Rodzinna polipowatość gruczolakowata

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rodzinna polipowatość gruczolakowata
Adenomatous polyposis coli
Liczne polipy w preparacie po kolektomi
Liczne polipy w preparacie po kolektomi
ICD-10 D12
Nowotwory niezłośliwe okrężnicy, odbytnicy, odbytu i kanału odbytu:
D12.0 Jelito ślepe
D12.1 Wyrostek robaczkowy
D12.2 Okrężnica wstępująca
D12.3 Okrężnica poprzeczna
D12.4 Okrężnica zstępująca
D12.5 Okrężnica esowata
D12.6 Okrężnica, nie określona
D12.7 Zgięcie esiczo-odbytnicze
D12.8 Odbytnica
D12.9 Odbyt i kanał odbytu
OMIM 175100
MeSH D011125
Endoskopowy obraz zmian w esicy u pacjenta z FAP

Rodzinna polipowatość gruczolakowata (ang. familial adenomatous polyposis, FAP) – choroba genetyczna charakteryzująca się licznymi polipami gruczolakowatymi jelita grubego, powstającymi w 2. dekadzie życia. U nieleczonych chorych niemal we wszystkich przypadkach rozwija się rak jelita grubego.

Epidemiologia[edytuj | edytuj kod]

Rodzinna polipowatość gruczolakowata to rzadka choroba. W 2009 roku Europejska Agencja Leków (EMEA, ang. European Medicines Agency) oszacowała jej częstość w populacji Unii Europejskiej na 3-10/100 000[1]. Jest traktowana jako stan przedrakowy, który nieuchronnie prowadzi do powstania raka jelita grubego. Zwykle nie ujawnia się przed 10. rokiem życia. Jej pełny obraz powstaje zwykle w 3. – 4. dekadzie życia. Tylko wyjątkowo objawy mogą się pojawić w okresie noworodkowym lub wczesnoniemowlęcym.

Etiologia[edytuj | edytuj kod]

Choroba jest dziedziczona autosomalnie dominująco. FAP spowodowana jest mutacjami antyonkogenu APC (adenomatous poliposis coli gene) w locus 5q21-22. Mutacje te prowadzą do powstania nieprawidłowych, skróconych, białek. W około 25-30% przypadków mutacja ma charakter spontaniczny i u tych chorych wywiad rodzinny jest ujemny[2][3].

Patomorfologia[edytuj | edytuj kod]

Charakterystyczne są polipy gruczolakowate, zarówno cewkowe, kosmkowe jak i mieszane. Umiejscowione są na całej długości jelita, ze szczególnym uwzględnieniem esicy i odbytnicy. Z reguły nie przekraczają 1 cm. Makroskopowo mogą przypominać powiększone grudki chłonne okrężnicy, co może być przyczyną nierozpoznania choroby w badaniu kolonoskopowym.

Objawy i przebieg[edytuj | edytuj kod]

hipertrofia barwnikowa siatkówki (CHRPE, ang. congenital hypertrophy of the retinal pigment epithelium)

Głównym objawem są setki polipów gruczolakowatych różnej wielkości w okrężnicy i odbytnicy. U połowy pacjentów z FAP polipy są obecne w wieku 15 lat, a w wieku 35 lat u 95%. Oprócz tego może współistnieć polipowatość dna żołądka (ang. fundic gland polyps, FGP), polipy dwunastnicy i gruczolaki jelita cienkiego.

Na podłożu gruczolaków rozwijają się nowotwory złośliwe. U nieleczonych pacjentów rak jelita grubego rozwija się zazwyczaj po dekadzie od pojawienia się polipów, czyli przeciętnie w wieku 40-50 lat. Zespół powoduje powstawanie również innych nowotworów, z których najczęstszymi są rak brodawkowaty tarczycy i gruczolakorak jelita cienkiego.

Zespołowi towarzyszą nowotwory złośliwe:

  • rak tarczycy – najczęściej jest to rak brodawkowaty tarczycy, inne typy nowotworów złośliwych tarczycy są bardzo rzadkie[4], nowotwór w zespole FAP może występować z częstością od 0,6% do 6,1%[5][6]. Zalecany jest stały nadzór na chorymi[4].
  • gruczolakorak jelita cienkiego – mnogie gruczolaki występują u 50-90% chorych, a u 3-5% chorych może rozwinąć się gruczolakorak[7]. Ryzyko nowotworu jest zwiększone 300-krotnie[8].
  • hepatoblastoma – u dzieci z zespołem FAP występuje aż 750-7500 razy częściej niż w populacji ogólnej[9][4][10]. Mimo, że skuteczność badań przesiewowych jest niejasna, to niektórzy autorzy zalecają nadzór nad dziećmi z potwierdzonym zespołem[4][9][11].
  • rak żołądka – mimo, że polipy w żołądku występują u połowy chorych[5][14], to ryzyko raka żołądka w krajach zachodnich jest bardzo niskie[15], znacznie wyższe występuje w krajach Azjatyckich, gdzie ryzyko może być nawet 10-krotnie wyższe niż w populacji ogólnej[5].
  • rak nadnerczygruczolaki nadnerczy występują 4 razy częściej niż w populacji ogólnej, jednak przebieg kliniczny nie odbiega od przypadków nie uwarunkowanych zespołem, rak nadnerczy w zespole FAP występuje rzadko[4].
  • guzy mózgu – najczęstszym guzem OUN związany z FAP jest rdzeniak, stanowi około 80% guzów związanych z zespołem FAP, ryzyko zachorowania w ciągu życia wynosi około 1%[5][4].

