Lázaro Cárdenas del Río

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy osoby. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Lázaro Cárdenas del Río
Prte Lázaro Cárdenas.jpg
Data i miejsce urodzenia 21 maja 1895
Jiquilpan, Michoacán
Data i miejsce śmierci 19 października 1970
Meksyk
Flaga Meksyku
Prezydent Meksyku
Przynależność polityczna Partia Narodowo-Rewolucyjna
Okres urzędowania od 1 grudnia 1934
do 30 listopada 1940
Poprzednik Abelardo L. Rodríguez
Następca Manuel Ávila Camacho
Odznaczenia
Kollana Orderu Orła Azteków (Meksyk)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Lázaro Cárdenas del Río (ur. 21 maja 1895 w Jiquilpan, Michoacán, zm. 19 października 1970 w Meksyku) – polityk meksykański i prezydent tego kraju w latach 1934-1940.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Lázaro Cárdenas pochodził ze średniozamożnej rodziny z wioski Jiquilpan w stanie Michoacán. Gdy miał 16 lat, zmarł mu ojciec i musiał wziąć na siebie trud utrzymania rodziny (matka i siedmioro młodszego rodzeństwa). W wieku lat 18 pracował jako poborca podatkowy, a także jako strażnik więzienny. Mimo że szkołę opuścił w wieku 11 lat, wykorzystywał każdą sposobność do nauki lub pogłębienia swej wiedzy. Dużo czytał, szczególnie książki o tematyce historycznej.

Kariera[edytuj | edytuj kod]

Początkowo zamierzał zostać nauczycielem, jednak los wciągnął go do polityki i armii w czasie rewolucji meksykańskiej, gdy Victoriano Huerta obalił Francisco Maderę. Cárdenas wspierał wówczas Plutarco Elíasa Callesa, dzięki czemu został gubernatorem Michoacán w 1928 roku. Zyskał uznanie za swój postępowy program budowy dróg i szkół, wspieranie szkolnictwa, reformy rolnej i ubezpieczeń społecznych, a także za uczciwość swoją oraz swoich podwładnych.

Calles w tym czasie zdominował Meksyk. W czasie jego kadencji rząd był jedynie zbiorowiskiem posłusznych mu urzędników, którzy bez sprzeciwu wykonywali jego polecenia. W 1934 r. Cárdenas został kandydatem Partii Narodowo-Rewolucyjnej (PNR) na prezydenta. Calles liczył na łatwe manipulowanie swym protegowanym, jak również na to, że będzie on jedynie posłusznym narzędziem w jego rękach, tak jak miało to miejsce z innymi jego współpracownikami.

Cárdenas prezydentem[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym posunięciem Cárdenasa po objęciu urzędu prezydenta była redukcja jego własnej pensji prezydenckiej o połowę. Nowy prezydent jak szybko się miało okazać odbiegał od wewnątrzpartyjnych Callistasi [1]. Jednak jeszcze bardziej zaskakujące decyzje nowego prezydenta miały dopiero nadejść – 9 kwietnia 1936 roku Calles i jego współpracownicy zostali aresztowani i deportowani do USA. Decyzja ta została przyjęta przez większość społeczeństwa meksykańskiego.

Następnie Cárdenas ogłosił koniec stosowania kary śmierci (w Meksyku zazwyczaj była ona wykonywana przez rozstrzelanie). Od tego czasu jej wykonywanie w Meksyku jest zakazane. Bezkrwawe rządy Cárdenasa powszechnie sygnalizowały koniec wewnętrznego chaosu, który trwał od rewolucji meksykańskiej. Cárdenas był najprawdopodobniej jedynym prezydentem meksykańskim, który nigdy nie korzystał z ochrony w postaci samochodu pancernego i ochroniarzy. W czasie swej kampanii wyborczej w 1934 r. wielokrotnie objeżdżał kraj, mając do dyspozycji tylko kierowcę i adiutanta. Wywołało to powszechny szacunek dla Cárdenasa ze strony elektoratu. Jako pierwszy prezydent zamieszkał w rezydencji Los Pinos, a poprzednia siedziba prezydencka – Zamek Chapultepec – została przekształcona w Narodowe Muzeum Historii.

Rząd Cárdenasa kontynuował reformę rolną. Rozdano 18 milionów hektarów ziemi oraz założone spółdzielnie rolnicze ejidos. Prezydentowi nie udało się co prawda włączyć do programu wywłaszczenia najbogatszych plantatorów, ziemie otrzymała jednak prawie jedna trzecia obywateli Meksyku[1]. Zwolennicy reformy rolnej skupieni byli wokół Cofederacion Nacional de Campesinos (Narodowa Federacja Rolników). W 1936 roku założony został największy meksykański związek zawodowy, "Confederacion de Trabajadores Mexicanos" (Konfederacja Robotników Meksykańskich) założony przez marksistę, Vincente Lombarda Toledana. Zarówno CNM i CMT stanowiły podstawę struktur PRN[1].

Cárdenas starał się aktywnie pomóc hiszpańskiemu rządowi republikańskiemu w wojnie domowej, jednak wysiłki te zostały w dużej mierze udaremnione przez administrację prezydenta USA Roosevelta. Po zakończeniu wojny Cárdenas wydał szczegółowe instrukcje dla dyplomatów meksykańskich w Europie w celu umożliwienia emigracji wygnańcom z Hiszpanii, w tym prezydentowi Manuelowi Azañii, który zmarł we Francji pod meksykańską opieką dyplomatyczną. Dzięki staraniom Cárdenasa do Meksyku przybyły dziesiątki tysięcy uchodźców, w tym wielu wybitnych intelektualistów, którzy pozostawili po sobie trwały ślad w meksykańskim życiu kulturalnym.

