięcznej ciąży rodzi jedno młode, które waży ok. 450 kg. Młode pozostaje z matką przez pięć miesięcy i dzięki bardzo pożywnemu mleku wielorybiemu szybko przybywa na wadze.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Balaenoptera acutorostrata w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,0 2,1 Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Balaenoptera acutorostrata. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 19 grudnia 2009]
  3. Balaenoptera acutorostrata. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  4. Skaug, Øien, Schweder, Bøthun. Abundance of minke whales (Balaenoptera acutorostrata) in the Northeast Atlantic: variability in time and space. „Can. J. Fish. Aquat. Sci.”. 61, s. 870-886, 2004 (ang.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]