Zimbabwe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Republic of Zimbabwe
Republika Zimbabwe
Flaga Zimbabwe
Herb Zimbabwe
Flaga Zimbabwe Herb Zimbabwe
Dewiza: (ang.) Unity, Freedom, Work
(Jedność, Wolność, Praca)
Hymn: Ngaikomborerwe nyika ye Zimbabwe
(Błogosławiona bądź ziemio Zimbabwe)
Położenie Zimbabwe
Język urzędowy angielski
Stolica Harare
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Robert Mugabe
Przewodniczący
Parlamentu
Jacob Mudenda
Szef rządu prezydent Robert Mugabe
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
61. na świecie
390 580 km²
3910 km² (1,00%)
Liczba ludności (2013)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
72. na świecie
12 973 606
33 osób/km²
PKB (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

9,8 mld[1] USD
755[1] USD
PKB (PPP) (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

7,2 mld[1] USD
558[1] USD
Jednostka monetarna różne waluty[2]
Niepodległość
-ogłoszona
-uznana
od Wielka Brytania Wielkiej Brytanii
11 XI 1965 (jako Rodezja)
17 IV 1980 (jako Zimbabwe)
Religia dominująca protestantyzm
Strefa czasowa UTC +2
Kod ISO 3166 ZW
Domena internetowa .zw
Kod samochodowy ZW
Kod samolotowy Z
Kod telefoniczny +263
Mapa Zimbabwe
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Zimbabwe w Wikipodróżach

Zimbabwe, Republika Zimbabwe (Republic of Zimbabwe), dawniej Rodezja – państwo położone w południowej Afryce. Jego stolicą jest Harare. Prezydentem kraju jest Robert Mugabe. Około 98% ludności stanowią czarnoskórzy, biali zaś 2%.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Tereny obecnego Zimbabwe były zasiedlone już w odległej przeszłości przez najstarszych mieszkańców pd. Afryki – Buszmenów, którzy przybyli tu prawdopodobnie w I tysiącleciu p.n.e.

Od VIII w. napływ ludów Bantu, które podbiły miejscowych rolników, a Buszmenów zepchnęły na pd. i stworzyły w X w. Wielkie Zimbabwe.

Od XV w. w składzie imperium Monomotapa, które osiągnęło rozkwit w XV–XVI w., a rozpadło się 1693 po najeździe ludu Rozwi.

W XVIII w. Rozwi stworzyli silne państwo plemienne i kontynuowali tradycje Wielkiego Zimbabwe.

W 1890 nastąpił podbój terenów dzisiejszego Zimbabwe przez Wielką Brytanię. Teren ten proklamował niepodległość w 1965 jako Rodezja (z rządami białej mniejszości). Przeciwko reżimowi białej mniejszości opowiedziała się rodezyjska frakcja Afrykańskiego Kongresu Narodowego. W 1959 roku organizacja ta została w tym kraju zdelegalizowana. W 1960 roku powstał nowy ruch opozycyjny - Narodowa Partia Demokratyczna która jednakże również została zdelegalizowana. W 1961 roku powstał Afrykański Ludowy Związek Zimbabwe (w skrócie ZAPU, nazwę "Zimbabwe" przyjął ze zrujnowanej osady stanowiącej od IX do XIV wieku ognisko kultury kontynentu), organizacja zdelegalizowana została dwa lata później a jej lider Joshua Nkomo osadzony w więzieniu. Konflikt między opozycją a reżimem starał się bezskutecznie rozwiązać rząd Wielkiej Brytanii[3]. W 1964 roku Afrykański Ludowy Związek Zimbabwe przeniósł się do sąsiedniej Zambii gdzie utworzył organizację partyzancką pod nazwą Niezależna Ludowa Rewolucyjna Armia Zimbabwe i rozpoczął batalię partyzancką przeciwko rządowi[4].

Tym czasem w 1963 roku powstała odrębna od ZAPU organizacja opozycyjna, Afrykański Narodowy Związek Zimbabwe (ZANU). Składala się ona z byłych członków ZAPU rozczarowanych umiarkowaną polityką kierownictwa partii. ZANU udało się w tym okresie zyskać masowe poparcie ludu Szona, najliczniejszej grupy etnicznej kraju[5].

