Parafia Zmartwychwstania Pańskiego w Bielsku Podlaskim

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Parafia Zmartwychwstania Pańskiego
Cerkiew parafialna
Cerkiew parafialna
Państwo  Polska
Siedziba Bielsk Podlaski
Adres ul. Romualda Traugutta 3
17-100 Bielsk Podlaski
Data powołania przed 1560
Wyznanie prawosławne
Kościół Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny
Diecezja warszawsko-bielska
Dekanat Bielsk Podlaski
Cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego
Proboszcz ks. prot. mgr Andrzej Mińko[1]
Wezwanie Zmartwychwstania Pańskiego
Wspomnienie liturgiczne Wtorek Paschalny;
23 kwietnia/6 maja;
26 października/8 listopada;
4/17 grudnia
Położenie na mapie Bielska Podlaskiego
Mapa lokalizacyjna Bielska Podlaskiego
Parafia Zmartwychwstania Pańskiego
Parafia Zmartwychwstania Pańskiego
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Parafia Zmartwychwstania Pańskiego
Parafia Zmartwychwstania Pańskiego
Ziemia 52°45′51,45″N 23°11′57,61″E/52,764292 23,199336Na mapach: 52°45′51,45″N 23°11′57,61″E/52,764292 23,199336
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Parafia Zmartwychwstania Pańskiego w Bielsku Podlaskimparafia prawosławna w dekanacie Bielsk Podlaski diecezji warszawsko-bielskiej.

Na terenie parafii funkcjonują 2 cerkwie i 1 kaplica:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki istnienia parafii pod wezwaniem Zmartwychwstania Pańskiego nie są dokładnie znane. Pierwsza cerkiew znajdowała się prawdopodobnie we wsi Lewki, 4 km na południe od Bielska Podlaskiego, nie ustalono jednak dokładnej lokalizacji świątyni (w pobliżu drogi do Kleszczel albo w uroczysku Buhor znajdującym się 1,5 km na północny zachód od Lewek). W miejscu wspomnianego uroczyska znajdowała się osada, zniszczona w 1377 przez Krzyżaków. Ocaleni mieszkańcy osady osiedlili się na wschodnim brzegu rzeki Białej, gdzie założyli wieś Dubicze (obecnie ulica w Bielsku Podlaskim), w której wznieśli cerkiew. W XVI w. świątynię przeniesiono na Hołowiesk (przy skrzyżowaniu traktów brzeskiego i orlańsko-kamienieckiego), gdzie zbudowano zamek starosty bielskiego. W ten sposób cerkiew Woskresieńska stała się świątynią zamkową. Było to o tyle istotne, że zamek odwiedzali liczni goście, przeważnie wyznania prawosławnego. Ponadto nowa cerkiew znalazła się bliżej wsi, w których zamieszkiwała większość parafian (Lewki, Parcewo). Pierwszy pisemny dokument o tej świątyni pochodzi z 1560 – jest to dekret króla Zygmunta Augusta nadający ziemię cerkwi Woskresieńskiej.

Zawarcie unii brzeskiej (1596) wywołało znaczny sprzeciw parafian. W celu obrony prawosławia powstało bractwo cerkiewne, które w 1599 uzyskało przywilej od patriarchy Konstantynopola. Chociaż w 1636 cerkiew (najpóźniej ze wszystkich bielskich świątyń) została siłą przejęta przez unitów, bractwo nadal przewodziło kultywowaniu tradycji prawosławnych.

Pod koniec XVII i na początku XVIII w. okolice Bielska Podlaskiego zostały spustoszone przez wojny i epidemie. Spowodowało to znaczy spadek liczby parafian. Mimo to w 1710 rozpoczęto budowę nowej cerkwi. Ze względu na brak funduszy udało się wznieść niewielką, jednokopułową świątynię, posiadającą cztery okna. Cerkiew przez jeszcze wiele lat nie miała podłogi ani pokrycia kruchty. W latach 90. XVIII w. świątynia była w bardzo złym stanie technicznym i nie nadawała się do odprawiania w niej nabożeństw. W 1797, za zgodą władz pruskich, na potrzeby parafii zaczęto wykorzystywać opustoszały kościół przy klasztorze karmelitów, znajdującym się w pobliżu traktu litewskiego. Na cerkwisku na Dubiczach wzniesiono kamienną figurę (zastąpioną później obeliskiem), upamiętniającą świątynię z XIV w. W tym czasie parafia Zmartwychwstania Pańskiego liczyła około 450 wiernych.

Na początku XIX w. w Parcewie wzniesiono drewnianą cerkiew cmentarną pod wezwaniem św. Dymitra. Pod koniec lat 20. XIX w. z inicjatywy ówczesnego dziekana bielskiego, ks. Adama Kostycewicza podjęto decyzję o zrekonstruowaniu cerkwi Woskresieńskiej. Prace budowlane trwały w latach 1833-1838. Nowa świątynia miała 16,3 m długości, 9,9 m szerokości i 4,2 m wysokości. Na dachu umieszczono kopułę z żelaznym krzyżem.

W 1839, po likwidacji unii na Białostoccyźnie, parafia Zmartwychwstania Pańskiego została włączona do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. W 1859 do parafii należało 618 osób. W 1861 obok cerkwi wzniesiono nowy dom parafialny, a w 1873 konsekrowano cerkiew cmentarną w Parcewie, wzniesioną na początku XIX w. Świątynię tę rozbudowano w 1897. W tym samym roku otwarto w Parcewie pierwszą na terenie parafii szkołę cerkiewną. Na przełomie XIX i XX w. na cerkwisku na Dubiczach zbudowano (w miejscu obelisku) murowaną kaplicę św. Jerzego, którą następnie ogrodzono.

