Mikołaj Kopernik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Disambig.svg Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Copernicus”. Zobacz też: inne znaczenia
Disambig.svg Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Kopernik”. Zobacz też: inne znaczenia
Mikołaj Kopernik
Nicolaus Copernicus
Portret z Sali Mieszczańskiej w Ratuszu Staromiejskim w Toruniu
Podpis Mikołaj Kopernik
Portret z Sali Mieszczańskiej w Ratuszu Staromiejskim w Toruniu
Data i miejsce urodzenia 19 lutego 1473
Toruń
Data i miejsce śmierci 24 maja 1543
Frombork
Miejsce spoczynku Frombork
Zawód astronom
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Źródła Mikołaj Kopernik w Wikiźródłach
Mikołaj Kopernik
kanclerz kapituły warmińskiej
Okres sprawowania XVXVI w.
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat 1501[potrzebne źródło]

Mikołaj Kopernik (łac. Nicolaus Copernicus[a], niem. Nikolaus Kopernikus; ur. 19 lutego 1473 w Toruniu, zm. 24 maja 1543 we Fromborku) – polski astronom[b], autor dzieła De revolutionibus orbium coelestium (O obrotach sfer niebieskich)[c] przedstawiającego szczegółowo i w naukowo użytecznej formie heliocentryczną wizję Wszechświata. Wprawdzie koncepcja heliocentryzmu pojawiła się już w starożytnej Grecji (jej twórcą był Arystarch z Samos[1]), to jednak dopiero dzieło Kopernika dokonało przełomu i wywołało jedną z najważniejszych rewolucji naukowych od czasów starożytnych, nazywaną przewrotem kopernikańskim[2].

Był renesansowym polihistorem, który poza astronomią zajmował się również matematyką, prawem, ekonomią, strategią wojskową, astrologią[d][3], był także lekarzem oraz tłumaczem.

Od 1497 kanonik warmiński, od 1503 scholastyk wrocławski, a od 1511 kanclerz kapituły warmińskiej.

Rodzina

Information icon.svg Osobny artykuł: Rodzina Mikołaja Kopernika.

Mikołaj Kopernik urodził się 19 lutego 1473 w Toruniu, przy ul. Św. Anny (obecnie ul. Kopernika), w rodzinie kupca Mikołaja i Barbary[4] pochodzącej z rodziny Watzenrode (zm. po 1495).

Ród Koperników pochodził ze śląskiej wsi Koperniki nieopodal Nysy. W XIV wieku członkowie tej rodziny osiedlali się w miastach księstw śląskich (Ząbkowice, Nysa, Wrocław, Zgorzelec), następnie w dużych miastach Polski (Kraków – 1367, Lwów – 1439) i państwa zakonu krzyżackiego (Toruń – 1400). Ojciec astronoma Mikołaj Starszy wywodził się z krakowskiej linii rodziny, która została przyjęta do prawa miejskiego pod koniec XIV w. W źródłach jest po raz pierwszy poświadczony w 1448 jako krakowski kupiec hurtownik, prowadzący handel miedzią z Gdańskiem. W czasie wojny trzynastoletniej, w sierpniu 1454, brał udział w negocjacjach finansowych pomiędzy kardynałem Zbigniewem Oleśnickim a miastami pruskimi. Około 1458 przeniósł się do Torunia, gdzie przed 1464 zawarł małżeństwo z Barbarą Watzenrode[5].

Z małżeństwa z Barbarą Mikołaj miał czworo dzieci: Andrzeja, Barbarę, Katarzynę i Mikołaja. Osieroconym po śmierci ojca (1483) Mikołajem zaopiekował się brat matki Łukasz Watzenrode, wybrany w 1489 na biskupa warmińskiego.

