Pałac Chodkiewiczów w Warszawie
| Pałac Chodkiewiczów w Warszawie | |
 nr rej. 306 z 1 lipca 1965 roku |
|
 Pałac Chodkiewiczów, od strony dziedzińca. |
|
| Państwo |  Polska |
| Miejscowość |  Warszawa |
| Adres | ul. Miodowa 14 00-246 Warszawa |
| Typ budynku | pałac przyuliczny |
| Styl architektoniczny | rokokowo-klasycystyczny |
| Architekt |
|
| Zniszczono | 1944 |
| Odbudowano | 1948–1949 |
| Pierwszy właściciel | Cyprian Paweł Brzostowski |
| Kolejni właściciele |
|
|
Położenie na mapie Warszawy
  Pałac Chodkiewiczów w Warszawie
|
|
| Na mapach: | |
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
| Strona internetowa | |
Pałac Chodkiewiczów – rokokowo-klasycystyczny pałac przyuliczny znajdujący się w Warszawie przy ul. Miodowej 14.
Spis treści |
[edytuj] Historia
[edytuj] Początki
Pałac usytuowany jest we frontowej części wydłużonej działki narożnej, zawartej pomiędzy ulicą Miodową, Kapitulną i Podwale. Niektórzy przyjmują, że obiekt został zbudowany w 1630 jako dwór biskupa krakowskiego Jakuba Zadzika. Jednakże wg wpisu do hipoteki pałac biskupa został zbudowany na posesji nr 483. Pierwsze wzmianki o obiekcie na posesji nr hipoteki 484 przy ulicy Podwale pochodzą z 1669, gdzie został zbudowany dwór Cypriana Pawła Brzostowskiego – stolnika wileńskiego. Był to dwór dwualkierzowy, poprzedzony wąskim i wydłużonym dziedzińcem, wzdłuż którego wznosiły się oficyny. Z tyłu znajdował się czterokwaterowy ogródek.
W 1670 właścicielem posesji był Andrzej Kazimierz Giełgut, podstoli żmudzki, sekretarz królewski a od 1673 pisarz Wielkiego Księcia Litewskiego
[edytuj] XVIII w.
W 1743 właścicielką nieruchomości została wojewodzina pomorska, Konstancja z Gnińskich Czapska. Kolejnymi właścicielami byli: Zyberkowie, Rzewuscy, Ożarowscy. Około 1757 przy ul. Miodowej postawiono nowy pałac dla Jana Karola Mniszcha, podkomorzego litewskiego i łowczego koronnego. Niektóre źródła podają, iż była to przebudowa starszego obiektu na podstawie projektu Józefa Fontany.
Nowy przyuliczny pałac był 13-o osiowy, piętrowy, przechodzący trójosiowym ryzalitem w II piętro. Ryzalit wieńczył trójkątny szczyt z wazonem.
Kolejnym właścicielem rezydencji była Ludwika z Mniszchów Sułkowska
Od 1790-1824 pałac należał do rodziny Chodkiewiczów.
W latach 1785-1795 wystrój rokokowy wnętrz pałacowych uległ wymianie na klasycystyczny. Badania przeprowadzone przez M. Kwiatkowskiego wskazują, że jego inicjatorem mógł być Piotr Ożarowski, hetman wielki koronny lub Aleksander Chodkiewicz.
[edytuj] XIX w.
W początkach lat 1800 pałacem zarządzała nadal rodzina Chodkiewiczów. W tym też czasie podwyższono obiekt o 1 piętro, jednakże nie jest znana dokładna data przebudowy. Niektóre źródła wskazują, iż było to przed 1819 inne zaś, że w latach 1824-29 nadbudowano II piętro wg projektu Stanisława Kostki Hoffmana
W początkach XIX Aleksander Chodkiewicz, chemik technolog założył w pałacu laboratorium chemiczne. Ponadto posiadał on bogatą bibliotekę, zbiór monet i medali, rycin i obrazów. W 1827 Aleksander Chodkiewicz uruchomił tu wraz z Jan Siestrzyńskim pierwszy w Warszawie zakład litograficzny.
Kolejni właściciele pałacu to: od 1824 E. Czaczkowski, od 1827 Jan Kochanowski, od 1851 Jan Hryniewicz.
W I połowie XIX w pałacu mieściła się kawiarnia „Honoratka”, która funkcjonuje do dziś jako restauracja pod tą samą nazwą. W 1831 było to miejsce spotkań Towarzystwa Patriotycznego. Bywali tu także: Fryderyk Chopin, Joachim Lelewel, Ksawery Bronikowski, Piotr Wysoki, Maurycy Mochnacki. W pałacu mieściła się także kaplica wyznania anglikańskiego, a następnie Konsystorz Warszawski.