Choroba może dawać też zróżnicowane objawy pozajelitowe, takie jak[4]:

Zespół Gardnera[edytuj | edytuj kod]

Odmianą FAP jest zespół Gardnera, gdzie występowaniu setek, a nawet tysięcy polipów jelita grubego towarzyszy powstawanie guzów mezodermalnych o typie kostniaków, guzów desmoidalnych, torbieli naskórkowych oraz przerostu nabłonka barwnikowego siatkówki (CHRPE, ang. Congenital Hypertrophy of the Retinal Pigment Epithelium).

Zespół Turcota[edytuj | edytuj kod]

Współwystępowanie guzów mózgu i polipów okrężnicy nazywamy zespołem Turcota.

Poronna postać FAP[edytuj | edytuj kod]

Mniej agresywny wariant FAP określa się jako poronny (attenuated FAP, AFAP). W jego przebiegu powstaje mniej polipów (10-100), polipy rozwijają się w późniejszym wieku, a ryzyko nowotworu złośliwego jest mniejsze[16].

Rozpoznanie[edytuj | edytuj kod]

Rozpoznanie FAP stawiane jest na podstawie badania kolonoskopowego.

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

Postępowaniem z wyboru jest leczenie operacyjne – najczęściej całkowita kolektomia. Istnieją próby leczenia profilaktycznego w postaci podawania niesteroidowych leków przeciwzapalnych, np. celekoksybu, sulindaku.

Przypisy

  1. Opinia Komitetu EMEA ds. Sierocych Produktów Leczniczych o kwalifikacji celekoksybu jako leku sierocego do leczenia FAP. (ang.)
  2. Bisgaard ML, Fenger K, Bülow S, Niebuhr E, Mohr J: Familial adenomatous polyposis (FAP): frequency, penetrance, and mutation rate. Hum Mutat 1994, 3:121–125.
  3. Rozen P, Samuel Z, Rabau M, Goldman G, Shomrat R, Legum C, Orr-Urtreger A : Familial adenomatous polyposis at the Tel Aviv Medical Center: demographic and clinical features. Fam Cancer 2001, 1:75–82.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 EJ. Groen, A. Roos, FL. Muntinghe, RH. Enting i inni. Extra-intestinal manifestations of familial adenomatous polyposis. „Ann Surg Oncol”. 15 (9), s. 2439-50, Sep 2008. doi:10.1245/s10434-008-9981-3. PMID 18612695. 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Kory W.K. W. Jasperson Kory W.K. W., Randall W.R. W. Burt Randall W.R. W., APC-Associated Polyposis Conditions, 1998.
  6. E. Steinhagen, JG. Guillem, G. Chang, EE. Salo-Mullen i inni. The prevalence of thyroid cancer and benign thyroid disease in patients with familial adenomatous polyposis may be higher than previously recognized. „Clin Colorectal Cancer”. 11 (4), s. 304-8, Dec 2012. doi:10.1016/j.clcc.2012.01.006. PMID 22425061. 
  7. M. Kadmon, A. Tandara, C. Herfarth. Duodenal adenomatosis in familial adenomatous polyposis coli. A review of the literature and results from the Heidelberg Polyposis Register.. „Int J Colorectal Dis”. 16 (2), s. 63-75, Apr 2001. PMID 11355321. 
  8. BV. Dasari, KR. Gardiner. Management of adenocarcinoma of the small intestine.. „Gastrointest Cancer Res”. 3 (3), s. 121-2, May 2009. PMID 19626156. 
  9. 9,0 9,1 S. Aretz, A. Koch, S. Uhlhaas, W. Friedl i inni. Should children at risk for familial adenomatous polyposis be screened for hepatoblastoma and children with apparently sporadic hepatoblastoma be screened for APC germline mutations?. „Pediatr Blood Cancer”. 47 (6), s. 811-8, Nov 2006. doi:10.1002/pbc.20698. PMID 16317745. 
  10. LJ. Hughes, VV. Michels. Risk of hepatoblastoma in familial adenomatous polyposis.. „Am J Med Genet”. 43 (6), s. 1023-5, Aug 1992. doi:10.1002/ajmg.1320430621. PMID 1329510. 
  11. RP. Sanders, WL. Furman. Familial adenomatous polyposis in two brothers with hepatoblastoma: implications for diagnosis and screening. „Pediatr Blood Cancer”. 47 (6), s. 851-4, Nov 2006. doi:10.1002/pbc.20556. PMID 16106429. 
  12. FM. Giardiello, GJ. Offerhaus, DH. Lee, AJ. Krush i inni. Increased risk of thyroid and pancreatic carcinoma in familial adenomatous polyposis. „Gut”. 34 (10), s. 1394-6, Oct 1993. PMID 8244108. 
  13. F. Maire, P. Hammel, B. Terris, S. Olschwang i inni. Intraductal papillary and mucinous pancreatic tumour: a new extracolonic tumour in familial adenomatous polyposis.. „Gut”. 51 (3), s. 446-9, Sep 2002. PMID 12171972. 
  14. GJ. Offerhaus, MM. Entius, FM. Giardiello. Upper gastrointestinal polyps in familial adenomatous polyposis. „Hepatogastroenterology”. 46 (26). s. 667-9. PMID 10370594. 
  15. S. Garrean, J. Hering, A. Saied, J. Jani i inni. Gastric adenocarcinoma arising from fundic gland polyps in a patient with familial adenomatous polyposis syndrome.. „Am Surg”. 74 (1), s. 79-83, Jan 2008. PMID 18274437. 
  16. E. Half, D. Bercovich, P. Rozen. Familial adenomatous polyposis. „Orphanet J Rare Dis”. 4 (1), s. 22, Oct 2009. doi:10.1186/1750-1172-4-22. PMID 19822006. 

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.