Edukacja i młodość

Dom Kopernika w Toruniu

Mikołaj Kopernik ukończył pierwsze nauki w szkole parafialnej przy kościele św. Jana w Toruniu (w którym to kościele był również ochrzczony). W tej szkole nauczył się łaciny, podstaw matematyki i astronomii.W latach 1488-91 młody Mikołaj Kopernik uczęszczał do szkoły katedralnej we Włocławku. Szkoła przy Katerze NMP istniała od XII w. i cieszyła się wielkim uznaniem. Jednym z nauczycieli przyszłego astronomia był Mikołaj Wódka (Abstemius). Prawdopodobnie razem w 1490 zaprojektowali zegar słoneczny na jednej z kaplic katedry[6]. Na przełomie 1491/1492 rozpoczął studia na Akademii Krakowskiej, wpisując się do metryki jako Nicolaus Nicolai de Thuronia. Czasy jego krakowskich studiów przypadły na okres świetności tzw. krakowskiej szkoły astronomiczno-matematycznej. Był m.in. uczniem astronoma Wojciecha z Brudzewa. Studia ukończył bez uzyskania tytułu magister artium w 1495. W tym też roku został kanonikiem warmińskim, funkcji tej jednak jeszcze wtedy nie objął wobec oporu kapituły warmińskiej.

Dzięki staraniom wuja Łukasza w 1496 rozpoczął studia prawnicze w Bolonii, wpisując się w styczniu 1497 do albumu nacji niemieckiej bolońskiego Uniwersytetu Jurystów (ówczesny podział uniwersytetów na nacje nie miał nic wspólnego z segregacją narodową – do nacji niemieckiej zaliczano wówczas m.in. Polaków, Czechów i Węgrów). W Bolonii został bliskim współpracownikiem astronoma Dominika Marii Novary. Pod jego wpływem, ugruntowanym lekturą świeżo wydanego dzieła Epitome in Almagestum Ptolomei Georga von Peurbacha i Regiomontanusa (Wenecja 1496), rozpoczął badanie sprzeczności w teorii ruchu Księżyca, opisanej przez Klaudiusza Ptolemeusza, wynikających z założeń teorii geocentrycznej. 9 marca 1497 przeprowadził w Bolonii obserwację Aldebarana, najjaśniejszej gwiazdy w gwiazdozbiorze Byka, która to obserwacja potwierdziła tylko jego wątpliwości.

20 października 1497 objął przez pełnomocników kanonię warmińską. W 1500 odbył wraz z bratem Andrzejem Kopernikiem praktykę prawniczą w kancelarii papieskiej w Rzymie. Tam obserwował w nocy z 5 na 6 listopada zaćmienie Księżyca. W Wiecznym Mieście dał serię prywatnych wykładów, podważających współczesne mu założenia matematyczne astronomii. W 1501 na krótko powrócił na Warmię, po czym uzyskał zgodę kapituły warmińskiej na rozpoczęcie kolejnych studiów medycznych w Padwie, kontynuując studia prawnicze. Wraz z bratem Andrzejem wkrótce udał się do Italii.

10 stycznia 1503 do sprawowanych przez siebie funkcji kościelnych przydał jeszcze scholasterię wrocławską św. Krzyża. 31 maja 1503 w Ferrarze został doktorem prawa kanonicznego. W Padwie skończył studia medyczne i uzyskał prawo do wykonywania praktyki lekarskiej.

Działalność

Wieża Kopernika we Fromborku – widok z dziedzińca
Przekład dzieła Teofilakta Symokatty, na okładce: herby Polski, Litwy, Krakowa

Z nominacji kapituły warmińskiej został w 1507 osobistym sekretarzem i lekarzem swojego wuja biskupa warmińskiego Łukasza Watzenrode. Odtąd rezydował i mieszkał na zamku w Lidzbarku Warmińskim. Brał udział prawie we wszystkich czynnościach dyplomatycznych i administracyjnych biskupa. Uczestniczył m.in. w zjazdach stanów Prus Królewskich. W 1507 był obecny na koronacji Zygmunta I Starego w katedrze wawelskiej. W 1509 uczestniczył w sejmie krakowskim.

