Kalendarz juliański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Kalendarz juliańskikalendarz słoneczny opracowany na życzenie Juliusza Cezara przez astronoma greckiego Sosygenesa i wprowadzony w życie w roku 709 AUC (45 p.n.e.) jako kalendarz obowiązujący w państwie rzymskim. Obowiązywał w Europie przez wiele stuleci, np. w Hiszpanii, Portugalii, Polsce i Włoszech do 1582, w Rosji od 1700 do 1918 (wcześniej stosowano kalendarz bizantyjski, w którym rok zaczynał się 1 września), a w Grecji aż do 1923. Kalendarz juliański został zastąpiony przez kalendarz gregoriański w roku 1582; do dzisiaj jednak niektóre Kościoły wciąż posługują się tym kalendarzem aby podkreślić swoją odrębność.

Reforma kalendarza[edytuj | edytuj kod]

Powodem reformy kalendarza było to, że wcześniej stosowany księżycowy kalendarz rzymski rozregulował się, w wyniku czego w 46 p.n.e. kalendarzowy grudzień wypadał we wrześniu. Dlatego, żeby ponownie zsynchronizować kalendarz z porami roku, rok 46 p.n.e. wydłużono o 90 dni.

Kalendarz juliański ustalał długość roku na 365 dni oraz jeden dzień dodatkowy, w latach przestępnych (co 4 lata). Średnia długość roku wynosiła 365,25 dnia. W wyniku reformy zmianie uległa długość poszczególnych miesięcy:

Dopiero od 8 roku n.e. lata przestępne liczone są co 4 lata. Wcześniej, wbrew woli Cezara, liczono je najprawdopodobniej co 3 lata (zapewne przez pomyłkę albo niedbałość odpowiedzialnego kapłana). Pierwszymi latami przestępnymi były 45 p.n.e., 42 p.n.e. i 39 p.n.e. aż do 9 p.n.e., kiedy odkryto nieprawidłowość. Dlatego też cesarz Oktawian August zarządził, aby od roku 9 p.n.e. skorygować ten błąd nie wstawiając przez jakiś czas dodatkowych dni do lat przestępnych.

Na cześć Oktawiana Augusta miesiąc sierpień (Sextilis) nazwano jego imieniem (Augustus). Nieprawdą jest natomiast podawana często historia, jakoby wydłużył on długość tego miesiąca kosztem lutego (gdyż jakoby miesiąc poświęcony Augustowi miał mieć taką samą długość jak miesiąc poświęcony Cezarowi). W rzeczywistości długość miesięcy taka jaką znamy dziś została ustalona już za czasów reformy Cezara. Poniżej kolejność dla roku urzędowego (rok religijny nadal zaczynał się w marcu):

Na temat tego, które lata do 4 roku n.e. włącznie były przestępne, do dziś toczą się dyskusje historyków. Pewne są dopiero lata przestępne od 5 roku n.e. i stąd w Wikipedii dopiero od tego roku umieszczamy kalendarz dni tygodnia.

Kalendarz juliański utrzymał wszystkie zewnętrzne cechy poprzedniego, księżycowo-słonecznego kalendarza rzymskiego, a zwłaszcza wstawianie dodatkowego dnia w roku przestępnym pomiędzy 24 a 25 lutego, oraz podział miesiąca na fazy księżyca (co w czysto słonecznym kalendarzu juliańskim nie miało żadnego odbicia w rzeczywistości i utrzymywało się siłą przyzwyczajenia). Dodatkowo, mimo zmiany długości miesięcy, terminy: Nony oraz Idy pozostały takie, jak przed reformą Cezara - to znaczy, Nony przypadały na 7., Idy natomiast na 15. dnia tych miesięcy, które w kalendarzu królewskim mają po 31 dni (jest to marzec, maj, lipiec i październik), a w pozostałych na 5. (Nony) i 13. (Idy). Terminy te straciły w ludzkiej świadomości związek z fazami księżyca, na długo przed reformą juliańską.

W IV w. n.e. pod wpływem religii orientalnych zaczęto stosować podział miesiąca na tygodnie. Dni tygodnia nazywały się jak następuje:

  • dies Lunae - (dzień księżyca) - poniedziałek
  • dies Martis - (dzień Marsa) - wtorek
  • dies Mercurii - (dzień Merkurego) - środa
  • dies Iovis - (dzień Jowisza) - czwartek
  • dies Veneris - (dzień Wenus) - piątek
  • dies Saturni albo Sabbatum - (dzień Saturna) - sobota
  • dies Solis - (dzień słońca) - niedziela

Kalendarz juliański spóźniał się (o 1 dzień na 128 lat) w stosunku do astronomicznego, został więc zastąpiony przez obecnie obowiązujący kalendarz gregoriański. Do dzisiaj jednak jest podstawą roku liturgicznego w Kościele Prawosławnym.

