Przęślowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Przęślowate
Przęśl dwukłosowa
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Gromada nagonasienne
Rząd gniotowce
Rodzina przęślowate
Nazwa systematyczna
Ephedraceae Dumort.
Anal. Fam. Pl.: 11, 12. 1829[2]
Typ nomenklatoryczny
Ephedra L. (1753)[2]
Mapa zasięgu
Ephedra distribution.PNG
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Przęślowate (Ephedraceae) – monotypowa rodzina z rzędu gniotowców (Gnetales). Należy tu jeden rodzajprzęśl (Ephedra L.) z 64 gatunkami[3]. Rośliny te występują na terenach suchych, najczęściej na stepach i pustyniach. Spotykane są we wszystkich częściach świata z wyjątkiem Antarktydy, Australii i Oceanii[1]. W granicach współczesnej Polski nie występują, ale przęśl dwukłosowa rośnie niedaleko – w zachodniej Ukrainie i na Słowacji[4].

Kwitnąca Ephedra fragilis
Pokrój Ephedra fragilis

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Niewysokie rośliny o pokroju krzewiastym , rzadziej niewysokie drzewa lub pnącza. Charakterystyczną cechą rodziny są zielone łodygi pełniące funkcję asymilacyjną, bowiem liście są zwykle drobne, łuskowate i szybko opadają. Wyrastają na pędach naprzeciwlegle lub w okółkach. Rośliny są dwupienne – jedne wytwarzają tylko kwiaty męskie, inne – tylko żeńskie. Rzadko zdarzają się kwiatostany obupłciowe. W kwiatach męskich mikrosporangia zrośnięte są po 2–8 w mikrosynangium wyrastające na trzoneczku spomiędzy dwóch łusek przypominających okwiat u okrytonasiennych. Kwiaty męskie wsparte dodatkowo łuskowatą przysadką zebrane są po kilka w kłos. W kwiatach żeńskich pojedynczy zalążek osadzony jest podobnie między dwoma łuskami. Między nimi a zalążkiem znajduje się integument na szczycie wyciągnięty w długą rurkę mikropylarną. Kwiaty żeńskie wsparte są przysadkami, które podczas dojrzewania nasion mięśnieją i żywo zabarwione (zwykle czerwone) przypominają owoce okrytonasiennych[4].

Biologia[edytuj | edytuj kod]

Rozwój
Mikrospory rozwijają się już w mikrosporangiach i stopień uproszczenia mikrogametofitu jest kolejną cechą bardzo podobną do okrytonasiennych. W zalążni rozwija się pojedyncza makrospora tworząc duże i wielokomórkowe przedrośle zakończone na szczycie zwykle dwiema rodniami. W sąsiedztwie rodni ścianka makrosporangium degeneruje tworząc komorę pyłkową. Ziarna pyłku (mikrospory) transportowane przez wiatr, prawdopodobnie także przenoszone przez owady, wciągane są do zalążni za pomocą wysychającej kropli słodkiego płynu (to on wabi owady). Z mikrospory rozwija się łagiewka pyłkowa przenosząca haploidalne jądra męskiego gametofitu. Jedno z tych jąder zapładnia komórkę jajową, drugie zlewa się z jądrem komórki kanałowo-brzusznej, lecz nie dzieli są dalej, jak to ma miejsce w przypadku zapłodnienia podwójnego u okrytonasiennych[4].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna według Simpsona (2010)[5] i APweb[1]
gniotowce

Ephedraceaeprzęślowate




Welwitschiaceaewelwiczjowate



Gnetaceaegniotowate




Rodzaj: Ephedra Linnaeus, Sp. Pl. 1040. 1 Mai 1753 (gatunek typowy: E. distachya Linnaeus)[6]

Gatunki[3]:

Mieszańce międzygatunkowe:

  • Ephedra × arenicola H.C.Cutler
  • Ephedra × eleutherolepis V.A.Nikitin
  • Ephedra × intermixta H.C.Cutler

Znaczenie w kulcie hinduistycznym[edytuj | edytuj kod]

W przęśli upatruje się rośliny rytualnej, znanej wedyjskim wieszczom jako soma. Znaleziono przęśl na stanowiskach archeologicznych na domniemanej trasie wędrówki Ariów[7].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Peter Stevens: Gnetales (ang.). W: APWeb [on-line]. [dostęp 2011-05-08].
  2. 2,0 2,1 James Reveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium (ang.). [dostęp 2011-05-08].
  3. 3,0 3,1 Ephedra (ang.). W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2011-05-09].
  4. 4,0 4,1 4,2 Szweykowska Alicja, Szweykowski Jerzy 1993. Botanika. T.2. Systematyka. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa. ISBN 83-01-10951-3.
  5. Michael G. Simpson: Plant Systematics. Elsevier Academic Press, 2010. ISBN 978-0-12-374380-0.
  6. Index Nominum Genericorum (ING) (ang.). Smithsonian National Museum of Natural History. [dostęp 2011-05-09].
  7. Joanna Jurewicz: Wędrówka za przestrzenią. Wybrane hymny Rygwedy. Wyd. 1. Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa, 2013, s. 10. ISBN 978-83-7151-001-4.