Wtedy też dał do druku w krakowskiej oficynie Jana Hallera swój przekład prozą na łacinę z greki zbioru 85 wierszy w postaci fikcyjnych listów „obyczajowych, sielskich i erotycznych” bizantyńskiego historyka z VII wieku Teofilakta Symokatty, wydany pod tytułem Theophilacti scolastici Simocati epistolae morales, rurales et amatoriae interpretatione latina z dedykacją swemu wujowi biskupowi warmińskiemu Łukaszowi Watzenrode.

W tym samym roku opracował tzw. komentarzyk pod tytułem Nicolai Copernici de hypothestibus motuum coelestium a se constitutis commentariolus o teoriach ruchu ciał niebieskich, zarys teorii heliocentrycznej i rozpowszechnił go w licznych odpisach. Fragment tego dzieła zamieścił Tycho Brahe w swoim traktacie Astronomiae instauratae progymnasmata, wydanym w Pradze w 1602.

W 1510 przeniósł się do Fromborka i sporządził mapę Warmii[7]. Pierwszym utworem poetyckim Kopernika był zamieszczony w epitalamium Jana Dantyszka grecki epigramat z 1512, napisany z okazji ślubu Zygmunta Starego z Barbarą Zápolyą.

W kwietniu 1512 uczestniczył w wyborze nowego biskupa warmińskiego Fabiana Luzjańskiego. Wraz z kapitułą warmińską podpisał 7 grudnia 1512 tzw. układ w Piotrkowie, który gwarantował kapitule prawo wyboru biskupa. Złożył następnie przysięgę wierności królowi Polski Zygmuntowi I. Na apel Soboru Laterańskiego w 1513 opracował i wysyłał do Rzymu własny projekt reformy kalendarza. Wówczas też otrzymał od kapituły warmińskiej dom we Fromborku, gdzie w 1514 kupił na własność za 175 grzywien srebra basztę północno-zachodnią w obrębie wewnętrznych murów warowni fromborskiej. Było to miejsce dogodne do obserwacji astronomicznych, a na jej zapleczu zbudował płytę obserwacyjną (pavimentum) i sporządził wzorowane na starożytnych instrumenty astronomiczne (kwadrant, triquetrum i sferę armilarną). We Fromborku przeprowadził około 30 zarejestrowanych obserwacji astronomicznych. Obserwował m.in. Marsa i Saturna, przeprowadził serię czterech obserwacji Słońca. Odkrył wówczas zmienność mimośrodu Ziemi i ruch apogeum słonecznego względem gwiazd stałych.

Zamek w Olsztynie

W 1516 został wybrany przez kapitułę warmińską administratorem dóbr wspólnych kapitulnych, z siedzibą w Olsztynie. Stąd w latach 1516–1521 zarządzał folwarkami kapituły w komornictwach olsztyńskim i melzackim. W latach 1516–1519 przeprowadził zakrojoną na szeroką skalę akcję kolonizacji opuszczonych łanów we wsiach, będących w posiadaniu kapituły. Świadectwem tego są sporządzone przez niego regesty Locationes mansorum desertorum. W czasie wojny polsko-krzyżackiej 1519–1521, wobec opuszczenia Warmii przez większość członków kapituły, na barkach Kopernika spoczęło zadanie obrony zamków warmińskich. Wzmocnił wówczas m.in. fortyfikacje zamku olsztyńskiego, tak, że nadciągające w 1521 wojska krzyżackie zrezygnowały z jego oblężenia.

W styczniu 1520 został wydelegowany przez kapitułę do negocjacji z wielkim mistrzem zakonu krzyżackiego Albrechtem Hohenzollernem w sprawie zwrotu zagarniętego przez Krzyżaków Braniewa. W dowód uznania kapituła przyznała Kopernikowi tytuł komisarza Warmii. Do zadań tego urzędu należała odbudowa gospodarcza zniszczonego w czasie wojny dominium warmińskiego. 25 lipca 1521 na Sejmie Stanów Pruskich w Grudziądzu Kopernik wystąpił z napisaną przez siebie mową Querela Capituli contra mgrum Albertum et eius ordinem super iniuriis irrogatis 1521 sub induciis belli (Skarga kapituły na mistrza Albrechta i jego zakon z powodu krzywd wyrządzonych w 1521 podczas zawieszenia broni).

