Rupiah Banda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Rupiah Banda
Rupiah Banda.jpg
Data i miejsce urodzenia 13 lutego 1937
Gwanda
Zambia 4. Prezydent Zambii
Przynależność polityczna Ruch na rzecz Wielopartyjnej Demokracji (MMD)
Okres urzędowania od 2 listopada 2008
(od 29 czerwca 2008 p.o. prezydenta)
do 23 września 2011
Poprzednik Levy Mwanawasa
Następca Michael Sata
Zambia Wiceprezydent Zambii
Okres urzędowania od 9 października 2006
do 2 listopada 2008
Zambia Minister Spraw Zagranicznych
Okres urzędowania od 1975
do 1976
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Rupiah Bwezani Banda (ur. 13 lutego 1937) – zambijski polityk, wiceprezydent Zambii od 9 października 2006 do 19 sierpnia 2008. Od 29 czerwca 2008 do 2 listopada 2008 p.o. prezydenta Zambii, od 2 listopada 2008 do 23 września 2011 prezydent Zambii.

Młodość i edukacja[edytuj | edytuj kod]

Rupiah Banda urodził się w mieście Gwanda w ówczesnej Rodezji Południowej (dziś Zimbabwe). Jego rodzice przybyli tam przed jego narodzinami z Rodezji Północnej w poszukiwaniu pracy.

Banda kształcił się w Munali Secondary School, a następnie studiował na Uniwersytecie Etiopskim w Addis Abebie, Uniwersytecie w Lund w Szwecji oraz University of Cambridge w Wielkiej Brytanii.

Kariera polityczna[edytuj | edytuj kod]

W latach 1960–1964 był przedstawicielem Zjednoczonej Narodowej Partii Niepodległości (UNIP, United National Independence Party), partii rządzącej Zambią od lat 60. do 1991, w Europie Północnej. W 1965 został mianowany zambijskim ambasadorem w Zjednoczonej Republice Arabskiej (ówczesny Egipt). W kwietniu 1967 został ambasadorem w Stanach Zjednoczonych i funkcję tę sprawował przez dwa lata.

Po powrocie do kraju, w latach 1970–1974 Banda był dyrektorem Stowarzyszenia Rozwoju Wiejskiego oraz generalnym menedżerem Narodowego Zarządu Marketingu. Od 1975 do 1976 był stałym przedstawicielem Zambii przy ONZ, gdzie m.in. kierował Radą Narodów Zjednoczonych ds. Namibii. W latach 1975–1976 zajmował również stanowisko ministra spraw zagranicznych. Jako szef dyplomacji był zaangażowany w negocjacje na temat zawieszenia broni w Angoli.

W 1978 Rupiah Banda został wybrany w skład parlamentu z okręgu Munali jako kandydat Zjednoczonej Narodowej Partii Niepodległości (UNIP). W wyborach w 1983 uzyskał reelekcję, jednak w 1988 stracił mandat. W 1991 przegrał wybory w okręgu z kandydatem Ruchu na rzecz Wielopartyjnej Demokracji (MMD). W 1996 UNIP zbojkotowała wybory. W późniejszym czasie Banda wstąpił w szeregi Ruchu na rzecz Wielopartyjnej Demokracji (MMD, Movement for Multiparty Democracy)

Wiceprezydent[edytuj | edytuj kod]

Po wygraniu przez prezydenta Leviego Mwanawasę (członek MMD) wyborów prezydenckich we wrześniu 2006, 9 października 2006 Banda został przez niego mianowany wiceprezydentem kraju[1][2].

W sierpniu 2007, przed planowanym szczytem Wspólnoty Rozwoju Afryki Południowej, Banda został wysłany przez prezydenta Mwanawasę do Zimbabwe w celu poprawy stosunków z Robertem Mugabe, wcześniej ostro krytykowanym przez prezydenta Zambii[3].

P.o prezydenta[edytuj | edytuj kod]

29 czerwca 2008 Rupiah Banda przejął obowiązki prezydenta kraju, po tym jak prezydent Levy Mwanawasa doznał udaru mózgu w Egipcie przed zaplanowanym szczytem Unii Afrykańskiej w Szarm el-Szejk[4]. 1 lipca 2008 Mwanwasa został przetransportowany do szpitala we Francji[5].

Prezydent Mwanwasa nie doszedł już do zdrowia i 19 sierpnia 2008 zmarł w szpitalu w Paryżu[6]. Banda, wyrażając "ogromny żal i głęboki smutek", ogłosił w kraju 7-dniową żałobę narodową, wzywając rodaków do "zachowania spokoju i opłakiwania Prezydenta z godnością"[7]. Banda zachował funkcję p.o. prezydenta, którą zgodnie z konstytucją jako wiceprezydent miał sprawować do czasu wyborów prezydenckich, które należało rozpisać w ciągu 90 dni od śmierci prezydenta[8].

