Partia Rewolucyjno-Instytucjonalna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Disambig.svg Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „PRI”. Zobacz też: Polskie Radio Program I lub Primary Rate Interface.
Partia Rewolucyjno-Instytucjonalna
PRI Party (Mexico).svg
Lider Beatriz Paredes Rangel
Data założenia 4 marca 1929 (Partia Narodowo-Rewolucyjna)
30 marca 1938 (Partia Rewolucji Meksykańskiej)
18 stycznia 1946 (PRI)
Adres siedziby Av. Insurgentes Norte #59, Col. Buenavista
Meksyk
Deklarowana
ideologia polityczna
centrum
Deklarowane
poglądy gospodarcze
iliberalizm
Członkostwo
międzynarodowe
Międzynarodówka Socjalistyczna
Barwy czerwień, zieleń
Obecni posłowie 212 na 500
Obecni senatorowie 52 na 128
strona oficjalna

Partia Rewolucyjno-Instytucjonalna (Partido Revolucionario Institucional, PRI) – meksykańska centrowa partia polityczna powstała 4 marca 1929 roku pod nazwą Partii Narodowo-Rewolucyjnej. 30 marca 1938 zmieniła nazwę na Partię Rewolucji Meksykańskiej, a obecna nazwa została ustalona 18 stycznia 1946 roku.

Wydarzeniem, które bezpośrednio poprzedziło powstanie PNR było zabójstwo nowo wybranego prezydenta Alvaro Obregona. Początkowo jako siła stabilizująca Meksyk po kilkunastu latach wojen domowych, z czasem doprowadziła do powstania systemu demokratyczno-monopartyjnego (podobny ustrój istniał w m.in. Japonii i Indiach).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Partia Narodowo-Rewolucyjna[edytuj | edytuj kod]

Władzę PRI zrodziła rewolucja i seria wojen domowych, które w 1910 roku wybuchły przeciwko rządom dyktatora Porfirio Díaza. Zakończyły się one nieudanym powstaniem Cristeros, a trwały do 1929 roku i były niezwykle krwawe. Na kilkanaście milionów ówczesnych Meksykanów zginął milion. Zakończeniem wojen domowych miało okazać się ustanowienie przez prezydenta Plutarco Eliasa Callesa jednej silnej partii państwowej, Partii Narodowo-Rewolucyjnej[1][2].

Zinstytucjonalizowano rewolucję, by po latach zamętu powstrzymać groźbę permanentnej wojny domowej. Powstał rząd, w którym państwo zlało się z partią – nie mającą skrajnej ideologii, nie niszczącą, która wciągała do władzy burżuazję, a po nacjonalizacjach – zwłaszcza przemysłu naftowego – oddała pole własności prywatnej w gospodarce. W równym stopniu też była partią ludowej, antyarystokratycznej i antyklerykalnej rewolucji, uwłaszczyła miliony chłopów, zorganizowała robotników w związkach zawodowych. Największym poparciem PRN cieszyła się wśród robotników i chłopów oraz wojskowych[3].

PNR poprzedniczka współczesnej PRI w okresie rządów Callesa przeprowadziła szereg reform. Wybudowano tysiące szkół, rozdano 3 miliony hektarów ziemi oraz rozpoczęto proces nawadniania kraju. W tym okresie renegocjacji uległy długi państwowe, a prywatni przedsiębiorcy dostali od państwa gwarancje[4]. Następcą Cellasa początkowo zostać miał Obregón, lecz został on zamordowany przez katolickiego fanatyka. Następca Callesa, Lázaro Cárdenas del Río przejął urząd prezydenta w roku 1934. Nowy prezydent odbiegał od wewnątrzpartyjnych Callistasi przyśpieszył reformę rolną. Rząd Cárdenasa założył ejidos czyli spółdzielnie rolnicze oraz rozdysponował 18 milionów hektarów ziemi. Najwięksi plantatorzy byli co prawda wyłączeni z programu wywłaszczenia, pod koniec kadencji prezydenta, ziemia trafiła w ręce prawie jednej trzeciej ludności Meksyku[5]. Cárdenas skupił zwolenników reformy rolnej w Cofederacion Nacional de Campesinos (Narodowa Federacja Rolników), w 1936 roku z inicjatywy działacza marksistowskie założona została Confederacion de Trabajadores Mexicanos (Konfederacja Robotników Meksykańskich). Obydwa skupiające miliony pracowników, związki zawodowe stały się jednym z fundamentów PRN[6].

