Rosolistnikowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Rosolistnikowate
Rosolistnik portugalski
Rosolistnik portugalski
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd goździkowce
Rodzina rosolistnikowate
Nazwa systematyczna
Drosophyllaceae Chrtek, Slavíkovà & Studnicka
Preslia 61: 122. 10 Apr 1989
Mapa zasięgu
Drosophyllum map.png
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Kwiat
Lepkie gruczołki na liściach
Rośliny w naturze – w górach Sierra Morena w Hiszpanii

Rosolistnikowate (Drosophyllaceae) – monotypowa rodzina roślin spokrewniona z kilkoma innymi i tworząca wraz z nimi spokrewnioną grupę roślin owadożernych w rzędzie goździkowców (Caryophyllales). W niektórych ujęciach cały ten klad ten wyodrębniany jest w randze rzędu rosiczkowców (Droserales) lub dzbanecznikowców (Nepenthales). Do rodziny rosolistnikowatych zalicza się jeden rodzaj – rosolistnik z jednym gatunkiem – rosolistnikiem portugalskim (Drosophyllum lusitanicum (L.) Link Neues J. Bot. 1(2):53. 1806). Zasięg tej rośliny obejmuje Portugalię, południową Hiszpanię i północne Maroko. W odróżnieniu od innych roślin owadożernych rosolistnik rośnie w miejscach suchych, choć pozostających pod wpływem klimatu oceanicznego[2]. Występuje na zboczach wzgórz i gór w odległości co najwyżej kilku kilometrów od brzegów morskich, co wynika z uzależnienia od wilgoci pozyskiwanej podczas suchego lata z mgieł porannych[3]. Rodzina wyróżniana jest od końca lat 80. XX wieku, wcześniej rosolistnik włączany był do rodziny rosiczkowatych.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Półkrzew osiągający zwykle do 0,5 m wysokości, wyjątkowo do 1,6 m[3][4].
Łodyga
Drewniejąca, o średnicy 5-15 mm, zwykle pokłada się u starszych roślin[3], niezbyt silnie rozgałęziona[4].
Liście
Pułapkowe, liczne (do 100), szydlaste, wzniesione niemal pionowo, na przekroju trójkątne, o długości 10–30 cm i średnicy 2,5 mm. Wyrastają w gęstych skupieniach. Ponieważ merystem wierzchołkowy liści pozostaje długo aktywny – są one pastorałowato zagięte na końcach podobnie jak u paproci, z tym, że liście zawijają się na zewnątrz, a nie stroną wewnętrzną. Z wiekiem liście prostują się i opadają, najstarsze leżą na ziemi. Na krawędziach i stronie dolnej liści znajduje się 6 rzędów gruczołków na długich trzonkach, poza tym występują gruczołki siedzące. Gruczołki na trzonkach wydzielają lepkie krople śluzu służące do unieruchamiania ofiar (owadów). Gruczoły siedzące wydzielają enzymy trawiące białko[2].
Kwiaty
Stosunkowo okazałe, o średnicy do 4 cm, krótkotrwałe. Zebrane są w szczytowy kwiatostan liczący do 15 kwiatów. Rozwinięte są przez jeden dzień po czym zasychają i pozostają na owocu. Jasnożółtych płatków korony i działek kielicha jest 5, słupek zrośnięty z 5 owocolistków, pręcików 10[1].
Owoce
Torebki zawierające nasiona o średnicy 2,5 mm.

Biologia[edytuj | edytuj kod]

Gruczoły produkujące wydzieliny mają duże zapotrzebowanie na wodę i dlatego do każdego z nich prowadzi wiązka cewek rozgałęziających się w wielokomórkowej główce. Lepka wydzielina wysokich gruczołów jest słabo kwaśna i w niewielkim, ale jednak pewnym stopniu rozpuszcza ciało owada. Wydzielina ze śladami rozpuszczonych białek przeniesiona przez szamocącego się owada na krótki gruczołek powoduje jego pobudzenie, szybko przenoszone na przyległe gruczołki. Następuje intensywne wydzielenie soków trawiących owada. Produkty trawienia wchłaniane są przez oba rodzaje gruczołów[5].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