W 1517 powstała nieoficjalnie pierwsza wersja traktatu monetarnego zidentyfikowana jako napisana przez Mikołaja Kopernika[8]. W 1519 napisał on drugą wersję traktatu monetarnego, różnie nazywaną, w zależności od tłumaczenia i przekładu, między innymi Traktatem o monetach. Na zjeździe stanów Prus Królewskich w Grudziądzu (rozpoczętym 17 marca 1522)[9], wygłosił publicznie traktat o monetach (21 marca)[10]. Kopernik w zwięzły sposób sformułował pięć podstawowych postulatów, współcześnie nazywanych monetarnymi, które zostały wyjaśnione poprzez przykłady, porównania i paralele historyczne. Kopernik opowiadał się między innymi za ścisłą kontrolą liczby mennic działających na obszarze Prus. Myśl ekonomiczna, w dziedzinie określanej obecnie jako polityka pieniężna, została później jeszcze bardziej rozwinięta. W 1528 Kopernik ukończył dzieło tłumaczone jako Sposób bicia monety.

W czasie wojny polsko-krzyżackiej w latach 1520–1521, na zamku w Olsztynie w dniu 16 listopada 1520 własnoręcznie zredagował list do króla Zygmunta Starego prosząc go o pomoc zbrojną przeciw Krzyżakom i zapewniając o wierności pisał, że czynić będzie to, „co przystoi ludziom szlachetnym i uczciwym oraz bez reszty oddanym Waszemu Majestatowi – nawet jeśliby przyszło zginąć”. List Kopernika został przejęty przez Krzyżaków i nie dotarł do adresata. Jednakże król inną drogą dowiedział się o zagrożeniu głównej twierdzy w południowej Warmii i w końcu listopada 1520 nadesłał posiłki – stu zbrojnych pod dowództwem Henryka Peryka z Janowic[11].

Śmierć Mikołaja Kopernika, grafika Aleksandra Lessera

Współpracował z Bernardem Wapowskim w opracowaniu mapy Królestwa Polskiego i Litwy.

W 1537 został zatwierdzony przez króla jako jeden z czterech kandydatów na biskupa warmińskiego.

W latach 1538-1539 biskup Jan Dantyszek posądził Mikołaja Kopernika o konkubinat, nakazując mu zwolnić gospodynię, Annę Schilling i przygotowując proces kanoniczny[12].

W Bazylei w 1541 wyszło drukiem drugie wydanie Narratio prima, a Mikołaj Kopernik dokonał ostatniej w swym życiu obserwacji astronomicznej (zaćmienia Słońca).

W 1629 Jan Brożek odnalazł i opublikował łaciński poemat Mikołaja Kopernika Septem sidera.

Zmarł we Fromborku 24 maja 1543 na skutek wylewu.

Swój bogaty księgozbiór przekazał w testamencie diecezji warmińskiej. Książki te wraz z archiwum biskupów warmińskich i księgozbiorem kapituły warmińskiej[13] w 1626 wpadły w ręce Szwedów, którzy splądrowali bibliotekę przy katedrze we Fromborku. Z polecenia Gustawa II Adolfa zbiory te trafiły do biblioteki uniwersytetu w Uppsali. Dzięki takim „kulturalnym aspiracjom” Gustawa Adolfa biblioteka w Uppsali posiada obecnie najsłynniejsze na świecie kopernikana. Ze szwedzkiego raportu Bibliotheca Copernicana z 1914 wynika, że spośród 46 tomów kopernikańskich z notatkami astronoma 39 znajduje się w bibliotece uniwersytetu w Uppsali, dwa w bibliotece Obserwatorium Astronomicznego w Uppsali i jeden w Bibliotece Narodowej Szwecji. Obecnie zbiory te są obiektem polsko-szwedzkich projektów naukowych. Kwestia ewentualnego zwrotu eksponatów do Polski jest tematem drażliwym.