W 1976 ZAPU wraz ze swoim rywalem – ZANU, kierowanym przez Roberta Mugabe, utworzył Patriotyczny Front Zimbabwe (PF).

W latach 70. umiarkowany Nkomo został szefem delegacji opozycji, która w październiku 1976 wyruszyła do Szwajcarii w celu nawiązania rozmów z premierem Ianem Smithem. Nie zgadzając sę na propozycje kompromisów, w okresie 1977-1978 opozycja nasiliła akcje militarne. 14 sierpnia 1978 miało miejsce tajne spotkanie Nkomo i Smitha w Zambii, jednak 3 tygodnie później rodezyjski samolot pasażerski został zestrzelony przez zimbabweńskich partyzantów, co zaostrzyło działania stron wojny domowej. We wrześniu 1979 Nkomo uczestniczył w londyńskiej konferencji poświęconej sprawom Zimbabwe. Rozmowy na temat przyszłej konstytucji Zimbabwe-Rodezji trwały do grudnia 1979, kiedy Nkomo wyraził zgodę na zawieszenie broni. W styczniu 1980 zezwolono mu na powrót do Rodezji[6].

W roku 1980 nastąpiło proklamowanie niepodległego Zimbabwe, gdzie władzę przejęła czarna większość. Władze objął radykalniejszy Robert Mugabe Nkomo. W okresie 1981-1987 Nkomo prowadził działalność opozycyjonistyczną przeciwko rządowi ZANU[7].

W sierpniu 2008 w Zimbabwe wybuchła epidemia cholery, która do grudnia 2008 zabiła według oficjalnych danych 1 111 osób.[8].

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Zimbabwe jest republiką i byłym członkiem Wspólnoty Narodów. Według konstytucji z 1980, modyfikowanej w 1990, głową państwa i szefem rządu jest prezydent wybierany na 6 lat przez parlament. Władza ustawodawcza należy do Izby Zgromadzenia (parlamentu) o kadencji 6-letniej (80% deputowanych z wyborów powszechnych, ponadto 12 członków mianowanych przez prezydenta, 10 wodzów plemiennych i 8 gubernatorów prowincji). Władzę wykonawczą sprawuje rząd powoływany przez prezydenta. Faktycznie dyktatorskie rządy sprawuje od 1980 roku (najpierw jako premier, a od 1987 jako prezydent) Robert Mugabe.

29 marca 2008 w Zimbabwe odbyły się połączone wybory prezydenckie i parlamentarne. Kandydowali w nich Robert Mugabe (byłaby to jego 5. kadencja z rzędu), lider opozycyjnej partii Ruch na rzecz Zmian Demokratycznych Morgan Tsvangirai oraz kandydat niezależny Simba Makoni. Opozycja oraz niezależni obserwatorzy na własną rękę policzyli głosy (korzystając z protokołów wywieszanych na drzwiach lokali wyborczych). Na tej podstawie ogłosili, że Morgan Tsvangirai uzyskał w granicach 48–49% głosów i powinien spotkać się w II rundzie z Mugabe, którego wynik wyniósł 41–43% głosów. Komisja Wyborcza do 2 kwietnia ogłosiła jedynie wyniki z połowy okręgów wskazujące na nieznaczną przewagę opozycji[9].

W pierwszej rundzie wyborów 29 marca wygrał kandydat opozycji Morgan Tsvangirai, który uzyskał 47,9% głosów. Robert Mugabe zdobył 43,2 proc. Druga runda wyborów prezydenckich miała się odbyć 27 czerwca. W tym czasie Robert Mugabe zdecydował się na zakup 3 000 000 sztuk chińskiej amunicji do karabinów AK-47 i 3 000 do moździerzy[10]. Przed drugą turą wyborów Morgan Tsvangirai w obawie o swe życie przebywał czasowo w RPA, a następnie wobec nasilającej się fali przemocy wobec jego zwolenników – zamordowano około 90 opozycyjnych działaczy – wycofał się z kandydowania. Druga tura wyborów odbyła się 28 czerwca 2008. Według oficjalnych wyników Robert Mugabe zdobył 85,51% głosów i pozostał prezydentem na kolejną kadencję. Liczenie głosów po pierwszej turze wyborów zajęło cztery miesiące, po drugiej 48 godzin. Wybory opozycja nazwała "farsą", a wspólnota międzynarodowa uznała je za nielegalne[11].