W odróżnieniu od większości innych roślin owadożernych, rosolistnik rośnie na suchym, zasadowym podłożu. Najwięcej wilgoci otrzymuje podczas mokrej, śródziemnomorskiej zimy. W trakcie suchego i upalnego lata roślina korzysta z nocnych mgieł dostarczających wilgoć. Rośnie na ubogich glebach kamienistych lub piaszczystych, umożliwiających swobodny odpływ wody[6]. Źle znosi konkurencję innych roślin i w przypadku trudności z dostępem do światła ustępuje ze stanowisk. Zagraża temu gatunkowi też presja urbanizacyjna na obszarach nadmorskich[7].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rosolistnikowate spokrewnione są z kilkoma rodzinami innych roślin owadożernych, w obrębie rzędu goździkowców (Caryophyllales) w ujęciu Angiosperm Phylogeny Website (2001...) i systemu APG II (2003). W niektórych systemach klasyfikacyjnych ta grupa rodzin tworzy rząd rosiczkowców (Droserales) (system Reveala z lat 1994-1999) lub dzbanecznikowców (Nepenthales) (system Reveala i Thorna z 2007)[8]. W dawniejszych systemach rosolistnik włączany był do rodziny rosiczkowatych, co miało miejsce np. jeszcze w systemie Reveala z lat 1994-1999. W systemie tego autora z 2007 r. rosolistnikowate są już wyróżnione[8].

Pozycja systematyczna w rzędzie goździkowców według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)
goździkowce





Droseraceaerosiczkowate




Nepenthaceaedzbanecznikowate




Drosophyllaceaerosolistnikowate




Ancistrocladaceae



Dioncophyllaceae











Frankeniaceaepomorzlinowate



Tamaricaceaetamaryszkowate





Plumbaginaceaeołownicowate



Polygonaceaerdestowate







Rhabdodendraceae




Simmondsiaceaesimondsjowate





Asteropeiaceae



Physenaceae





Microteaceae





Caryophyllaceaegoździkowate




Achatocarpaceae



Amaranthaceaeszarłatowate






Stegnospermataceae




Limeaceaelibawowate





Lophiocarpaceae




Barbeuiaceae




Gisekiaceae




Aizoaceaepryszczyrnicowate




Phytolaccaceaeszkarłatkowate



Sarcobataceae



Nyctaginaceaedziwaczkowate









Molluginaceaeugłastowate




Halophytaceae



Basellaceaewyćwiklinkowate



Montiaceaezdrojkowate



Didiereaceae




Talinaceaeporwinkowate




Portulacaceaeportulakowate




Anacampserotaceae



Cactaceaekaktusowate
















Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

W Portugalii roślina hodowana jest w domach w celu pozbywania się z nich much. Wykorzystywana jest wysoka skuteczność rosolistnika w wychwytywaniu owadów (dziennie chwyta ich do 233)[2]. W roli muchołapek wiesza się też w domach same liście tej rośliny[5].

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Roślin nie można pozyskiwać ze stanowisk naturalnych, ponieważ naruszenie ich korzeni zwykle zabija roślinę.

Rozmnażanie
Tylko poprzez wysiew nasion. Przed wysianiem należy poddać je skaryfikacji – przetrzeć je lekko drobnoziarnistym papierem ściernym, a następnie namoczyć. Dopiero po takich zabiegach nasiona wysiewa się na podłoże utrzymywane w wilgoci przez pierwsze dwa tygodnie.
Wymagania
Przepuszczalne, obojętne podłoże i pełne nasłonecznienie.
Pielęgnacja
Między kolejnymi podlewaniami należy robić odstępy umożliwiające wyschnięcie podłoża[6]. Nadmierna wilgoć zwiększa podatność rośliny na zapadanie na choroby grzybowe[9].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Caryophyllales (ang.). Angiosperm Phylogeny Website, 2001–. [dostęp 2009-10-07].
  2. 2,0 2,1 2,2 Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza SA, 1998. ISBN 83-7079-778-4.
  3. 3,0 3,1 3,2 Drosophyllum (ang.). The Botanical Society of America. [dostęp 2009-08-12].
  4. 4,0 4,1 Podbielkowski Zbigniew, Sudnik-Wójcikowska Barbara: Rośliny mięsożerne – zwane też owadożernymi. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2003, s. 25–27. ISBN 83-7073-337-9.
  5. 5,0 5,1 Zbigniew Podbielkowski: Rośliny owadożerne. Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1967.
  6. 6,0 6,1 Janet Marinelli (red.): Wielka Encyklopedia Roślin. Warszawa: Świat Książki, 2006. ISBN 83-7391-888-4.
  7. E. Correia, H. Freitas: Drosophyllum lusitanicum, an endangered West Mediterranean endemic carnivorous plant: threats and its ability to control available resources (ang.). Botanical Journal of the Linnean Society, Volume 140, Number 4, December 2002, pp. 383-390, 2002. [dostęp 2008-08-12].
  8. 8,0 8,1 Reveal J. L.: Classification of extant Vascular Plant Families - An expanded family scheme (ang.). 2007. [dostęp 2008-08-12].
  9. Drosophyllum lusitanicum Link (ang.). University of Connecticut, Ecology & Evolutionary Biology Greenhouses, 2009. [dostęp 2008-08-12].