Kopernikowska wizja wszechświata De revolutionibus orbium coelestium

Wkład Kopernika w rozwój nauki

Pierwsze wydanie epokowej pracy De revolutionibus orbium coelestium, dedykowanej papieżowi Pawłowi III[14], wydrukowane zostało w Norymberdze[15] w 1543 w nakładzie 400–500 egzemplarzy. Egzemplarz pierwszego wydania znajdował się w zbiorach Collegium Hosianum w Braniewie. W 1626 dzieło to wraz z innymi łupami trafiło do Szwecji.

Recepcja

Przeciwko systemowi Kopernika wystąpili w oparciu o Biblię m.in. Marcin Luter i Filip Melanchton. Według teologów katolickich teoria Kopernika nie była udowodniona w stopniu, który usuwałby wątpliwości natury naukowej i teologicznej. Najwybitniejsi filozofowie i astronomowie epoki: Tycho Brahe, Justus Lipsius, Joseph Scaliger, Francis Bacon opowiadali się za systemem Ptolemeusza. W 1620 Kongregacja Indeksu Ksiąg Zakazanych uznała, że nowej teorii nie można podawać jako pewnik, zezwalając jednak na traktowanie jej jako hipotezy. Dopiero w 1757 dzieło Kopernika zdjął z indeksu papież Benedykt XIV[16].

Odnalezienie grobu Kopernika i ponowny pogrzeb

Epitafium Kopernika w katedrze fromborskiej
Sarkofag ze szczątkami Kopernika w Bazylice katedralnej w Olsztynie
Grób Kopernika w katedrze fromborskiej

Grobu Mikołaja Kopernika poszukiwano kilkakrotnie. Pierwsze takie prace podjęło Warszawskie Towarzystwo Naukowe w 1802, kolejne przeprowadzono w 1909 i 1939. Prawdopodobnie w czasie II wojny światowej poszukiwania prowadzili także Niemcy, a po jej zakończeniu Rosjanie. Wszystkie te próby zakończyły się niepowodzeniem.

Od 2004 podejmowane były próby odnalezienia grobu Kopernika w archikatedrze we Fromborku przez zespół prof. Jerzego Gąssowskiego oraz pracowników Instytutu Antropologii i Archeologii Wyższej Szkoły Humanistycznej w Pułtusku. Zespół opierał się na zmodyfikowanej przez olsztyńskiego historyka – dr Jerzego Sikorskiego[17] teorii niemieckiego badacza dziejów Kopernika – Leopolda Prowego[18], który zwrócił uwagę, że do XVIII wieku obowiązywał zwyczaj oddawania kanonikom pod dożywotnią opiekę poszczególnych ołtarzy w katedrze, pod którymi spoczywali po śmierci. Kopernik był kanonikiem fromborskiej katedry, z dokumentów pisanych wynikało, że jego pieczy powierzono ołtarz Świętego Krzyża. Dlatego pod tym ołtarzem prowadzone były wykopaliska[19]. W 2004 nie udało się odnaleźć szczątków astronoma, lecz podczas poszukiwań odkryto kilka innych grobów z różnych epok. W 2005 poszukiwania zaowocowały odnalezieniem trumien i kilku szkieletów. Dokładne wyniki badań potwierdziły, że jeden z niekompletnych szkieletów należał najprawdopodobniej do Kopernika. Świadczy o tym m.in. pozytywny wynik porównania zrekonstruowanego, prawdopodobnego wyglądu twarzy na podstawie odnalezionej czaszki pochowanej osoby (wykonanego przez podinspektora mgr Dariusza Zajdla, eksperta z zakresu antroposkopii kryminalistycznej z Centralnego Laboratorium Kryminalistycznego Komendy Głównej Policji w Warszawie) z zachowanymi portretami astronoma[20]. Na etapie prowadzonych badań antropometrycznych i dokumentacyjnych wykonano także trójwymiarowe (3D) skanowanie czaszki (wykonane przez antropologa mgr Sebastiana Tyszczuka i Pracownie Pomiaru Przestrzennego 3Database.pl), dokumentacja taka pozwoli między innymi na wykonanie rekonstrukcji twarzy metodą Gierasimowa w oparciu o model czaszki wykonany z tworzywa sztucznego w technice produkcji sterowanej numerycznie. W przypadku potwierdzenia postawionej przez archeologów tezy o odnalezieniu czaszki Mikołaja Kopernika, uzyskano by formę odlewniczą do wykonania naturalistycznego modelu głowy i popiersia Mikołaja Kopernika w chwili śmierci.