Gdy w 1936 roku Konfederacja Robotników Meksykańskich rozpoczęła protesty przeciw zagranicznym firmom naftowym, żądając zwiększenia płac, PRN zaangażował się w sprawę. W 1938 roku rząd znacjonalizował i skonfiskował majątki działających na terenie kraju zagranicznych firm. W miejscu znacjonalizowanych zakładów pracy powstał Pemex czyli Petroleos Mexicanos, państwowa spółka naftowa[7]. Nacjonalizacja była jedną z najbardziej kluczowych reform prezydenta lecz odbiła się pogorszeniem stosunków ze Stanami Zjednoczonymi i Wielką Brytanią[8].

W latach 1940-1946 urząd prezydenta z ramienia PRN sprawował Manuel Ávila Camacho. W okresie jego rządów partia przesunęła się w stronę centrum, kurs ten kontynuowany był w okresie rządów Miguela Valdésa (1946-1952), w czasie prezydentury Valdésa PRN zmieniła nazwę na współczesną Partia Rewolucyjno-Instytucjonalna[9].

Partia Rewolucyjno-Instytucjonalna[edytuj | edytuj kod]

Miguel Alemán Valdés kontynuował reformy korzystając z pomocy grupy doradców prezydenta Roosvelta. Valdés zmodernizował kolej i wybudował sieć autostrad. W czasie jego rządów do rządu weszła grupa młodych ludzi która podjęła dalsze reformy. Adolfo Ruiz Cortines (1952-1958) kontynuował reformy, do kraju ponownie powrócili zagraniczni inwestorzy. Rząd nadał kobietom prawa wyborcze a liczba obywateli Meksyku w ciągu 24 lat podwoiła się[10].

Od politycznego centrum w lewą stronę, PRI przesunęła się w okresie władzy Adolfo Lópeza Mateosa (1958-1964). Mateos rozdał obywatelom 12 milionów hektarów ziemi, wykupił udziały spółek zagranicznych w przemyśle (jednocześnie koniunktura gospodarcza przyciągała zagranicznych inwestorów), rozbudował system opieki socjalnej i medycznej oraz zapoczątkował budownictwo społeczne. Hasłem jego prezydentury było zdanie "Skłaniam się ku lewicy, lecz w ramach konstytucji". Mimo lewicowych poglądów wydalił ze związków zawodowych nauczycieli i kolejarzy ich dotychczasowe komunizujące przywództwo a w czasie jego rządów do więzienia trafił działacz komunistyczny i artysta Juan Alfar Siqueiros[11].

Przejście w prawo[edytuj | edytuj kod]

Odwrót od lewej części polityki rozpoczął się w latach 1964-1970 gdy władzę w PRI przejął konserwatywny Gustavo Díaz Ordaz[12]. System rządów partii PRI uległ pewnym przeobrażeniom na skutek protestów studenckich w 1968, a także późniejszego kryzysu naftowego w 1982. PRI została zmuszona do przestawienia gospodarki z państwowej autarkii na otwartą, bardziej prywatną i konkurencyjną. Od lat 80. zauważalne było przejście partii w stronę prawicy[13].

W 1989 roku grupa byłych lewicowych działaczy PRI na czele założyła Partię Rewolucyjno-Demokratyczną. W 1988 roku głównym ideologiem partii był absolwent Harwardu Carlos Salinas de Gortari zajmujący stanowisko technokratyczne i bliskie „liberalizmowi społecznemu”. Salinas zapoczątkował w Meksyku serię liberalnych refom mających być syntezą „reformy” i „rewolucji”[14]. Sukcesem okazało się utworzenie programu walki z biedą - Narodowy Program Solidarności (nazwę zainspirowano polskim ruchem opozycyjnym NSZZ „Solidarność”). Część rozentuzjazmowanej sukcesem frakcji technokratycznej rozważała nawet możliwość zmiany nazwę partii na „Solidaridad”[15].

