Parafia św. Bartłomieja Apostoła w Bieruniu Starym

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Parafia św. Bartłomieja Apostoła
kościół parafialny
kościół parafialny
Siedziba Bieruń Stary
Adres ul. Krakowska 3, 43-150 Bieruń Stary
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Archidiecezja katowicka
Dekanat Bieruń
Kościół św. Bartłomieja Apostoła
Filie Kościół św. Walentego
Proboszcz ks. Janusz Kwapiszewski
Wspomnienie liturgiczne niedziela po 23 sierpnia, Odpust św. Walentego: 14 lutego
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Parafia św. Bartłomieja Apostoła
Parafia św. Bartłomieja Apostoła
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Parafia św. Bartłomieja Apostoła
Parafia św. Bartłomieja Apostoła
Ziemia 50°05′33″N 19°05′33″E/50,092500 19,092500Na mapach: 50°05′33″N 19°05′33″E/50,092500 19,092500
Strona internetowa

Parafia św. Bartłomieja Apostołaparafia rzymskokatolicka w Bieruniu Starym, w archidiecezji katowickiej.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie Bieruń należał do lędzińskiej parafii pw. św. Klemensa. Okręg pszczyński należał wówczas do dekanatu oświęcimskiego, a ten zaś do diecezji krakowskiej. Drewniany kościół pw. św. Bartłomieja wybudowano w I poł. XV w. Początkowe losy tego kościółka nie są znane – wiadomo tylko, że w 1568 r. był tam ks. Wojciech, wikary zależny od lędzińskiego plebana. 30 sierpnia 1568 r. książę pszczyński Karol Promnitz, protestant, zmusił do rezygnacji z urzędu dziekana pszczyńskiego ks. Warszowskiego, a następnie odwołał wszystkich plebanów dekanatu pszczyńskiego na mocy cuius regio eius religio. W 1578 r. powstał spór Karola Promnitza z biskupem krakowskim Piotrem Myszkowskim o dziesięciny dla kościoła w Bieruniu, które miały płacić Bojszowy. Ten fakt wskazuje na odłączenie się bieruńskiego kościoła od lędzińskiej parafii. Od końca 1578 r. w Bieruniu urzędował pastor Klemens. W 1580 r. Jan Biberstein wybudował kościół w Bojszowach, któremu od dnia 9 października 1580 r. Bieruń miał płacić dziesięcinę. Na początku XVII w. (między 1619 a 1628 r.) wybudowano poza miastem kościół św. Walentego, jako że miał on za patrona świętego można przypuszczać, że był katolicki. W listopadzie 1598 wizytacji kościelnej (pierwszej po soborze trydenckim) dekanatu pszczyńskiego dokonał archidiakon krakowski Krzysztof Kazimirski na zlecenie biskupa Jerzego Radziwiłła. Według niej kościół w Oppidum Bierun znajdował się w rękach luterańskich[1]. 13 września 1628 r. burgrabia Karol Hannibal von Dohn wydał w imieniu cesarza Ferdynanda II edykt nakazujący pastorom opuszczenie ziemi pszczyńskiej w ciągu 14 dni. 6 marca 1629 cesarz wydał edykt zaprowadzający stan religijny, który istniał w państwie w 1553 r. W 1630 r. biskup krakowski zamianował w Bieruniu plebana ks. Łukasza.

Budowa kościoła[edytuj | edytuj kod]

Obecny kościół jest czwartym z kolei zbudowanym na tym miejscu. Pierwsza wzmianka o kościele w Bieruniu pochodzi z kroniki Liber Beneficiorum Jana Długosza: "Bieruń, miasto (...), w którym jest kościół drewniany pw. św. Bartłomieja, filia kościoła macierzystego w Lędzinach (...) kościół w Bieruniu jest świeżo zbudowany... " Jan Długosz tę część kroniki napisał przed śmiercią księcia Mikołaja II w 1452 r. Prawdopodobnie drewniany kościół powstał pod patronatem księżnej Heleny, która w 1407 r. otrzymała ziemię pszczyńską jako wiano od księcia Jana II[potrzebne źródło]. Z mapy Hindenburga z 1636 r., na której są narysowane dwa kościoły w Bieruniu, widać, że kościół św. Bartłomieja miał sygnaturkę i ogrodzenie. Protokół wizytacyjny z 1665 r. zawiera krótki opis tego kościoła. Był drewniany, starodawny, miał trzy ołtarze, drewnianą zakrystię i chrzcielnicę oraz ogrodzenie. 21 lipca 1677 wybuchł w Bieruniu pożar, który zniszczył całe miasto z wyjątkiem kościółka św. Walentego. Po pożarze proboszcz ks. Witkiewicz wybudował plebanię, szkołę i szpital. Z powodu braku pieniędzy i z faktu istnienia kościółka św. Walentego proboszcz nie podjął się odbudowy kościoła parafialnego. Dopiero w 1679 r. nowy proboszcz ks. Herbst zaczął zbierać pieniądze i 9 maja 1680 położono fundamenty pod nowy drewniany kościół. Poświęcenia dokonał dziekan pszczyński ks. Franciszek Szafrański 22 grudnia 1680. W 1686 r. cieśla Jacek z Mysłowic dostał absolutorium od proboszcza. Ołtarz główny i obraz zostały wykonane w Żorach. Kościół posiadał dwa boczne ołtarze – NMP i św. Antoniego Padewskiego i dzwonnicę, na której w lutym 1681 r. zawieszono dzwon. Prawie sto lat później wskutek rosnącej liczby mieszkańców Bierunia proboszcz ks. Karol Posadowski postanowił wybudować nowy, większy kościół. Samą budowę rozłożono na kilka lat. W 1770 r. zburzono starą wieżę i wybudowano murowaną. W 1776 r. rozebrano resztę drewnianego kościoła i przystąpiono do dalszej budowy. 20 października 1776 dziekan pszczyński ks. Tomasz Trzebień dokonał poświęcenia nowej świątyni. W opisie kościoła z 1791 r. napisano: "Kościół parafialny w miasteczku Bieruniu jest murowany; wielki chór podługowaty (nawa główna), mały chór (prezbiterium) w pół oktogonu czyli ośmiokątny." Długość kościoła wynosiła 84 stopy (23,9 m). Nie było sklepienia, tylko płaski, drewniany sufit. W 1794 r. postawiono nowy ołtarz główny, wykonany przez Matysa Hampela z Lublińca.