W wyborach prezydenckich w 1940 roku Cárdenas mianował kandydatem PNR Manuela Ávilę Camacho. Jego głównym przeciwnikiem został kandydat prawicy Juan Andreu. Cárdenas postawił na otwartą dyskusję i wolne wybory. Stało się jednak inaczej – w dniu głosowania doszło do gwałtownych incydentów. Po ogłoszeniu oficjalnych wyników, według których Ávila Camacho został zwycięzcą wyborów, Andreu zagroził buntem. W uroczystej inauguracji Ávili na stanowisku prezydenta uczestniczył nowo wybrany wiceprezydent USA, Henry A. Wallace.

Cárdenas jest uważany przez większość historyków za twórcę systemu politycznego, który przetrwał w Meksyku do lat 80. XX wieku. Jego podstawą było zorganizowanie korporacyjnych struktur dla związków zawodowych, "campesino" – chłopskich spółdzielni oraz wolnych zawodów i urzędników z klasy średniej w ramach zreorganizowanej partii rządzącej o nazwie Partia Rewolucji Meksykańskiej. W czasie kadencji Cárdenasa państwo rozdzieliło między bezrolnych chłopów wiele hektarów ziemi. Robotnicy zyskali natomiast szereg praw pracowniczych, związkowych oraz podwyżki płac.

Nacjonalizacja nafty[edytuj | edytuj kod]

Jednym z zadań prezydentury Cárdenasa było rozwiązanie problemu eksploatacji meksykańskich złóż ropy naftowej. Ogromne zasoby ropy znajdujące się w okolicach miasta Tampico w stanie Tamaulipas były eksploatowane przez amerykańskie koncerny naftowe i zaspokajały 20% zapotrzebowania USA na ten surowiec. Próby negocjacji z tzw. "Meksykańskim Orłem" skupiającym największe koncerny w Meksyku (m.in. Shell, Standard Oil of New Jersey) nie przyniosły rezultatu, więc 18 marca 1938 roku o godz. 21.45 Cárdenas podjął decyzję o nacjonalizacji wszystkich złóż ropy naftowej i wywłaszczeniu koncernów naftowych z ich majątku. Bezpośrednim impulsem nacjonalizacji był strajk Konfederacji Robotników Meksykańskich zapoczątkowany w 1936 roku[1]. Robotnicy protestowali przeciw wpływom zagranicznych firm naftowych, domagając się zwiększenia płac. Ogłoszenie tej decyzji wywołało w Meksyku ogromny wybuch radości i zostało uczczone sześciogodzinną paradą w mieście Meksyk.

Pomimo iż za wywłaszczone mienie przewidziano rekompensaty, decyzja Cárdenasa wywołała złość światowej finansjery oraz rządów USA i Wielkiej Brytanii[1]. Brytyjczycy ochłodzili stosunki z rządem Cárdenasa. Ale wszystko zmieniło się wraz z wybuchem II wojny światowej, gdy zapotrzebowanie aliantów na ropę wzrosło i musieli oni zabiegać o przychylne nastawienie Meksyku, zwłaszcza że zaczął on eksportować ropę do nazistowskich Niemiec. Narodowe przedsiębiorstwo, które zajęło się wydobyciem ropy Petróleos Mexicanos w skrócie PEMEX stało się wzorem dla innych krajów słabo rozwiniętych, a posiadających bogate złoża ropy[1].

Po prezydenturze[edytuj | edytuj kod]

Po upływie kadencji, Cárdenas pełnił funkcję ministra obrony w latach 1942-1945.

Często mówi się, że Cárdenas jako jedyny prezydent nie wzbogacił się na swoim urzędzie. Na emeryturze Cárdenas przebywał w skromnym domu nad jeziorem Pátzcuaro i pracował przez resztę życia nadzorując projekty nawadniania terenów rolniczych oraz promując bezpłatną opiekę zdrowotną i edukację dla najuboższych obywateli. Zabierał także głos w sprawach politycznych odnośnie demokratyzacji oraz praw człowieka w Ameryce Łacińskiej, mimo że jego własne rządy daleko odbiegały od standardów demokracji. W 1955 r. otrzymał Nagrodę Pokoju im. Włodzimierza Lenina.

Wokół Cárdenasa zawsze istniał kult jego osoby oraz jego reform, chociaż jego działania mają dwojakie oblicze. Chwilowo polepszyły byt robotników i chłopów, ale nie rozwiązały trapiących Meksyk problemów, a więc nadmiernego przyrostu naturalnego, a co z tym idzie pauperyzacji ludności, która nie znajduje zatrudnienia i szuka szczęścia u bogatego sąsiada z północy.

Lázaro Cárdenas zmarł na raka w mieście Meksyk 19 października 1970 r. w wieku 75 lat, równo w 25 lat po śmierci Plutarco Elíasa Callesa. Jego syn Cuauhtémoc Cárdenas Solórzano oraz wnuk Lázaro Cárdenas Batel są prominentnymi politykami meksykańskimi.

Na cześć Cárdenasa nazwano wiele ulic i miejscowości w Meksyku. Šetalište Lazaro Kardenasa (Promenada Lázaro Cárdenasa) w stolicy Serbii, Belgradzie, również została nazwana na jego pamiątkę. Istnieje również ulica w Barcelonie i pomnik w parku w Madrycie poświęcony jego osobie, w uznaniu jego roli w wojnie domowej w Hiszpanii.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Historia - Rewolucja i jej następstwa. W: Podróże Marzeń "Meksyk" - Biblioteka Gazety Wyborczej. Mediaprofit, 2005, s. 67-68. ISBN 83-60174-00-8.