Pomnik Mikołaja Kopernika autorstwa Jadwigi Janus

Rekonstrukcja twarzy metodą plastyczną (metoda Gierasimowa) stanowić będzie także weryfikację poprawności wcześniej wykonanej zmodyfikowanej rekonstrukcji graficznej. Wiadomo, że w nowej rekonstrukcji Kopernik będzie miał jasne oczy[21].

Metody plastycznej nie można było zastosować bez uzyskania kopii czaszki. Metoda ta polega na oblepianiu czaszki masą plastyczną – zgodnie z morfologią budowy czaszki oraz średnimi grubościami tkanki miękkiej. W metodzie Gierasimowa oblepiona masą plastyczną czaszka stanowi szkielet dla wykonanej rekonstrukcji.

Potwierdzenie autentyczności odnalezionej czaszki początkowo zamierzano uzyskać dzięki zbadaniu DNA[21] biskupa warmińskiego i zarazem wuja astronoma Łukasza Watzenrode, lub innych jego krewnych, jednak miejsca ich pochówków są obecnie nieznane. Ostatecznie, pozytywna identyfikacja szczątków Kopernika stała się możliwa w 2008 dzięki należącej do astronoma księdze Stöfflera, ktorą po potopie Szwedzi zrabowali a obecnie jest w muzeum w Uppsali. Materiał genetyczny pobrany z kilku włosów znalezionych w księdze w dwóch okazał się identyczny z materiałem genetycznym osoby, której szczątki odnaleziono w katedrze fromborskiej[21][19]. Syn Mikołaj odziedziczył od Barbary Kopernik haplogrupę H[21].

19 lutego 2010, w 537 rocznicę narodzin astronoma IUPAC nadała pierwiastkowi 112 nazwę kopernik (łac. copernicium). W tym samym dniu w Bazylice katedralnej św. Janów w Toruniu odbyła się uroczysta msza, podczas której był wystawiony sarkofag z doczesnymi szczątkami Mikołaja Kopernika. Następnie sarkofag został przewieziony do Olsztyna, gdzie do 16 marca wystawiony był na widok publiczny w Bazylice konkatedralnej św. Jakuba, a następnie do 21 maja na Zamku Kapituły Warmińskiej. Stamtąd 21 maja sarkofag został przewieziony do Fromborka, gdzie 22 maja w Bazylice Katedralnej odbyła się ponowna ceremonia pogrzebowa Mikołaja Kopernika. W drodze do Fromborka kondukt z sarkofagiem Kopernika zatrzymał się w miastach z nim związanych – Dobrym Mieście, Lidzbarku Warmińskim, Ornecie, Pieniężnie i Braniewie. Prezentacja szczątków Kopernika otrzymała publiczne wsparcie finansowe – marszałek województwa kujawsko-pomorskiego Piotr Całbecki przeznaczył na ten cel 270 000 złotych[22].

Zobacz też

Pomnik Mikołaja Kopernika w Toruniu na Rynku Staromiejskim

Uwagi

  1. W wielu inskrypcjach nazwisko jest uzupełnione o informację o Toruniu, np. na karcie tytułowej De revolutionibus orbium coelestium zapisano Nicolai Copernici Torinensis (1543, zdjęcie). Z kolei na pomniku Kopernika w Toruniu (1853, zdjęcie) oraz na epitafium w katedrze fromborskiej (1735, zdjęcie) widnieje napis Nicolaus Copernicus Thorunensis.
  2. Określenia „polski astronom” używa m.in. Wielka Encyklopedia Powszechna PWN (tom 6, wyd. 1965) jak również niektóre wydawnictwa w języku angielskim, np. Encyklopedia Britannica (→ Nicolaus Copernicus), World Book Encyclopedia (→ Copernicus) i Cambridge Biographical Encyclopedia (str. 232, 1994, ISBN 0-521-43421-1)
  3. Właściwie De revolutionibus – o obrotach. Drugi człon tytułu został dodany pod wpływem zastrzeżeń wysuniętych przez cenzurę kościelną, aby nie podkreślać ruchu obrotowego Ziemi.
  4. W XVI wieku określenie to oznaczyło naukowca zajmującego się gwiazdami i było synonimem astronoma.