Rupiah Banda zdecydował się wziąć udział w wyborach prezydenckich jako kandydat rządzącej MMD i 26 sierpnia 2008 oficjalnie zgłosił swoją kandydaturę[9]. W wewnętrznych prawyborach 5 września 2008 Ruch na rzecz Wielopartyjnej Demokracji mianował Bandę swoim kandydatem w wyborach prezydenckich[10]. W głosowaniu pokonał on ministra finansów, N'gandu Magande. Przy tej okazji Banda obiecał "zjednoczenie partii i całego narodu" oraz kontynuację polityki prezydenta Mwanawasy[11].

Prezydent[edytuj | edytuj kod]

Prezydent Banda z prezydentem Brazylii Lula da Silvą, 2010

Wybory prezydenckie w 2008 roku[edytuj | edytuj kod]

Wybory prezydenckie obyły się w Zambii 30 października 2008. 2 listopada 2008 zostały ogłoszone ich wyniki. Zwycięzcą został Rupiah Banda, zdobywając 40,1% głosów. Pozostałe miejsca zajęli Michael Sata z opozycyjnego Frontu Patriotycznego (38,1%) oraz Hakainde Hichilema z opozycyjnej Zjednoczonej Partii na rzecz Rozwoju Narodowego (19,7%)[12].

Początkowe wyniki wyborów wskazywały na przewagę Michaela Saty. Jednak w miarę napływu wyników z pozostałych okręgów wyborczych szala zwycięstwa zaczęła się przesuwać na korzyść Bandy. Sata 1 listopada 2008 zakwestionował wyniki wyborów, twierdząc że "banda złodziei" próbuje mu ukraść zwycięstwo[13]. Zmiana lidera w czasie zliczania głosów doprowadziła także do wybuchu zamieszek z policją zwolenników Saty w Lusace i w Kitwe[14]. Wybory zostały jednak uznane przez międzynarodowych obserwatorów i Unię Afrykańską za wolne i demokratyczne.

Tego samego dnia, 2 listopada 2008, Rupiah Banda został zaprzysiężony na stanowisku prezydenta Zambii[15]. W swoim przemówieniu inauguracyjnym zapowiedział walkę z ubóstwem w celu zerwania z wizerunkiem Zambii jako "kraju trzeciego świata z żebrzącą miską". Zapowiedział również kontynuację polityki prezydenta Mwanawasy w dziedzinie walki z korupcją oraz przyciągania inwestycji zagranicznych[16].

Zgodnie z prawem Banda objął urząd na czas pozostały do końca konstytucyjnej kadencji prezydenta Mwanawasy, co oznaczało konieczność przeprowadzenia wyborów w 2011. W wyborach tych został kandydatem rządzącego MMD. Jego głównym rywalem był, podobnie jak trzy lata wcześniej, lider opozycji Michael Sata[17].

Wybory prezydenckie w 2011 roku[edytuj | edytuj kod]

W sierpniu 2011, półtora miesiąca przed wyborami, Front Patriotyczny skierował do sądu wniosek zabraniający Bandzie startu w wyborach prezydenckich, argumentując, że jego ojciec urodził się w sąsiednim Malawi, podczas gdy według przepisów konstytucyjnych o urząd szefa państwa może ubiegać się wyłącznie osoba, którego rodzice byli obywatelami Zambii z urodzenia bądź pochodzenia. Sąd odrzucił jednakże twierdzenia opozycji i dopuścił Bandę do udziału w wyborach[18].

W czasie kampanii wyborczej Banda opowiadał się za kontynuacją dotychczasowej polityki MMD, w tym inwestycji w infrastrukturę kraju (zwłaszcza budowa nowych szkół, dróg i szpitali), rozbudowę programów wspierających rolnictwo oraz utrzymanie wzrostu gospodarczego. Wzrost gospodarczy za jego rządów wynosił średnio ok. 5-6% i generowany był w dużej mierze dzięki licznym chińskim inwestycjom w sektorze wydobywczym (górnictwo miedzi, kobaltu i niklu)[19]. Prezydent Banda w celu zwiększenia zagranicznych inwestycji zniósł m.in. 25-procentowy podatek dochodowy wobec firm górniczych[17].

Głosowanie w dniu 20 września 2011, zdaniem obserwatorów z Unii Europejskiej odbyło się w pokojowej atmosferze, a naruszenia porządku miały charakter odosobniony. Do udziału w wyborach uprawnionych było 5,2 mln obywateli, z czego prawie milion zarejestrowanych zostało po raz pierwszy. Podczas gdy bastionami poparcia dla Bandy była prowincja i tereny wiejskie, Sata największe poparcie posiadał w ośrodkach miejskich[17].