Salinas prowadził program prywatyzacji i deregulacji na skutek której liczba państwowych przedsiębiorstw uległa radykalnemu zmniejszeniu. Uchwalono nowy dokument programowy PRI zatytułowany jako Liberalizm społeczny, w dokumencie odrzucono etatyzm i neoliberalizm (choć rząd PRI realizował wiele postulatów wynikających z neoliberalizmu) i postulowano politykę trzeciej drogi[16].

W wyniku neoliberalnych reform PRI w 1987 roku defycit spadł do 17% a w 1992 roku inflacja spadła z 159% do 12%. PKB rosło na stałym poziomie 3,9%. Z drugiej strony wzrosło bezrobocie które sięgnęło 18% populacji (a jeszcze wyższe było bezrobocie częściowe), spadkowi uległa też zdolność nabywcza pracy[17]. Pod koniec pierwszej połowy lat 90. rządy PRI podkopane zostały podkopane przez załamanie gospodarcze z 1994. W jego wyniku pracę straciło półtora miliona ludzi, a dochody spadły o 30[potrzebne źródło]. W 1998 roku doszło do kolejnego rozłamu w wyniku którego powstała centrolewicowa Convergencia.

PRI utrzymywała się przy władzy przez 71 lat (Meksyk, obok ZSRR, miał najdłużej trwający ustrój w XX wieku) wygrywając wybory 14 razy z rzędu. Kres jej monopolowi przyniosły wybory w 2000 roku, kiedy po raz pierwszy urząd prezydenta objął kandydat innego ugrupowania, konserwatywnej Partii Akcji Narodowej (Partido Acción Nacional, PAN), Vicente Fox Quesada. Zdobył on 43% głosów, pokonując kandydata PRI Francisco Labastida.

Po wyborach generalnych w 2012 stanowisko prezydenta objął kandydat PRI Enrique Peña Nieto.

Ideologia PRI[edytuj | edytuj kod]

PRI cechowała się ideowym synkretyzmem, łącząc nacjonalizm, (antyjankesizm), socjaldemokrację, liberalizm, ideologie ludowe; nie stworzyła własnej ideologii.

Partia przez większość lat swojego istnienia była partią „liberalizmu społecznego” i kilkukrotnie zmieniała ideologię. Narodziła się jako partia centrystyczna. W latach 30. zauważalne było przejście partii w stronę lewicy „pro-ludowej”. W kolejnych latach powróciła w stronę a centrum a od początku lat 80. dryfuje w stronę prawicową[18].

Ów paternalistyczno-ludowy system, zwano potworem-filantropem (Octavio Paz) albo dyktaturą doskonałą (Mario Vargas Llosa), utrzymał się aż do lat 70. XX wieku. Zapewniał bezkonfliktowe przekazywanie władzy i gospodarczy wzrost średnio o 5% rocznie, co kontrastowało z sytuacją w Brazylii, Argentynie, Peru czy sąsiedniej Gwatemali, którymi wstrząsały wojny partyzanckie, paramilitarne szwadrony śmierci i represje generałów.

Poparcie[edytuj | edytuj kod]

Izba Deputowanych (wyniki procentowe odnoszą się tylko do okręgów wielomandatowych, liczba mandatów jest sumą zdobytą w okręgach wielomandatowych i jednomandatowych):

