Lędziny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: wieś o tej nazwie.
Lędziny
Rynek w Lędzinach
Rynek w Lędzinach
Herb
Herb Lędzin
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat bieruńsko-lędziński
Gmina gmina miejska
Aglomeracja górnośląska
Prawa miejskie 1966-1975 i od 1991
Burmistrz Wiesław Stambrowski
Powierzchnia 31,65 km²
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

16 665[1]
527 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 32
Kod pocztowy 43-140, 43-143, 43-144
Tablice rejestracyjne SBL
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Lędziny
Lędziny
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lędziny
Lędziny
Ziemia 50°08′33″N 19°07′51″E/50,142500 19,130833Na mapach: 50°08′33″N 19°07′51″E/50,142500 19,130833
TERC
(TERYT)
2414031
Urząd miejski
ul. Lędzińska 55
43-143 Lędziny
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Lędziny w Wikisłowniku
Strona internetowa
BIP
Lędziny

Lędziny (niem. Lendzin) – miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie bieruńsko-lędzińskim.

Według danych z 31 grudnia 2012 r. miasto miało 16 665 mieszkańców[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Lędziny leżą w południowej Polsce. Centrum miasta wyznaczają współrzędne geograficzne: 19º 07' długości geograficznej wschodniej i 50º 08' szerokości geograficznej północnej.

Lędziny administracyjnie leżą w środkowo-wschodniej części województwa śląskiego, w powiecie bieruńsko-lędzińskim.

Miasto oddalone jest 23 km od Katowic, 13 km od Tychów, 74 km od Krakowa oraz 298 km od Warszawy. Lędziny graniczą od północy z Katowicami i Mysłowicami, od wschodu z Imielinem i Chełmem Śląskim, od południa z Bieruniem, natomiast od zachodu z Tychami.

Teren Lędzin wchodzi w skład dwóch jednostek fizyczno-geograficznych: Wyżyny Śląskiej i Kotliny Oświęcimskiej. Części północno-zachodnia i północna miasta leżą na pograniczu Wyżyny Śląskiej, natomiast południowo-wschodnia część stanowi fragment Kotliny Oświęcimskiej. Fizjograficznie Lędziny położone są na obszarze Pagórów Jaworznickich.

Historycznie Lędziny są położone na Górnym Śląsku. Administracyjnie od 2002 roku leżą w powiecie bieruńsko-lędzińskim (dawniej w powiat tyski). W 1975 roku Lędziny zostały przyłączone do Tychów, a w 1991 roku odzyskały prawa miejskie.

Według danych z 1 stycznia 2013 r. powierzchnia miasta wynosiła 31,65 km²[2], co stanowi 20% powierzchni powiatu.

Środowisko[edytuj | edytuj kod]

Geologia[edytuj | edytuj kod]

W budowie geologicznej fragmentu Lędzin leżącego w obrębie Wyżyny Śląskiej biorą udział głównie utwory triasowe i karbońskie oraz czwartorzędowe. Dno Kotliny Mlecznej jest wyścielone osadami mioceńskimi oraz plejstoceńskimi. Fragment wchodzące w skład Kotliny Oświęcimskiej są zbudowane z mioceńskich iłów, piaskowców i łupków, nakrytych piaskami i iłami o genezie czwartorzędowej, a ponadto glinami zwałowymi i piaskami, stanowiącymi rezultat działalności lodowców.

Ukształtowanie terenu[edytuj | edytuj kod]

Góra Klimont

W ukształtowaniu powierzchni terenu odgrywa istotną rolę Garb Lędziński, który ma przebieg zbliżony do równoleżnikowego. Średnia wysokość to 50 m, przy czym najwyższe wzniesienie stanowi Góra Klimont, o wysokości 305 m n.p.m. Wierzchowina jest w części północno-wschodniej falista, w środkowej i południowo-zachodniej pagórkowata. Stoki pagórów są asymetryczne – stok północno-zachodni opada w kierunku Doliny Mlecznej, ma długość około 500 metrów i posiada profil wklęsło-wypukły.