Tabela przeliczania dat[edytuj | edytuj kod]

Sposób przeliczania dat na rachubę naszego czasu przedstawia się w następujący sposób. Do dni 28, 30, 31 (liczby dni w miesiącu) dodajemy 2 i odejmujemy konkretne dni przed kalendami następnego miesiąca (np. 14 dzień przed kalendami grudniowymi: 30 + 2 - 14 = 18 listopada). W przypadku id i non obliczenia są podobne, z tą różnicą, że do stałych liczb non (5, 7) i id (13, 15) dodajemy 1, np: 3 dzień przed nonami sierpniowymi: 5 + 1 - 3 = 3 sierpnia, 6 dzień przed idami marcowymi: 15 + 1 - 6 = 10 marca[1].

Niżej przedstawiona tabela, upraszcza ustalanie rzymskich dat dziennych, na daty według kalendarza gregoriańskiego, bez potrzeby ich przeliczania[2].

Uwaga: W latach przestępnych w lutym dodawano jeden dzień - 6 dzień przed kalendami marcowymi. Wstawiany był pomiędzy 24 a 25 lutego[1].

Tabela przeliczania dat
L.P. miesiące /31 dni/ miesiące /30 dni/ miesiące /28 (29) dni/ miesiące /31 dni/ L.P.
X
  • Ianuarius (styczeń)
  • Augustus (sierpień)
  • December (grudzień)
  • Aprilis (kwiecień)
  • Iunius (czerwiec)
  • September (wrzesień)
  • November (listopad)
  • Februarius (luty)
  • Martius (marzec)
  • Maius (maj)
  • Iulius (lipiec)
  • October (październik)
X
obliczanie obliczanie obliczanie obliczanie

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

21.

22.

23.

24.

25.

26.

27.

28.

29.

30.

31.

Kalendis (Ianuariis, itd.)

a.d. IV (Nonas Ianuarias, itd.)

a.d. III

pridie

Nonis (Ianuariis, itd.)

a.d. VIII (Idus Ianuarias, itd.)

a.d. VII

a.d. VI

a.d. V

a.d. IV

a.d. III

pridie

Idibus (Ianuariis, itd.)

a.d. XIX (Kalendas Februarias,

a.d. XVIII Septembres, Ianuarias)

a.d. XVII

a.d. XVI

a.d. XV

a.d. XIV

a.d. XIII

a.d. XII

a.d. XI

a.d. X

a.d. IX

a.d. VIII

a.d. VII

a.d. VI

a.d. V

a.d. IV

a.d. III

pridie

Kalendis (Iuniis, itd.)

a.d. IV (Nonas Iunias, itd.)

a.d. III

pridie

Nonis (Iuniis, itd.)

a.d. VIII (Idus Iunias, itd)

a.d. VII

a.d. VI

a.d. V

a.d. IV

a.d. III

pridie

Idibus (Iuniis, itd.)

a.d. XVIII (Kalendas Maias, Iulias,

a.d. XVII Octobres, Decembres)

a.d. XVI

a.d. XV

a.d. XIV

a.d. XIII

a.d. XII

a.d. XI

a.d. X

a.d. IX

a.d. VIII

a.d. VII

a.d. VI

a.d. V

a.d. IV

a.d. III

pridie

(brak)

Kalendis (Februariis)

a.d. IV (Nonas Februarias)

a.d. III

pridie

Nonis (Februariis)

a.d. VIII (Idus Februarias)

a.d. VII

a.d. VI

a.d. V

a.d. IV

a.d. III

pridie

Idibus (Februariis)

a.d. XVI (Kalendas Martias)

a.d. XV

a.d. XIV

a.d. XIII

a.d. XII

a.d. XI

a.d. X

a.d. IX

a.d. VIII

a.d. VII

a.d. VI

a.d. V

a.d. IV

a.d. III

pridie

(brak)

(brak)

(brak)

Kalendis (Martiis, itd.)

a.d. VI (Nonas Martias)

a.d. V

a.d. IV

a.d. III

pridie

Nonis (Martiis, itd.)

a.d. VIII (Idus Martias, Maias,

a.d. VII Iulias, Octobres)

a.d. VI

a.d. V

a.d. IV

a.d. III

pridie

Idibus (Martiis, itd.)

a.d. XVII (Kalendas Apriles, Iunias,

a.d. XVI Augustas, Novembres)

a.d. XV

a.d. XIV

a.d. XIII

a.d. XII

a.d. XI

a.d. X

a.d. IX

a.d. VIII

a.d. VII

a.d. VI

a.d. V

a.d. IV

a.d. III

pridie

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

21.

22.

23.

24.

25.

26.

27.

28.

29.

30.

31.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 J. Szymański: Nauki pomocnicze historii. Warszawa: 2002, s. 135. ISBN 83-01-13592-1.
  2. Tabela jest sporządzona na podstawie publikacji M. Wielewskiego. Za: M. Wielewski: Krótka gramatyka języka łacińskiego. Warszawa: 1990, s. 127. ISBN 83-02-00754-4.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]