Roszczenia terytorialne na Antarktydzie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mapa polityczna Antarktydy z zaznaczonymi roszczeniami terytorialnymi
Roszczenia terytorialne poszczególnych państw

Na mocy art. 4 Traktatu Antarktycznego, który wszedł w życie w 1961, żadne z państw nie może zgłaszać w czasie obowiązywania traktatu roszczeń terytorialnych do obszarów znajdujących się na południe od 60°S. Jednak roszczenia, które zostały zgłoszone przed wejściem w życie traktatu nie zostały nim ani anulowane, ani negowane – przed wejściem postanowień Traktatu w życie roszczenia do fragmentów Antarktydy i wysp przyległych zgłosiło 7 państw: Argentyna, Australia, Chile, Francja, Norwegia, Nowa Zelandia i Wielka Brytania.

Zgodnie z pierwotnymi postanowieniami Traktatu, po okresie zawieszenia na 30 lat roszczeń terytorialnych, roszczenia takie miały móc zgłosić państwa będące pierwotnymi sygnatariuszami Traktatu (12 państw, w tym 7 uprzednio zgłaszających roszczenia) oraz państwa, które przystąpiły do Traktatu w późniejszym okresie i uzyskały pełnie praw członkowskich (tzw. strony konsultatywne Traktatu - 14 państw, w tym Polska, które założyły stacje badawcze). Państwa, które podpisały Traktat, lecz nie posiadały stacji badawczych zostały wyłączone z ewentualnych przyszłych roszczeń terytorialnych. Jednak na mocy podpisanego 30 kwietnia 1991 w Madrycie układu, postanowienia Traktatu Antarktycznego odnośnie roszczeń terytorialnych zostały przedłużone do 23 czerwca 2041 roku. Jednocześnie ograniczono liczbę państw mogących po tej dacie zgłosić roszczenia terytorialne do państw mających w czasie podpisywania tego nowego układu pełnię praw członkowskich Traktatu Antarktycznego. W ten sposób liczba państw mogących zgłosić roszczenia została ograniczona do 26 sygnatariuszy z 1991; państwa otrzymujące pełne członkostwo po tej dacie oraz kraje, które do 1991 nie prowadziły badań w Antarktyce nie mogą w przyszłości zgłaszać roszczeń terytorialnych[1].

Większość państw świata nie uznaje w ogóle tych roszczeń[potrzebne źródło]. Mimo to część z tych państw na swoich oficjalnych mapach zaznacza te terytoria. Większość z nich posiada również swoje stacje antarktyczne właśnie na tych terytoriach.

Większość z omawianych terytoriów to sektory Antarktydy wyznaczone przez południki, tworzące wycinek koła ciągnący się od bieguna południowego aż po 60° szerokości geograficznej południowej. Wyjątek stanowi terytorium Norwegii, która w 1930 roku zdefiniowała tylko wschodnie i zachodnie granice swojego obszaru roszczeń (południowa i północna granica nie zostały zdefiniowane[2]). Norwegia rości także sobie prawo do innego terytorium antarktycznego, niewielkiej Wyspy Piotra I. Roszczenia terytorialne Chile, Argentyny i Wielkiej Brytanii częściowo się nakładają.

W latach 1939-1945 III Rzesza rościła sobie prawa do części terytorium Ziemi Królowej Maud, zwanego Nową Szwabią[3].

Roszczenia terytorialne[edytuj | edytuj kod]

flaga terytorium państwo południki rok
Francuskie Terytoria Południowe i Antarktyczne Wybrzeże Adeli  Francja od 142°02'E do 136°11'E 1924
Bandera de la Provincia de Tierra del Fuego.svg Antarktyda Argentyńska  Argentyna od 25°W do 74°W 1943
Australia Australijskie Terytorium Antarktyczne  Australia od 160°E do 142°02'E
oraz od 136°11'E do 44°38'E
1933
Flag of Magallanes, Chile.svg Chilijskie Terytorium Antarktyczne  Chile od 53°W do 90°W 1940
Brytyjskie Terytorium Antarktyczne Brytyjskie Terytorium Antarktyczne  Wielka Brytania od 20°W do 80°W 1908
Norwegia Ziemia Królowej Maud  Norwegia od 44°38'E do 20°W 1939
Wyspa Piotra I 68°50′S 90°35′W/-68,833333 -90,583333 1929
Nowa Zelandia Dependencja Rossa  Nowa Zelandia od 150°W do 160°E 1923
brak roszczeń (wycinek pomiędzy roszczeniami Chile i Nowej Zelandii) od 90°W do 150°W (poza Wyspą Piotra I)

Historyczne roszczenia[edytuj | edytuj kod]

flaga terytorium państwo południki lata
Flag of German Reich (1935–1945).svg Nowa Szwabia III Rzesza od 20°E 10°W 19391945

Przyszłe roszczenia[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z postanowieniami układu podpisanego 30 kwietnia 1991 w Madrycie, rozszerzającego zawieszenie roszczeń terytorialnych do roku 2041, po tym czasie roszczenia do terytorium Antarktydy mogą zgłaszać:

Inne propozycje[edytuj | edytuj kod]

Zanim ustalono Traktat antarktyczny w jednej z opcji brano pod uwagę utworzenie z Antarktydy terytorium o podobnym statusie co Svalbard – miałby to być obszar formalnie międzynarodowy, lecz zarządzany przez konkretne państwo. Ze względu na obszar kontynentu nie zgodzono się, by administratorem był tylko jeden kraj. Rozważano za to podział Antarktydy na sektory o mniej więcej jednakowej rozpiętości kątowej (nie nawiązujące do istniejących obszarów roszczeń), a każdym z sektorów administrowałoby inne państwo (tylko kraje prowadzące badania polarne mogłyby być administratorami). Pomysł ten jednak nie wyszedł poza wstępną fazę[potrzebne źródło].

Przypisy

  1. Marek Sobczyński, "Państwa i terytoria zależne. Ujęcie geograficzno-polityczne", s. 404-409. Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2006. ISBN 83-7441-530-4
  2. "Dronning Maud Land". Norwegian Polar Institute
  3. Przegląd politologiczny, nr 1/2007, s. 74.