W przedłużeniu Garbu Lędzińskiego na wschód i południowy zachód występują niskie pagórki deniwelacyjne, z najwyższą kumulacją w dzielnicy Hołdunów, wznoszącą się na wysokość 280 m n.p.m. Pagórki te posiadają szerokie wierzchowiny oraz spłaszczone i łagodne stoki.

Hydrologia[edytuj | edytuj kod]

Przez obszar Lędzin przebiegają dwa działy wodne drugiego rzędu pomiędzy Mleczną a Przemszą oraz Przemszą a Potokiem Goławieckim. Najważniejszymi ciekami z sieci hydrograficznej są: Przyrwa i Potok Goławiecki, należące do zlewiska Wisły. Powierzchnia zlewni Przyrwy wynosi 37,1 km², a jej długość wynosi 12,8 km. Potok Goławiecki stanowiący lewobrzeżny dopływ Wisły ma długość 9,5 km i całkowitą powierzchnię zlewni 37,7 km².

Miasto Lędziny jest odwadniane również systemem małych potoków i rowów, do których zalicza się: Potok Stawowy (lewobrzeżny dopływ Mlecznej), Rów Hołdunowski (lewobrzeżny dopływ Przyrwy), Rów "E" (prawobrzeżny dopływ Potoku Goławieckiego), Rów Lędziński (lewobrzeżny dopływ Przyrwy) oraz Rów Wschodni (lewobrzeżny dopływ Rowu Hołdunowskiego).

Lędziny znajdują się pod wpływem eksploatacji KWK Ziemowit, która wpływa na jakość wód powierzchniowych i podziemnych. Wpływ ten objawia się przez: generowania do wód powierzchniowych słonych wód dołowych oraz zawartych w nich siarczanów i pierwiastków promieniotwórczych, wymywanie składników mineralnych ze składowisk skały płonnej, a także przez osiadanie terenu powodujące zaburzenia w naturalnym spływie wód powierzchniowych.

KWK Ziemowit odprowadza słone wody dołowe do wód powierzchniowych, powodując ich skażenie. Przemsza i Potok Goławiecki należą do cieków wodnych o najwyższych wskaźnikach zanieczyszczeń w województwie śląskim[3]. Ich wody są szczególnie obciążone podwyższoną zawartością zanieczyszczeń, głównie przez związki chlorków, związki siarczanów oraz podwyższoną radioaktywność.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimat Lędzin jest typowy dla Wyżyny Śląskiej, dni mroźnych jest około 20-40 w ciągu roku, z przymrozkami 120-130 dni. Pokrywa śnieżna zalega około 70 dni, długość okresu wegetacyjnego 210-220 dni. Średnia temperatura roczna wynosi 7,8 °C, zaś roczna suma opadów 667 mm. Średnia temperatura stycznia to –2 °C, lipca 18-20 °C.

Gleby[edytuj | edytuj kod]

Pokrywa glebowa miasta jest mało zróżnicowana. Występują tutaj przeważnie gleby bielicowe, powstałe z utworów pochodzenia lodowcowego, gleby brunatne, czarne ziemie, rędziny oraz gleby bagienne. Wszystkie gleby występujące na terenie Lędzin są zaliczone do klasy „A", czyli najmniej skażonych.

Użytkowanie gruntów[edytuj | edytuj kod]

Użytki rolne zajmują 60% powierzchni miasta, z czego 36% przypada na grunty orne, 18% na łąki, 5% na pastwiska, a 1% na sady.

Lasy[edytuj | edytuj kod]

Północna i północno-wschodnia część miasta otoczona jest lasami. Dominujące są tu lasy iglaste, natomiast drugie miejsce zajmują lasy mieszane[4].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Lędziny liczą ponad 16 tys. mieszkańców i plasują się na 42. miejscu pod tym względem wśród miast województwa śląskiego.