  • 1929 - 93,6%, ?
  • 1934 - 98,2%, ?
  • 1940 - ?, 172 mandatów na 173
  • 1943 - 92,1%, 147 mandatów na 147
  • 1946 - 73,5%, 141 mandaty(Red Arrow Down.svg6)
  • 1949 - 93,9%, 142 mandaty(Green Arrow Up Darker.svg1)
  • 1952 - 74,3%, 151 mandatów(Green Arrow Up Darker.svg9) na 161
  • 1955 - 89,9%, 153 mandatów(Green Arrow Up Darker.svg2) na 162
  • 1958 - 88,2%, 153 mandatów(-)
  • 1961 - 90,3%, 172 mandatów(Green Arrow Up Darker.svg19) na 178
  • 1964 - 86,3%, 175 mandatów(Green Arrow Up Darker.svg3) na 210
  • 1967 - 83,9%, 177 mandatów(Green Arrow Up Darker.svg2) na 212
  • 1970 - 83 3%, 178 mandatów(Green Arrow Up Darker.svg1) na 213
  • 1973 - 77,4%, 189 mandatów(Green Arrow Up Darker.svg11) na 231
  • 1976 - 85%, 195 mandatów(Green Arrow Up Darker.svg6) na 237
  • 1979 - 72,8%, 296 mandaty(Green Arrow Up Darker.svg101) na 400
  • 1982 - 65,7%, 299 mandatów(Green Arrow Up Darker.svg3) na 372
  • 1985 - 63,3%, 292 mandatów(Red Arrow Down.svg7) na 400
  • 1988 - 51%, 260 mandatów(Red Arrow Down.svg32) na 500
  • 1991 - 61,4%, 320 mandatów(Green Arrow Up Darker.svg60)
  • 1994 - 50,3%, 300 mandatów(Red Arrow Down.svg20)
  • 1997 - 39,1%, 239 mandatów(Red Arrow Down.svg61)
  • 2000 - 36,9%, 208 mandatów(Red Arrow Down.svg31)
  • 2003 - 24%, 224 mandatów(Green Arrow Up Darker.svg16)
  • 2006[19] - 28,18%, 123 mandatów[20](Red Arrow Down.svg101)
  • 2009 - 36,68% , 241 mandatów(Green Arrow Up Darker.svg118)
  • 2012 - 31,87% , 212 mandatów(Red Arrow Down.svg29)

Przypisy

  1. Podróże Marzeń "Meksyk" Biblioteka Gazety Wyborczej ISBN 83-60174-00-8 str. 67
  2. Krzysztof Kaczmarski. Viva Cristo Rey. Powstanie cristeros w Meksyku 1926-1929. „Glaukopis”. 2/3, s. 45, 2005. 
  3. Podróże Marzeń "Meksyk" Biblioteka Gazety Wyborczej ISBN 83-60174-00-8 str. 67
  4. Podróże Marzeń "Meksyk" Biblioteka Gazety Wyborczej ISBN 83-60174-00-8 s. 67
  5. Podróże Marzeń "Meksyk" Biblioteka Gazety Wyborczej ISBN 83-60174-00-8 s. 67-68
  6. Podróże Marzeń "Meksyk" Biblioteka Gazety Wyborczej ISBN 83-60174-00-8 s. 67
  7. Podróże Marzeń "Meksyk" Biblioteka Gazety Wyborczej ISBN 83-60174-00-8 s. 67
  8. Podróże Marzeń "Meksyk" Biblioteka Gazety Wyborczej ISBN 83-60174-00-8 s. 67-68
  9. Podróże Marzeń "Meksyk" Biblioteka Gazety Wyborczej ISBN 83-60174-00-8 s. 69
  10. Podróże Marzeń "Meksyk" Biblioteka Gazety Wyborczej ISBN 83-60174-00-8 s. 69
  11. Podróże Marzeń "Meksyk" Biblioteka Gazety Wyborczej ISBN 83-60174-00-8 str. 69
  12. Podróże Marzeń "Meksyk" Biblioteka Gazety Wyborczej ISBN 83-60174-00-8 s. 69
  13. Drugi Meksyk Donalda Tuska. Le Monde diplomatique, GRUDZIEŃ 2007.
  14. Drugi Meksyk Donalda Tuska. Le Monde diplomatique, GRUDZIEŃ 2007.
  15. Drugi Meksyk Donalda Tuska. Le Monde diplomatique, GRUDZIEŃ 2007.
  16. Drugi Meksyk Donalda Tuska. Le Monde diplomatique, GRUDZIEŃ 2007.
  17. Drugi Meksyk Donalda Tuska. Le Monde diplomatique, GRUDZIEŃ 2007.
  18. Drugi Meksyk Donalda Tuska. Le Monde diplomatique, GRUDZIEŃ 2007.
  19. W ramach Sojuszu dla Meksyku
  20. PRI 107 mandatów