Przypisy

  1. S. T. Joshi: The agnostic reader. Amherst, N.Y.: Prometheus Books, 2007, s. 172-173. ISBN 978-1-59102-533-7.
  2. Maciej Iłowiecki: Dzieje nauki polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1981, s. 43. ISBN 83-223-1876-6.
  3. Sheila Rabin: Stanford Encyclopedia of Philosophy: Nicolaus Copernicus (ang.). 2005. [dostęp 2 czerwca 2008].
  4. Mikołaj Kopernik. [dostęp 2010-12-14].
  5. Jerzy Dobrzycki, Leszek Hajdukiewicz: Mikołaj Kopernik. w Polski Słownik Biograficzny Tom IV, Wrocław-Warszawa-Kraków 1968–1969, s. 3,4.
  6. http://www.naszwloclawek.pl/historia.php
  7. Mikołaj Kopernik. [dostęp 2010-12-14].
  8. Por. Tomasz Koźliński, Postulaty monetarne Mikołaja Kopernika a wspólna waluta euro, [w:] T. Koźliński (red.), Współczesne zjawiska w gospodarce, IKND UMK w Toruniu, Toruń 2006, s. 133–156.
  9. M.Biskup, I.Janosz-Biskupowa: Akta stanów Prus Królewskich. T. 8: 1520–1526. Instytut Historii Nauki, Oświaty i Techniki PAN, 1993, s. 205. [dostęp 2011-03-21].
  10. Traktat o monetach Mikołaja Kopernika wygłoszony w Grudziądzu 21 marca 1522 (Tractatus de monetis), dziedzictwo.polska.pl.
  11. Por. ks. Alojzy Szorc: Mikołaj Kopernik, kanonik warmiński. Olsztyn 1973, s. 34–35.
  12. Kopernik był z kobietą!. Focus, 2008-10-23. [dostęp 2010-01-03].
  13. Księgozbiór kapituły warmińskiej znajdujący się we Fromborku liczył przeszło 2 tysiące woluminów.
  14. Władysław Krynicki, Dzieje Kościoła powszechnego, Włocławek 1914, s. 516.
  15. Drugie wydanie ukazało się w Bazylei w 1566.
  16. Władysław Krynicki, Dzieje Kościoła powszechnego, Włocławek 1914, s. 516.
  17. Spojrzeć w oczy Kopernikowi (rozmowa z prof. Jerzym Gąssowskim). mowiawieki.pl, luty 2006. [dostęp 2014-01-30]. [zarchiwizowane z adresu 2006-02-18].
  18. Jak odkryto grób Kopernika. serwis odkrywcy.pl.
  19. 19,0 19,1 Mamy Kopernika. Rzeczpospolita, 20 listopada 2008.
  20. Czy tak wyglądał Mikołaj Kopernik?, Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Komendy Głównej Policji.
  21. 21,0 21,1 21,2 21,3 W. Bogdanowicz, M. Allen, W. Branicki, M. Lembring i inni. Genetic identification of putative remains of the famous astronomer Nicolaus Copernicus. „Proc Natl Acad Sci U S A”. 106 (30), s. 12279-82, Jul 2009. doi:10.1073/pnas.0901848106. PMID 19584252. 
  22. Trumna Kopernika wędruje przez Warmię. „Nowości”, s. 4, 2010-05-20. 

Bibliografia

  • David Crystal: Cambridge Biographical Encyclopedia. Cambridge: Cambridge University Press, 1994, s. 232. ISBN 0-521-43421-1.

Linki zewnętrzne