Liczba ludności Lędzin w latach 1995-2010[5][6]:

W Lędzinach na 100 mężczyzn przypada 101 kobiet. W większości przedziałów wiekowych zauważalna jest większa liczba mężczyzn. Przewaga kobiet występuje w przedziale 13-15 oraz od 55 w górę[7].

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Dzielnica Hołdunów

W skład Lędzin wchodzi 8 dzielnic:

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

Dnia 28 maja 1260 w łacińskim dokumencie Władysława opolskiego wydanym w Raciborzu miejscowość wymieniona jest jako wieś villa Lenzini[8].

Nazwę miejscowości w zlatynizowanej staropolskiej formie Lyendzini oraz Landzyny wymienia w latach (1470-1480) Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis[9].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Istnieją świadectwa penetracji przez człowieka terenu obecnych Lędzin już w epoce brązu. Archeolodzy wykopali fragmenty naczyń z okresu kultury łużyckiej. W okresie przedchrześcijańskim w granicach obecnego miasta miejsce kultu słowiańskiego na górze Klimont, zwanej niegdyś Piorunową Górką (obecnie na tym miejscu katolicki kościół św. Klemensa). Miejscowość wspomniana przez Jana Długosza, w 1160 roku stanowiła własność rycerza Jaksy z Miechowa, który przekazał ją Benedyktynom. Miejscowość została wzmiankowana w spisie świętopietrza parafii dekanatu Oświęcim diecezji krakowskiej z 1326 pod nazwą Lensin[10][11]. W 1327 wieku Lędziny przeszły pod panowanie Czech, od 1742 roku w państwie pruskim.

Teren walk z Niemcami w okresie powstań śląskich, szczególnie zaciętych podczas II powstania śląskiego w 1920 roku. Od 1922 roku w Polsce, w czasie okupacji hitlerowskiej na terenie Lędzin istniał podobóz obozu koncentracyjnego Auschwitz (1944-1945).

Po wojnie rozwój górnictwa i wzrost liczby mieszkańców. W latach 1945-1951 siedziba gminy Lędziny, a 1951-54 gminy Hołdunów. W latach 1957-1965 osiedle. W latach 1966-1975 status samodzielnego miasta. W 1972 Lędziny zostały odznaczone Krzyżem Partyzanckim.

W 1975 r. w wyniku reformy administracyjnej włączone do Tychów, od 2 kwietnia 1991 r. ponownie samodzielne miasto, utworzone na obszarze 3104,48 ha (rozporządzenie Rady Ministrów z 22 XII 1990).