W 1851 razem ze zmianami własnościowymi, posesja uległa podziałowi na część oznaczoną nr hipoteki 484A (od ul. Miodowej) i 484B (od Podwala). W 1852 obiekt restaurowano pod kierunkiem Alfonsa Kropiwnickiego. Nieco później w części południowo-wschodniej i północno-wschodniej wydzielono małe działki, którym nadano osobne numery hipoteczne i zabudowano. Postawiono wówczas kamieniczki od ulicy Kapitulnej i od Podwala. Takie zagospodarowanie tego terenu utrzymało się do 1939.
W 1862 nowym właścicielem posesji został Leon Skiwski, a następnie jego spadkobiercy.
[edytuj] XX w.
Pałac pozostawał w rękach prywatnych do 1920, kiedy to jego nowym nabywcą został Związek Rzemieślników Chrześcijan. W 1944, podczas walk powstańczych obiekt został spalony i częściowo wyburzony. Został odbudowany w latach 1948-49 według projektu Jana Bogusławskiego i J. Łowińskiego. W latach 1950-56 Henryk Grunwald zaprojektował ozdobną kratę.
W trakcie powojennej odbudowy scalono wtórne działki i na nowo zagospodarowano cały teren. Nowa zabudowa tylko po części nawiązywała do stanu sprzed połowy XIX. Oprócz pałacu wybudowano od północnego wschodu budynek-skrzydło połączony z nim w poziomie piwnicy, parteru i piętra. Budynek ten nawiązywał do pierwotnej oficyny, był jednak znacznie krótszy.
Wzdłuż ulicy Kapitulnej wzniesiono po części na XIX-wiecznych piwnicach oficynę wolno stojącą, zamykającą wschodnią granicę posesji. Równolegle do niej postawiono bliźniaczą oficynę, zamykającą symetrycznie dziedziniec, stanowiącą jednakże odrębną własność. Dodatkowo na terenie dziedzińca wyodrębniono murkiem z piaskowca przestrzeń ze zbiornikiem wodnym.
Pałac stał się siedzibą Związku Izb Rzemieślniczych i Izby Rzemieślniczej.
Od 1972 wieczystym użytkownikiem posesji jest Związek Rzemiosła Polskiego, początkowo występujący jako Centralny Związek Rzemiosła Polskiego.
[edytuj] Współczesność
Obecnie pałac stanowi cenny obiekt historyczny. Budynek o pięknych walorach architektonicznych służy jako miejsce spotkań biznesowych, konferencji i różnych uroczystości organizowanych na potrzeby wielu firm.
Wynajmowane, zabytkowe sale zachwycają stylowym wystrojem wnętrza, zwłaszcza zachowanymi sztukateriami i wieloma ciekawymi elementami architektonicznymi.
W podziemiach pałacu znajduje się restauracja „Honoratka”.
Ponadto w pałacu mieści się wiele instytucji związanych ze Związkiem Rzemiosła Polskiego. Siedzibę ma tu również Polsko-Niemiecka Izba Przemysłowo-Handlowa oraz przedstawicielstwo niemieckiej agencji promocji handlu i inwestycji Germany Trade and Invest. Od strony ulicy Podwale mieści się m.in. Zakład Doskonalenia Zawodowego prowadzący różne kursy.
Do Pałacu można dojechać autobusami linii: 116, 178, 180, 222 i N44
[edytuj] Opis obiektu
[edytuj] Sytuacja
Pałac Chodkiewiczów to przyuliczny pałac usytuowany we frontowej części wydłużonej działki narożnej, zawartej pomiędzy ulicami Miodową, Kapitulną i Podwale. W zabudowie zwartej, ustawiony kalenicowo, fasadą zwrócony na południowy zachód. Od strony południowo-wschodniej do pałacu przylega budynek typu oficynowego połączony z nim krótkim łącznikiem (Kapitulna 8). Wzdłuż ulicy Kapitulnej (nr2/6) ustawiona jest wolno stojąca oficyna, która sięga do ulicy Podwale. Główny wjazd na posesję znajduje się od strony ulicy Podwale, przychód natomiast od Kapitulnej. Oba poprzedzone są wielosłupowymi bramami.
[edytuj] Materiał i konstrukcja
Jest to pałac murowany z cegły ceramicznej, na zaprawie cementowo-wapiennej, otynkowany. Cokół elewacji pałacu obłożony jest płytami z piaskowca, wejścia frontowe i tylne w obramieniach z piaskowca. Ściany działowe ceglane, otynkowane.
