Purchawka chropowata

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Purchawka chropowata
Purchawka chropowata: zdjęcie
Młody owocnik purchawki chropowatej
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina pieczarkowate
Rodzaj purchawka
Gatunek purchawka chropowata
Nazwa systematyczna
Lycoperdon perlatum Pers.
Observ. mycol. (Lipsiae) 1: 145 (1796)
Młode owocniki purchawki chropowatej
Starszy owocnik purchawki chropowatej
Czasami występuje gromadnie

Purchawka chropowata (Lycoperdon perlatum Pers.) – gatunek grzybów należący do rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Agaricaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Nazwę polską podał Franciszek Błoński w 1889. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako prochówka kolczysta, purchawka chropawa, purchawka chropowa rozszerzona i purchawka perełkowata[2]. Synonimy łacińskie[3]:

  • Lycoperdon bonordenii Massee 1887
  • Lycoperdon gemmatum Batsch 1783
  • Lycoperdon gemmatum var. perlatum (Pers.) Fr. 1829
  • Lycoperdon lacunosum Bull. 1782
  • Lycoperdon perlatum var. albidum Alb. & Schwein. 1805
  • Lycoperdon perlatum var. bonordenii (Massee) Perdeck 1950
  • Lycoperdon perlatum var. dobremezianum Kreisel 1976
  • Lycoperdon perlatum var. lacunosum (Bull.) Rea 1922
  • Lycoperdon perlatum var. lacunosum Pers. 1801
  • Lycoperdon perlatum Pers. 1796 var. perlatum

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Owocnik

Wysokość 3-7 cm, średnica 2-4 cm, kształt maczugowaty lub gruszkowaty, o wierzchołku zaokrąglonym, lub zakończonym garbem. Pokryty jest brodawkowatymi kolcami. Początkowo cały owocnik jest biały, dojrzały staje się ochrowy lub brązowy i łysy[4]. Kolce po dotknięciu z łatwością odłamują się, pozostają wówczas po nich okrągławe oczka[5]. W dojrzałym owocniku całe jego wnętrze zamienia się w ogromną ilość zarodników, owocnik na szczycie pęka i przez powstały otwór uwalniają się zarodniki (pod wpływem wiatru lub dotknięcia przez zwierzęta lub ludzi)[6]. Już krople deszczu o średnicy 1 mm są wystarczające do wyrzucenia zarodników. Pojedynczy podmuch wiatru może uwolnić nawet 1 milion zarodników[7].

Miąższ

Wnętrze owocnika za młodu białe i elastyczne, później żółtooliwkowe i wodniste, po dojrzeniu cały owocnik wysycha, a białe wnętrze zmienia się na oliwkowobrązowe zarodniki, które wydostają się na zewnątrz przez otworek na szczycie części kulistej[4].

Wysyp zarodników

Zarodniki o średnicy 3,5-4,5 µm, kuliste, lekko brodawkowate, oliwkowobrązowe[5].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Gatunek kosmopolityczny, występujący niemal na całej kuli ziemskiej, stwierdzono jego występowanie nawet w subarktycznych rejonach Grenlandii i w w subalpejskich rejonach Islandii[8]. W Polsce gatunek bardzo pospolity[9]. Grzyb naziemny, rosnący w lasach i zaroślach. Czasami rośnie również na spróchniałych pniach. Występuje od lata do jesieni, pojedynczo, lub gromadnie[5].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Saprotrof[2]. Grzyb jadalny, rzadko jednak zbierany. Do spożycia nadają się tylko młode owocniki, których wnętrze jest jeszcze białe i elastyczne. Nadaje się do spożycia w stanie świeżym, może też być suszony. Purchawka chropowata jest mało aromatyczna, jednak bardzo smaczna[9]. Nadaje się jako dodatek do potraw gotowanych, najlepiej jednak smakuje pokrojona w plasterki i usmażona[6]. Jest dobrym źródłem białka, węglowodanów, tłuszczów i wielu mikroelementów[10] . Dominują kwasy tłuszczowe: kwas linolowy (37% całkowitej ilości kwasów tłuszczowych), kwas oleinowy (24%), kwas palmitynowy (14,5%) oraz kwas stearynowy (6,4%)[11].

Badania bioakumulacji wykazały, że purchawka chropowata łatwo akumuluje występujące w glebie metale ciężkie oraz selen, i może być wykorzystana w tym celu jako gatunek wskaźnikowy[12]. Doświadczalnie wykazano też jej zdolność do wiązania jonów rtęci z roztworów wodnych, badana jest jej przydatność w tym względzie do oczyszczania wody i ścieków zanieczyszczonych rtęcią[13].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  2. 2,0 2,1 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-20].
  4. 4,0 4,1 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  6. 6,0 6,1 Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  7. Gregory PH. (1949). "The operation of the puff-ball mechanism of Lycoperdon perlatum by raindrops shown by ultra-high-speed Schlieren cinematography". Transactions of the British Mycological Society 32 (1): 11–5
  8. Jeppson M. (2006). "The genus Lycoperdon in Greenland and Svalbard". In Boertmann D, Knudsen H. (eds). Arctic and Alpine Mycology. Meddelelser om Grønland Bioscience. 6. Copenhagen, Denmark: Museum Tusculanum Press. p. 106. ISBN 978-87-635-1277-0
  9. 9,0 9,1 Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
  10. Nutritional Composition of Some Wild Edible Mushrooms. [dostęp 2014-04-07].
  11. Nedelcheva D, Antonova D, Tsvetkova S, Marekov I, Momchilova S, Nikolova-Damyanova B, Gyosheva M. (2007). "TLC and GC‐MS probes into the fatty acid composition of some Lycoperdaceae mushrooms". Journal of Liquid Chromatography & Related Technologies 30 (18): 2717–27
  12. Ylmaz F, Işloǧlu M, Merdivan M. (2003). "Heavy metal levels in some macrofungi". [dostęp 2014-04-07].
  13. Sari A, Tuzen M, Citak D. (2012). "Equilibrium, thermodynamic and kinetic studies on biosorption of mercury from aqueous solution by macrofungus (Lycoperdon perlatum) biomass". Separation Science and Technology 47 (8): 1167–76
  14. Wanda Rudnicka-Jezierska: Grzyby (Mycota), podstawczaki (Basidiomycetes): purchawkowe (Lycoperdales), tęgoskórowe (Sclerodematales), pałeczkowe (Tulostomatales), gniazdnicowe (Nidulariales), sromotnikowe (Phallales), osiakowe (Podaxales). Kraków: Instytut Botaniki PAN, 1991. ISBN 83-85444-01-7.