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

  • II wiek n.e. – Klaudiusz Ptolemeusz, starożytny geograf grecki w dziele p.t. Geografia zamieszcza najdawniejszą mapę Polski. Pomiędzy rzeką Vistulą (Wisłą), a Viaduą (Odrą) umieszcza celtyckie plemiona Lugiów, które przywędrowały tutaj przez Bramę Morawską, przynosząc kulturę rzymską. One mogły dać początek osadnictwa w Lędzinach.
  • XII wiek
  • XIII wiek
    • 1222 – Pojawia się informacja o obronnym grodzie Mikołów, który jest siedzibą kasztelana Andrzeja. Lędziny należą do tej kasztelanii.
    • 1254 – Bolesław Wstydliwy zatwierdza przywileje klasztoru lędzińskiego.
    • 1290 – Lędziny rozdzielają się na dwa działy: wieś klasztorną i wieś kameralną (książęcą).
  • XIV wiek
  • XV wiek
    • 1430 – Husyci rabując, mordując i siejąc spustoszenie niszczą na ziemi pszczyńskiej siedem wsi. Lędziny, naturalnie chronione przez stawy i bagna, wychodzą z najazdu cało.
  • XVI wiek
    • 1500 – W dolnej części Lędzin wzniesiona zostaje drewniana kaplica św. Anny.
    • 1570 – Sołectwo lędzińskie przechodzi w drodze kupna i sprzedaży przez ręce różnych właścicieli. Dopiero w roku 1570 nabywa je Karol Promnitz, wcielając do swego folwarku.
    • 1590 – W drewnianym kościele na górze Klimont zamontowano organy.
  • XVII wiek
    • 1607 – Z tego roku pochodzi najstarsza, w obecnej diecezji katowickiej, zachowana metryka kościelna. Jest to metryka lędzińska.
    • 1646 – Jeden z zagonów jazdy szwedzkiej grabi kościół św. Klemensa i pali doszczętnie wieś klasztorną, której już nigdy nie odbudowano.
  • XVIII wiek
    • 1769 – Ówczesny zarządca folwarku lędzińskiego inicjuje budowę nowego, murowanego kościoła na górze Klimont. Kościół poświęcono 9 września 1770 roku. Podczas wznoszenia kościoła prowadzona była książka dochodów i rozchodów, zatytułowana "Rachunek przy murowaniu kościoła św. Klemensa w Lędzinach", która obecnie jest cennym zabytkiem.
    • 1775 – Hołdunów wyodrębnia się jako samodzielna gmina.
    • 1781 – Józef Drobik jest pierwszym lędzińskim nauczycielem wykształconym w seminarium w Rudach.
  • XIX wiek
    • 1803 – W kościele św. Klemensa zostaje ustawiony nowy główny ołtarz, wykonany w Krakowie przez majstra Schefflera.
    • 1836 – Kierownictwo szkoły w Lędzinach obejmuje Izydor Borzucki. Zakłada on kronikę szkolną, w której opisuje dzieje Lędzin i zamieszcza ciekawsze wiadomości z życia wsi.
    • 1842 – Dzięki Izydorowi Borzuckiemu, w miejscu starej szkoły, zlokalizowanej w drewnianej leśniczówce, zostaje wybudowana nowa.
    • 1843 – Z kopalni Radość Henryka w Lędzinach wydobywane są pierwsze tony węgla.
    • 1846 – Z dniem 1 maja, nauczycielem pomocniczym w lędzińskiej szkole zostaje Karol Miarka.
    • 1862 – W Cieszynie ukazuje się powieść Karola Miarki o wprowadzeniu chrześcijaństwa do Lędziny, zatytułowana "Góra Klemensowa".
    • 1868 – Karol Miarka wydaje powieść pt. "Szwedzi w Lędzinach", opisującą dramatyczne wydarzenia z okresu wojny trzydziestoletniej.
    • 1893 – Ponowne zostaje uruchomiona kopalnia węgla Radość Henryka, tym razem pod nową nazwą – Matylda.
  • XX wiek
    • 1902 – W Hołdunowie zostaje zbudowany murowany kościół ewangelicki.
    • 1904 – W Lędzinach powstaje Ochotnicza Straż Pożarna.