Bieruń Stary1.jpg

W 1833 r. proboszcz ks. Jan Hawlicki zbudował zakrystię, a burmistrz Bierunia Józef Niesyto ufundował kaplicę św. Barbary po przeciwległej stronie kościoła. 9 czerwca 1845 całe miasto, a więc i kościół wraz z plebanią, szpitalem i szkołą, spłonęło w pożarze. Udało się uratować kielichy, monstrancje, ornaty, akta, metryki i ważniejsze dokumenty. Najpierw odbudowano szkołę i plebanię. Po zebraniu funduszy rozebrano zgliszcza i 14 czerwca 1851 przystąpiono do budowy. Architektem był Królewski Inspektor budowlany Józef Linke z Raciborza, a kierownikiem budowy Augustyn Kern z Gliwic. Budowa przeciągnęła się z powodu braku pieniędzy. 29 maja 1859 r. sufragan wrocławski Bogedain poświęcił nowy kościół. Główny ołtarz wykonał Jan Gajda w 1857 r. W czasie II wojny światowej pocisk artyleryjski przebił dach i wybuchł wewnątrz, co wzbudziło niepokój miejscowej ludności, gdyż w pobliżu znajdował się niemiecki skład amunicji. Kościół ten stoi do dzisiaj, jedynie w 1948 r. dobudowano dwie zakrystie.

Duszpasterze[edytuj | edytuj kod]

  • ks. Łukasz 1630-1658
  • ks. Wojciech Chłądowicz 1658-1665
  • ks. Jan Szczepanowicz 1665-1673
  • ks. Jerzy Witkiewicz 1673-1679
  • ks. Jan Antoni Herbst 1679-1683
  • ks. Jerzy Leopold Frankowicz 1683-1693
  • ks. Paweł Antoni Bargiel 1693-1711
  • ks. Jerzy Antoni Odrobiński 1711-1746
  • ks. Ludwik Nepomucen Kosmeli 1746-1756
  • ks. Karol Maurycy Posadowski 1756-1785
  • ks. Jan Kanty Żychoń 1786-1832
  • ks. Jan Hawlicki 1833-1866
  • ks. August Schumann 1867-1898
  • ks. Jerzy Thielmann 1898-1903
  • ks. Mateusz Bielok 1903-1922
  • ks. dr Karol Wilk 1923-1935
  • ks. Paweł Macierzyński 1935-1945
  • ks. prałat Jan Trocha 1945-1969
  • ks. Wilhelm Słomka 1969-1972
  • ks. Józef Tchórz 1972-1989
  • ks. Walerian Ogierman 1989-2013
  • Ks Janusz Kwapiszewski 2013-

Grupy parafialne[edytuj | edytuj kod]

Akcja Katolicka, Apostolstwo Dobrej Śmierci, Dzieci Maryi, Ministranci, Młodzieżowy Zespół, Charytatywny, Odnowa w Duchu Św., Ruch Światło-Życie, Schola, Wspólnoty różańcowe.

Przypisy

  1. ks. dr Maksymilian Wojtas: Akta wizytacji dekanatów bytomskiego i pszczyńskiego dokonanej w roku 1598 z polecenie Jerzego kardynała Radziwiłła, biskupa krakowskiego. Katowice: Towarzysztwo Przyjaciół Nauk na Śląsku, 1938, s. 101.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Kudera, Historia Kościoła parafialnego w Bieruniu, Bieruń 1996 (reprint).
  • Jerzy Nyga, Pamiątki Przeszłości Bierunia Kościół Św. Bartłomieja i kościół Św. Walentego bmrw.