W części piwnic sklepienia murowane kolebkowe z lunetami, kolebkowe-krzyżowe wsparte na słupach, odcinkowe, w przyziemiu stropy typu Kleina. W części wschodniej sklepienia kolebkowo-krzyżowe i kolebkowe z lunetami. Wyżej stropy typu Kleina. W Sali konferencyjnej na I piętrze beczkowe, żelbetowe. W skrzydle wschodnim stropy żelbetowe. Więźba drewniana, krokwiowo-belkowa. Dach kryty blachą miedzianą, w części ocynkowaną. Klatka schodowa żelbetowa, na piętro o konstrukcji wachlarzowej ze stopniami wyłożonymi marmurem, z balustradą żelazną, prętową. Na kondygnacje wyższe dwubiegowa z poręczą przyścienną drewnianą. Do piwnic schody wewnętrzne jednobiegowe i zabiegowe oraz schody zewnętrzne.
W hallu i częściowo w przejściu do piwnicy posadzki marmurowe oraz takiż cokół. Marmurowy kominek i parapety okienne. W piwnicach oraz lokalach wyższych pięter klepka dębowa, w części terakota i cegła klinkierowa. Okna drewniane, zespolone, w hallu piętra wypełnione witrażami. Drzwi płycinowe, płycinowo-ramowe, metalowe konstrukcji ramowej, płytowe. Zewnętrzne kraty balkonowe oraz okien piwnic –żelazne, prętowe.
[edytuj] Rzut
Na rzucie prostokąta z dodanym prostopadle od południowego wschodu prostokątnym skrzydłem połączonym z korpusem krótszym łącznikiem cofniętym poza lico fasady i elewacji tylnej. Dwutraktowy, w części dwu i półtrakowy z dwuczęściowym hallem na osi i klatką schodową usytuowaną w trakcie frontowym. Parter o charakterze recepcyjnym, piętro reprezentacyjne, II piętro o funkcji biurowej. Skrzydło dwu i półtrakowe, z piętrem dostępnym z poziomu korpusu głównego, przeznaczonym na wielką salę konferencyjną z małym, trójpomieszczeniowym zapleczem
[edytuj] Bryła
Dwupiętrowy, podpiwniczony, nakryty dachem dwuspadowym, ze świetlikami od frontu i z pięcioma wystawkami w połaci tylnej nakrytymi daszkami dwuspadowymi. Skrzydło piętrowe, podpiwniczone, nakryte dachem czterospadowym ze świetlikami.
[edytuj] Elewacje
Fasada 13-oosiowa z trzyosiowym ryzalitem zwieńczonym tympanonem. Podkreślona cokołem, gzymsem kordonowym-podokiennym oraz wieńczącym. Linia horyzontalna wyznaczona ponadto gzymsami nadokiennymi I piętra. Ryzalit rozczłonkowany powyżej parteru czterema pilastrami, podkreślony balkonem wspartym na czterech kroksztynach, zwieńczony ogzymsowanym szczytem. Okna przyziemia i dwa wejścia zamknięte odcinkowo, wejście główne o łuku koszowym, okna I piętra typu porte-fenetre, II piętra w uszkowatych opaskach z tynku. Elewacja tylna, północna opracowana podobnie do fasady, o osi środkowej wyznaczonej koszowo zamkniętym wejściem podkreślonym w poziomie.
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Bibliografia
- Bartczakowa, A.: Jakub Fontana architekt warszawski XVIII wieku, Warszawa 1970, s.128
- Chrościcki J.A., Rottermund A.: Atlas architektury Warszawy, Warszawa 1977, s.93
- Kraushar, A.: Kamienica kasztelańska ongi pieczętarzy koronnych i Chodkiewiczów. Zarys historyczny ilustrowany, Warszawa 1925
- Kurowski, F.: Pamiątki miasta Warszawy, t. I, Wydawnictwo E. Szwankowski 1949, s. 60
- Kwiatkowski, M.: Architektura mieszkaniowa Warszawy, Warszawa 1989, s.17, 124-5, 319
- Sobieszański, F.M.: Warszawa. Wybór publikacji, t. I, 1967, s.292-4, 311, t. II, 1967, s.79
- Strawa, J.: Dom rzemiosła polskiego, [w:] Rzemiosło, Rok XX, nr 1, 1947
- Materiały udostępnione przez użytkownika obiektu, m.in. inwentaryzacja pomiarowa z 1969
[edytuj] Linki zewnętrzne
[edytuj] Inne zdjęcia
-
Pałac Chodkiewiczów – widok na oficynę -
Widok na dziedziniec pałacu