    • 1916 – Cesarz niemiecki Wilhelm II odbywa pielgrzymkę do kościoła św. Klemensa.
    • 1918 – Na wszystkich frontach pierwszej wojny światowej ginie 113 Lędzinian wcielonych do Reichswehry.
    • 1921 – 1 maja wyrusza drogą do Murcek, Lędzińska Kompania Powstańcza licząca 84 osoby, z kapelanem Franciszkiem Kupilasem na czele. Chrzest bojowy przechodzi w Prosnowicach, pod Górą Świętej Anny.
    • 1923 – W wyniku pożaru całkowitemu zniszczeniu ulega drewniany kościół św. Anny.
    • 1924 – Kopalnia Matylda zostaje przemianowana na kopalnię Piast.
    • 1932 – Powstaje Miejski Klub Sportowy Lędziny.
    • 1933 – W skład gminy Lędziny wchodzą: Blych, Zamoście, Świniowy, Ratusz, Ławki.
    • 1939 – Pod koniec sierpnia zostaje zorganizowana w Lędzinach kompania w sile 240 powstańców.
    • 1940 – W obozie koncentracyjnym w Oranienburgu ginie ks. Franciszek Kupilas, kapelan powstańczy.
    • 1945 – 27 stycznia jednostki radzieckie przynoszą Lędzinom wolność.
    • 1946 – 1 września zostaje uruchomiona Publiczna Średnia Szkoła Zawodowa, będąca zalążkiem Zasadniczej Szkoły Górniczej.
    • 1948 – Powstaje Miejska Biblioteka Publiczna w Lędzinach.
    • 1952 – Rozpoczyna działalność Izba Porodowa w Lędzinach.
    • 1954 – Powstaje powiat tyski, liczący 523 km² powierzchni. W jego skład wchodzi 15 gmin, w tym m.in. Hołdunów i Lędziny.
    • 1965 – W Hołdunowie zostaje rozebrany kościół ewangelicki, z powodu szkód górniczych.
    • 1966 – Lędziny uzyskują prawa miejskie.
    • 1973 – Sołectwa: Goławiec i Górki zostają włączone do Lędzin.
    • 1975 – Lędziny tracą prawa miejskie i stają się dzielnicą miasta Tychy.
    • 1991 – Lędziny odzyskują niezależność, wyodrębniają się z Tychów i stają się samodzielnym miastem.
    • 1999 – Lędziny wraz z gminami ościennymi: Bieuniem, Chełmem Śląskim, Imielinem i Bojszowami tworzą powiat tyski, wchodzący w skład województwa śląskiego.
  • XXI wiek
    • 2001 – Obchody 10-lecia Odrodzonej Samorządności Miasta Lędziny. Przyznanie w drodze uchwały Rady Miasta tytułów Honorowego Obywatela Miasta Lędziny oraz tytułów Zasłużonego dla Miasta Lędziny podczas uroczystej sesji Rady Miasta w dniu 5 kwietnia 2001 r.
    • 2002 – Grupa archeologów przeprowadza badania sondażowe przy murze kościoła św. Klemensa. Odkrywa 12 szkieletów ludzkich potwierdzających fakt, iż znajdował się tam średniowieczny cmentarz.
    • 2005 – Rozpoczyna oficjalnie działalność Miejski Ośrodek Kultury.
    • 2006 – W Uničovie – czeskim mieście podpisana zostaje pierwsza w historii miasta oficjalna międzynarodowa umowa o współpracy partnerskiej.
    • 2008 – W czerwcu, w mieście Revúca na Słowacji podpisano umowę o współpracy partnerskiej, a we wrześniu podpisano umowę o współpracy partnerskiej z miastem Roccagorga we Włoszech.
    • 2009 – W styczniu zakończyła swoją działalność Izba Porodowa w Lędzinach. W maju po raz pierwszy w mieście zainicjowano obchody Dni Lędzin.
    • 2010 – Odbyły się uroczyste obchody jubileuszu 850-lecia Lędzin oraz 240-lecia kościoła św. Klemensa.
    • 2011 – Obchodzono rocznicę 20-lecia Odrodzonej Samorządności Miasta Lędziny.
    • 2012 – Rozpoczęcie budowy Placu Farskiego (rynku).
    • 2014 – Otwarcie Placu Farskiego. Symbolicznego otwarcia dokonała wicepremier Elżbieta Bieńkowska uderzeniem w zabytkowy dzwon.