W 1910 podjęto decyzję o budowie nowej świątyni parafialnej. Dotychczas istniejącą cerkiew rozebrano, pozostawiając z niej tylko północną ścianę. Prace budowlane wykonano w 1913; do nowej cerkwi dobudowano od frontu okazałą wieżę. Na początku następnego roku świątynia została konsekrowana.

W 1915, wskutek działań wojennych, większość parafian udała się na bieżeństwo. Powroty miały miejsce w latach 1919-1921. W 1921 dokonano kolejnej przebudowy cerkwi w Parcewie. Władze II Rzeczypospolitej nie zgodziły się na reaktywację parafii. Uposażenie ziemskie oraz dwa budynki parafialne zostały przejęte przez państwo. Wiernych dołączono do parafii św. Michała Archanioła. Dopiero w 1930 władze wyraziły zgodę na pobyt przy cerkwi stałego duchownego-administratora.

Parafia Zmartwychwstania Pańskiego odzyskała samodzielność podczas okupacji radzieckiej w 1940. W czasie okupacji niemieckiej zwrócono parafii budynki, natomiast ziemię przejęła po wojnie nowo utworzona szkoła rolnicza.

W 1960 cerkiew stała się świątynią tytularną nowego biskupa bielskiego Bazylego (Doroszkiewicza), późniejszego metropolity. Tym samym została nieoficjalnie podniesiona do rangi katedry[2].

W 1977 zbudowano nowy dom parafialny, a w latach 1986-1993 – plebanię. W 1988 uroczyście obchodzono 150-lecie ukończenia budowy cerkwi parafialnej (której fragment – ściana północna – wchodzi w skład obecnej świątyni), a także 1000-lecie chrztu Rusi. W 1995 parafia odzyskała grunty rolne; uregulowano też wtedy kwestię własności placu pod cerkwią. W latach 90. dokonano remontu obu cerkwi (parafialnej i cmentarnej w Parcewie), zbudowano nowe ogrodzenie wokół cerkwi Woskresieńskiej, uporządkowano też otoczenie domu parafialnego. Prace renowacyjne wewnątrz cerkwi Zmartwychwstania Pańskiego (m.in. odnowienie i pozłocenie ikonostasu) prowadzono w latach 90. XX w. i w I dekadzie XXI w.

Świątynię Woskresieńską odwiedzili m.in.: Patriarcha Ekumeniczny Bartłomiej I, Patriarcha Aleksandryjski Piotr VII i Patriarcha Rumuński Teoktyst I.

Od 2005 w cerkwi św. Dymitra w Parcewie nabożeństwa odprawiane są w każdą niedzielę.

W latach 2013-2014 miała miejsce gruntowna przebudowa cerkwi parafialnej, polegająca na wymianie konstrukcji drewnianej (będącej w bardzo złym stanie technicznym) na betonową. Bryła budynku pozostała w niezmienionym kształcie[3].

W 2013 parafia Zmartwychwstania Pańskiego liczyła około 2000 wiernych. Swoim zasięgiem obejmuje wschodnią część Bielska Podlaskiego (dzielnice: Dubicze, Hołowiesk, Osiedle Podlasie) oraz wsie Lewki i Parcewo. Przy cerkwi działa chór parafialny, biorący udział m.in. w Hajnowskich Dniach Muzyki Cerkiewnej oraz w Wieczorach Kolęd w Bielsku Podlaskim. Przy parafii działają dwa bractwa: Parafialne Bractwo Młodzieży Prawosławnej i Bractwo Dorosłych św. Męczennicy Barbary. Parafia swoją opieką duszpasterską obejmuje dwie szkoły oraz szpital.

Uroczystości parafialne[edytuj | edytuj kod]

Wykaz proboszczów[edytuj | edytuj kod]

  • 1560 – ks. Bazyli
  • 1599 – ks. Charyton
  • 1633 – ks. Siłuan Kuźmicz
  • 1858-1881 – ks. Antoni Kuźmiński
  • 1881-1910 – ks. Hipolit Koncewicz
  • 1910-1915 – ks. Lew Tymiński
  • 1915-1919 – przerwa w działalności parafii (bieżeństwo)
  • 1919-1940 – administratorzy: ks. Lew Tymiński, ks. Mikołaj Turowski, ks. Mikołaj Rudeczko, ks. Mateusz Petelski, ks. Włodzimierz Sidorowicz
  • 1940-1963 – ks. Leoncjusz Aleksiuk
  • 1963 – ks. Konstanty Bajko
  • 7.09.1973-31.12.1983 – ks. Teodor Tokarewski
  • 31.12.1983-28.10.2011 – ks. Jerzy Tokarewski
  • od 28.10.2011 – ks. Andrzej Mińko

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego nr 1/2013, Wydanie Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, ISSN 02039-4499, ss. 16-17
  • Kalendarz Prawosławny 2013, Wydanie Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, ISSN-1425-2171
  • Hierarchia i kler kościoła prawosławnego w granicach II Rzeczypospolitej i Polski powojennej w XIX-XXI wieku, ks. Grzegorz Sosna i m. Antonina Troc-Sosna, Ryboły 2012