W efekcie sytuacji politycznej w Zimbabwe Unia Europejska wprowadziła sankcje polityczne polegające na zamrożeniu aktywów i zakazu wjazdu na teren Unii. 22.07.2008 do listy 131 Zimbabweńczyków, dotychczas objętych zakazem wjazdu do UE i zamrożeniem aktywów, dodano 37 kolejnych nazwisk i cztery firmy[12]. 6 marca 2009 doszło do wypadku samochodowego, w którym śmierć poniosła żona Morgana Tsvangirai – Susana, a on sam odniósł obrażenia. Sibanengi Dabe rzecznik prasowy Ruchu na rzecz Zmian Demokratycznych (MDC), którego przywódcą jest Morgan Tsvangirai w wypowiedzi dla mediów stwierdził, iż nie był to w istocie rzeczy wypadek, lecz zamach na lidera opozycji[13].

16 marca 2013 r. odbyło się referendum konstytucyjne, w którym około 95% głosujących opowiedziało się za nową ustawą zasadniczą. Według nowej konstytucji jedna osoba może być prezydentem tylko przez dwie kadencje. Zmniejszona także uprawnienia prezydenta[14].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Zimbabwe.

Na terenie tego kraju znajdują się następujące parki narodowe:

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosi 355 dolarów USA (2009).

W latach 90. nastąpił spadek tempa wzrostu gospodarczego, spowodowany głównie błędami w zarządzaniu gospodarką i katastrofalną suszą (199192), która zniszczyła około 71% plonów zbóż.

Hiperinflacja[edytuj | edytuj kod]

30 lipca 2008 dyrektor Banku Centralnego Zimbabwe Gideon Gono ogłosił, że aby ograniczyć skutki hiperinflacji od 1 sierpnia przeprowadzona zostanie denominacja dolara Zimbabwe w proporcji 10 miliardów:1. Jednym z powodów podjęcia decyzji o denominacji był problem z systemami informatycznymi bankomatów, które nie zostały zaprogramowane do obsługi kwot posiadających olbrzymią liczbę zer[15].

W związku z brakiem zaufania do danych podawanych przez rząd Zimbabwe ekspert, profesor Steve Hanke, starszy członek waszyngtońskiego Cato Institute przeprowadził analizę rynkową, w wyniku której ustalił rzeczywisty indeks hiperinflacji w Zimbabwe. Ostatnie kalkulacje wykazują, iż jest ona na poziomie 13,2 miliarda procent miesięcznie, co stanowi 516 trylionów (516 000 000 000 000 000 000) procent w stosunku rocznym[16]. Zimbabweńska hiperinflacja stała się tym samym drugą pod względem wielkości w historii świata, wyprzedzając jugosłowiańską hiperinflację z 1994 r. a plasując sie po węgierskiej z roku 1946, która wynosiła prawie 13 biliardów (12 950 000 000 000 000) procent miesięcznie, z cenami podwajającymi się co 15,6 godziny. W stanie na listopad 2008 ceny w Zimbabwe podwajają się co 1,3 dnia (31,2 godziny). 17 stycznia 2009 roku wyemitowane zostały banknoty o nominale 10 bilionów dolarów, przygotowane są również banknoty o nominałach 20, 50 i 100 bilionów dolarów, jednak nie zostały jeszcze wprowadzone do obiegu. 31 stycznia 2009 minister finansów Zimbabwe ogłosił, że dolar Zimbabwe przestał być jedyną obowiązującą walutą[17].

Podział administracyjny Zimbabwe[edytuj | edytuj kod]

Zimbabwe Provinces numbered 300px.png

Zimbabwe dzieli się na 8 prowincji i dwa miasta wydzielone. Niższym szczeblem administracji lokalnej są dystrykty, których w całym kraju jest 59. Jeszcze niżej sytuuje się 1200 gmin.