Zabytki i obiekty historyczne[edytuj | edytuj kod]

Kościół św. Klemensa
Miejska Biblioteka Publiczna
  • Kościół św. Klemensa wybudowany w latach 1769-1772.
  • Budynek „starej owczarni" datowany na 1629 rok.
  • Zameczek wybudowany dla kapitanów lędzińskiego klucza folwarków pszczyńskich w około 1600 roku.
  • Dom parafialny kościoła św. Anny, w którym obecnie mieści się Miejska Biblioteka Publiczna.
  • Cmentarz ewangelicki, ze znajdującą się na nim kaplicą cmentarną, pochodzącą z 1797 roku.
  • Ewangelicki dom modlitewny z 1778 roku, zbudowany przez kolonistów niemieckich, przybyłych do Hołdunowa z Kóz koło Bielska.
  • Klasztor sióstr boromeuszek, wybudowany w 1905 roku.
  • Siedziba gminy ewangelickiej. Budynek powstał w XVIII wieku. Na początku lat 50. XX wieku został zaadaptowany na izbę porodową.
  • Dzwon z około 1540 roku. Obecnie znajduje się na rynku.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

  • Miejski Ośrodek Kultury, ul. Hołdunowska 39
  • Miejska Biblioteka Publiczna, ul. Lędzińska 86
  • Filia nr 1 Miejskiej Biblioteki Publicznej, ul. Hołdunowska 39
  • Sala widowiskowo-kinowa "Piast", ul. Lędzińska 55

Cykliczne imprezy kulturalne[edytuj | edytuj kod]

Instytucje publiczne[edytuj | edytuj kod]

Ośrodki zdrowia[edytuj | edytuj kod]

  • Przychodnia Rejonowa Nr 1, ul. Fredry 17
  • Przychodnia Rejonowa Nr 2, ul. Asnyka 2
  • Przychodnia Rejonowa nr 2 – filia Goławiec, ul. Goławiecka 40
  • Przychodnia Specjalistyczna, ul. Pokoju 17
  • Oddział Szpitalny Rehabilitacji Narządów Ruchu, ul. Pokoju 17
  • Zespół Pracowni Rehabilitacyjnych, ul. Lędzińska 14
  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Centrum Medyczne s.c., ul. Łanowa 5
  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "Medix", ul. Lędzińska 1
  • Gabinet Stomatologiczny "Opdent", ul. Hołdunowska 35a

Straż pożarna[edytuj | edytuj kod]

  • Ochotnicza Straż Pożarna, ul. Kontnego 32

Poczta[edytuj | edytuj kod]

  • Poczta Polska Lędziny 1, ul. Lędzińska 184
  • Poczta Polska Lędziny 3, ul. Hołdunowska 18b

Pomoc społeczna[edytuj | edytuj kod]

  • Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, ul. Lędzińska 47
  • Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie, ul. Lędzińska 24

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Przedszkola[edytuj | edytuj kod]

  • Przedszkole nr 1, ul. Paderewskiego 7
  • Przedszkole nr 2, ul. Hołdunowska 20

Szkoły podstawowe[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Karola Miarki, ul. Paderewskiego 5
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Jana Christiana Ruberga, ul. Hołdunowska 13
  • Szkoła Podstawowa nr 4 w Zespole Szkół, ul. Goławiecka 36

Gimnazja[edytuj | edytuj kod]

  • Gimnazjum nr 1 im. Janusza Korczaka, ul. Pokoju 29
  • Gimnazjum nr 2 im. Gustawa Morcinka, ul. Hołdunowska 72
  • Gimnazjum nr 3 w Zespole Szkół, ul. Goławiecka 36

Szkoły średnie[edytuj | edytuj kod]

  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa w Powiatowym Zespole Szkół, ul. Pokoju 4
  • Technikum w Powiatowym Zespole Szkół, ul. Pokoju 4
  • Liceum Ogólnokształcące w Powiatowym Zespole Szkół, ul. Pokoju 4

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół Chrystusa Króla
Kościół ewangelicko-augsburski

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

KWK Ziemowit

W Lędzinach znajduje się 77 zakładów przemysłowych, z których największą rolę odgrywa KWK Ziemowit. Wskutek restrukturyzacji górnictwa liczba zatrudnionych w kopalni stale maleje, mimo to jest to zakład zatrudniający nadal największą liczbę osób z miasta i nie tylko.

Rolnictwo[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Lędzin działa 5 wysokoprodukcyjnych (powyżej 50 ha) gospodarstw rolnych. Największe gospodarstwa, których właściciele utrzymują się wyłącznie z produkcji rolnej, znajdują się przede wszystkim na obszarze dzielnicy Górki.