Od początku zliczania głosów, w publikowanych cząstkowych wynikach Banda przegrywał z Satą. 22 września 2011 w miastach na północy kraju (Ndola i Kitwe) doszło do zamieszek i protestów wywołanych przez zwolenników Saty, domagających się szybszego zliczania głosów i ogłoszenia ostatecznego zwycięzcy. W celu uspokojenia sytuacji w kraju rozlokowano dodatkowe siły policji oraz zakazano publikacji wszelkich wyników wyborów nieautoryzowanych przez komisję wyborczą. Misja obserwacyjna UE stwierdziła, że wybory zostały właściwie zorganizowane i odbyły się w sposób przejrzysty i wiarygodny. Podkreśliła jednak przypadki wybuchu przemocy, opóźnień i problemów logistycznych oraz skrytykowała rządzący MMD za wykorzystywanie środków publicznych i publicznych mediów w czasie kampanii wyborczej[20][21].

23 września 2011 komisja wyborcza ogłosiła ostateczne wyniki wyborów. Rupiah Banda uzyskał 36,1% głosów poparcia (961,8 tys.), przegrywając z Michaelem Satą, który zdobył 43% głosów (1,15 mln). Trzecie miejsce z wynikiem 18,5% zajął Hakainde Hichilema. Banda zaakceptował swoją przegraną, a Michael Sata został jeszcze tego samego dnia zaprzysiężony na urząd prezydenta Zambii[22][23][24].

Przypisy

  1. Mwanawasa warns challenger, names new cabinet (ang.). iol.co.za, 9 października 2006. [dostęp 2011-09-29].
  2. I Am Overwhelmed By the Appointment, Says Banda, TMC.net, 10 października 2006.
  3. Zambian leader 'wants to make up with Mugabe' (ang.). iol.co.za, 1 sierpnia 2007. [dostęp 2011-09-29].
  4. Zambian President Has Had a History of Hypertension, Says Information Minister, VOANews, 1 lipca 2008.
  5. Zambian President in French hospital, 3 lipca 2008.
  6. Zambia's president dies in France, 19 sierpnia 2008.
  7. STATEMENT BY HIS HONOUR THE VICE PRESIDENT, MR. RUPIAH BANDA, MP., ON THE DEATH OF THE PRESIDENT, The Republic of Zambia, 19 sierpnia 2008.
  8. Zambian VP takes charge and will call fresh polls, International Herlad Tribune, 20 sierpnia 2008.
  9. Zambia: Four File for Presidency (ang.). Times of Zambia, 27 sierpnia 2008. [dostęp 2012-06-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-02-13)].
  10. Zambian VP to lead ruling party, BBC News, 5 września 2008.
  11. Zambia's ruling party picks candidate (ang.). iol.co.za, 5 września 2008. [dostęp 2011-09-29].
  12. Zambian ruling party candidate elected new president, People's Daily Online, 3 listopada 2008.
  13. Banda poised to win Zambian poll, BBC News, 1 listopada 2008.
  14. Zambia: Banda sworn in, riots spread (ang.). iol.co.za, 2 listopada 2008. [dostęp 2011-09-29].
  15. Banda sworn in as Zambian leader, BBC News, 2 listopada 2008.
  16. Zambian newly-elected president highlights economic development, People's Daily Online, 3 listopada 2008.
  17. 17,0 17,1 17,2 Zambia election: Rupiah Banda faces Michael Sata threat (ang.). BBC News, 20 września 2011. [dostęp 2011-09-29].
  18. Zambia's President Rupiah Banda cleared for re-election (ang.). BBC News, 9 sierpnia 2011. [dostęp 2011-09-29].
  19. China's stake in Zambia's election (ang.). BBC News, 19 września 2011. [dostęp 2011-09-29].
  20. Zambia poll: Riots in Kitwe and Ndola over slow results (ang.). BBC News, 22 września 2011. [dostęp 2011-09-29].
  21. Youths riot in Zambia as Sata holds vote count lead (ang.). Reuters, 22 września 2011. [dostęp 2011-09-29].
  22. Zambia's 'King Cobra' Sata sworn in as president (ang.). Reuters, 23 września 2011. [dostęp 2011-09-29].
  23. Zambia election: Michael Sata takes presidential oath (ang.). BBC News, 23 września 2011. [dostęp 2011-09-29].
  24. It's Michael Sata (ang.). daily-mail.co.zm. [dostęp 2011-09-29].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]