Prowincje i miasta wydzielone:

  1. Bulawayo (miasto wydzielone)
  2. Harare (miasto wydzielone)
  3. Manicaland
  4. Mashonaland Centralny
  5. Mashonaland Wschodni
  6. Mashonaland Zachodni
  7. Masvingo
  8. Matabeleland Północny
  9. Matabeleland Południowy
  10. Midlands

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Struktura etniczna[18]:

Największe miasta[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Miasta Zimbabwe.
Miasto Prowincja Liczba mieszkańców
(2012 rok)
1 Harare Harare 1 792 083
2 Bulawayo Bulawayo 766 500
3 Chitungwiza Maszona Wschodnia 365 026
4 Mutare Manicaland 188 753
5 Epworth Harare 148 157
6 Gweru Midlands 141 872
7 Kwekwe Midlands 101 282
8 Kadoma Maszona Zachodnia 77 749
9 Norton Mashonaland Zachodni 74 658
10 Masvingo Masvingo 72 396

Religia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Zbory Boże Zimbabwe.
    • inni – 9,9%
Information icon.svg Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Zimbabwe.

Źródło: Pew Research Center, 2010[19][20]

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Zimbabwe, z racji braku dostępu do morza, dysponuje dwoma rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi oraz siłami powietrznymi[21]. Uzbrojenie sił lądowych składało się w 2014 roku m.in. z: 325 opancerzonych pojazdów bojowych oraz 24 zestawów artylerii holowanej[21]. Siły powietrzne Zimbabwe z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 30 samolotów transportowych, 46 samolotów szkolno-bojowych, 26 śmigłowców oraz sześciu śmigłowców szturmowych[21].

Wojska Zimbabwe w 2014 roku liczyły 29 tys. żołnierzy zawodowych oraz 21,8 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) siły zbrojne Zimbabwe stanowią 95. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 95 mln dolarów (USD)[21].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Dane dotyczące PKB Międzynarodowego Funduszu Walutowego za rok 2012: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2013 (ang.). [dostęp 14-05-2013].
  2. Zimbabwe Currency. [dostęp 2012-02-16].
  3. Alan Palmer, Kto jest kim w polityce. Świat od roku 1860, Wydawnictwo Magnum, Warszawa, 1998, przeł. Wiesław Horabik, Tadeusz Szafrański, s. 301
  4. Słownik Najnowszej Historii Świata 1900-2007. T. 1. Warszawa: Presspublica Sp. z o.o., 2008, s. 14. ISBN 978-83-7469-683-8. ISSN 977020891364812. (pol.)
  5. Słownik Najnowszej Historii Świata 1900-2007. T. 1. Warszawa: Presspublica Sp. z o.o., 2008, s. 14. ISBN 978-83-7469-683-8. ISSN 977020891364812. (pol.)
  6. Alan Palmer, Kto jest kim w polityce. Świat od roku 1860, Wydawnictwo Magnum, Warszawa, 1998, przeł. Wiesław Horabik, Tadeusz Szafrański, s. 301
  7. Alan Palmer, Kto jest kim w polityce. Świat od roku 1860, Wydawnictwo Magnum, Warszawa, 1998, przeł. Wiesław Horabik, Tadeusz Szafrański, s. 301
  8. 1111 ofiar – to epidemia bez precedensu interia.pl [dostęp 20-05-2010]
  9. Mugabe przegrał wybory w Zimbabwe, Gazeta Wyborcza, 2.04.2008
  10. 3 mln chińskich kałasznikowów dotarło do Zimbabwe gazeta.pl [dostęp 20-05-2010]
  11. title,Robert-Mugabe-po-raz-szosty-prezydentem-Zimbabwe, wid,10101448, wiadomosc.html?ticaid=16287 Robert Mugabe po raz szósty prezydentem Zimbabwe wp.pl [dostęp 20-05-2010]
  12. UE zaostrza sankcje wobec Mugabe gazeta.pl [dostęp 20-05-2010]
  13. Zimbabwe: Prezydent stoi za zamachem na premiera? – Świat – Fakty w INTERIA.PL
  14. Zimbabwe ma nową konstytucję. Prezydent będzie rządził krócej (pol.). [dostęp 2013-03-19].
  15. Rząd wyemitował banknot o nominale 100 mld dol. interia.pl [dostęp 2010-05-31]
  16. Zimbabwe inflation second worst in history – Telegraph
  17. Tam zwykły chleb kosztuje 76 milionów dolarów – Biznes w INTERIA.PL – notowania giełdowe, nieruchomości
  18. Jeshua Project "Zimbabwe – People Groups"
  19. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-05-14].
  20. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-05-14].
  21. 21,0 21,1 21,2 21,3 Zimbabwe (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-09-07].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]