Handel[edytuj | edytuj kod]

Lędziny posiadają własne targowisko miejskie, a także kilka supermarketów i dyskontów.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Przez północny skraj miasta przebiega dwujezdniowa droga krajowa nr 1, umożliwiająca szybkie połączenie w kierunkach: Bielsko-BiałaCieszyn oraz KrakówWarszawaGdańsk. Ponadto istnieją dogodne połączenia drogowe z pozostałymi miastami aglomeracji śląskiej – głównie Katowicami, Tychami, czy Mysłowicami.

Obwodnica[edytuj | edytuj kod]

Przez Lędziny przechodzi wschodnia obwodnica GOP.

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Lędzin autobusowym przewozem zajmują się dwie firmy transportowe: KZK GOP i MZK Tychy.

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Przez obszar miasta przechodzi linia kolejowa biegnąca do Tychów i Mysłowic.

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Najbliższe lotniska międzynarodowe
lotnisko odległość w km
1 Pyrzowice 48
2 Balice 64

Media[edytuj | edytuj kod]

  • Lędziny-teraz! – lokalna gazeta, ukazuje się co miesiąc

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Urząd Miasta Lędziny

Władze miasta[edytuj | edytuj kod]

Obecnym burmistrzem miasta jest Wiesław Stambrowski, który otrzymał 57,13% głosów w wyborach samorządowych w 2010 roku[14]. W skład Rady Miasta Lędziny wchodzi 15 radnych, wybieranych w wyborach bezpośrednich.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Lista miast partnerskich Lędzin[15]:

Lędzinianie[edytuj | edytuj kod]

Znani Lędzinianie[edytuj | edytuj kod]

  • Klemens Ścierski – były minister przemysłu i handlu, poseł na Sejm II kadencji, senator V kadencji.
  • Roman Ogaza – polski piłkarz, grający na pozycji środkowego napastnika.
  • Józef Berger – polski polityk, pedagog i nauczyciel, od 2006 do 2007 poseł V kadencji z listy Platformy Obywatelskiej.
  • Bożena Borys-Szopa – polska działaczka związkowa, była Główny Inspektor Pracy, była minister w Kancelarii Prezydenta RP.

Honorowi obywatele[edytuj | edytuj kod]

Miasto Lędziny posiada dziesięciu honorowych obywateli. Są nimi:

  • Andrzej Naczyński – dyrektor naczelny KWK Ziemowit
  • Płk. Jerzy Szewełło – historyk, pedagog. W okresie stanu wojennego w grudniu 1981 r. stanął po stronie strajkujących górników KWK Ziemowit.
  • Franciszek Serafin – historyk, nauczyciel w szkole podstawowej w Hołdunowie, był autorem i redaktorem wielu książek i opracowań poświęconych między innymi Tychom i okolicom.
  • Antoni Piszczek – absolwent wydziałów: geologiczno-poszukiwawczego i górniczego w Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Przez cały okres pracy zawodowej związany z górnictwem i przemysłem wydobywczym. W okresie zatrudnienia przeszedł wszystkie szczeble górniczego awansu zawodowego.
  • Wiktor Zin – architekt. Wizyta profesora w Lędzinach związana była bezpośrednio z pracami konserwatorsko – architektonicznymi prowadzonymi na wzgórzu i kościele św. Klemensa. Profesor Zin udzielił konsultacji konserwatorskich, podzielił się interesującymi uwagami i spostrzeżeniami związanymi z najstarszym lędzińskim zabytkiem. Zaangażował cały zespół naukowców, którzy wykonali szereg prac odkrywkowych na terenie kościoła i wzgórzu.
  • ks. Tadeusz Orszulik – wieloletni administrator i proboszcz Parafii św. Klemensa.
  • ks. kanonik Józef Przybyła – dziełem jego życia nest wybudowanie kościoła Chrystusa Króla. W latach 1981-2008 był proboszczem Parafii Chrystusa Króla.
  • Rafał Bula – z wykształcenia inżynier elektryk i górnik, z zamiłowania historyk. Po ukończeniu wydziału górniczego Politechniki Gliwickiej, pracował w KWK Ziemowit na stanowiskach kierowniczych.
  • Irena Gajer – skarbnik miasta.
  • Jan Raszka – absolwent Uniwersytetu Łódzkiego i Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi, mgr biologii ze specjalnością: mikrobiologia, związany zawodowo przez okres 28 lat z KWK Ziemowit. Działacz i założyciel odnowionych struktur samorządowych miasta, walczących o jego historycznie uzasadnioną samodzielność – oderwanie od administracyjnego przyporządkowania do aglomeracji miasta Tychy.

Zasłużeni dla miasta[edytuj | edytuj kod]

Miasto nadaje również odznakę „Zasłużony dla miasta Lędziny”. Zostali nią dotychczas uhonorowani:

  • Sylwester Łakota
  • ks. Józef Przybyła
  • Klemens Ścierski
  • Mariusz Żołna
  • Helena Szabrańska

Sport[edytuj | edytuj kod]

Kluby i organizacje sportowe[edytuj | edytuj kod]

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

szlak turystyczny zielony Szlak Krawędziowy GOP

  • Przebieg: Zamoście, Centrum, Smardzowice
  • Kolor: zielony
  • Długość: 11 km

szlak turystyczny żółty Szlak im. ks. Jana Kudery

  • Przebieg: Goławiec, Górki
  • Kolor: żółty
  • Długość: 9 km

szlak turystyczny niebieski Szlak Hołdunowski

  • Przebieg: Świniowy, Hołdunów
  • Kolor: niebieski
  • Długość: 6 km

Trasy rowerowe[edytuj | edytuj kod]

szlak rowerowy żółty Trasa żółta nr 8

  • Przebieg: Górki
  • Kolor: żółty
  • Długość: 8 km

szlak rowerowy czerwony Trasa czerwona nr 151

  • Przebieg: Centrum, Blych
  • Kolor: czerwony
  • Długość: 14 km

szlak rowerowy zielony Trasa zielona nr 153

  • Przebieg: Zamoście, Centrum, Hołdunów
  • Kolor: zielony
  • Długość: 10,6 km

Baza noclegowa[edytuj | edytuj kod]

W Lędzinach znajduje się jeden hotel (**) dwugwiazdkowy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2012 r. Stan w dniu 31 XII. , 2013-06-05. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 2083-3342. 
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. , 2013-07-26. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  3. Plan gospodarki opadami dla gminy Lędziny (pol.). www.ledziny.pl, 2014-08-10. [dostęp 2014-08-10].
  4. Lędziny – warunki naturalne (pol.). www.ledziny.pl. [dostęp 2014-08-02].
  5. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2014-08-09].
  6. Plan gospodarki opadami dla gminy Lędziny (pol.). www.ledziny.pl. [dostęp 2014-08-09].
  7. Bank Danych Lokalnych (pol.). Główny Urząd Statystyczny, 2014-08-10. [dostęp 2014-08-10].
  8. Franciszek Kulczycki, "Monumenta mediiaevi historica res gestas Poloniae illustrantia", Tomus IX, Cracoviae, 1886, str. XL.
  9. Joannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis, "Liber Beneficiorum", Aleksander Przedziecki, Tom II, Kraków 1864, str.227.
  10. Franciszek Maroń. Rozwój sieci parafialnej w diecezji katowickiej aż do końca XV wieku. „Rozwój sieci parafialnej w diecezji katowickiej aż do końca XV wieku”, s. 101-167, 1969. 
  11. Monumenta Poloniae Vaticana T.1 Acta Camerae Apostolicae. Vol. 1, 1207-1344. Jan Ptaśnik (redakcja). Cracoviae: Sumpt. Academiae Litterarum Cracoviensis, 1913, s. 147-150.
  12. Sala Królestwa Świadków Jehowy.
  13. Dane według wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 10 czerwca 2014.
  14. Lędziny-teraz! – grudzień 2010 (pol.). www.ledziny.pl, 2014-08-10. [dostęp 2014-08-10].
  15. Miasta partnerskie. Urząd Miasta Lędziny. [dostęp 2011-06-17].