Lusaka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy stolicy Zambii. Zobacz też: Lusaka – prowincja Zambii.
Lusaka
Główna dzielnica biznesowa
Główna dzielnica biznesowa
Państwo  Zambia
Prowincja Lusaka
Burmistrz Robert Chikwelete
Powierzchnia 360 km²
Wysokość 1400 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

1 742 979[1]
4033 os./km²
Położenie na mapie Zambii
Mapa lokalizacyjna Zambii
Lusaka
Lusaka
Ziemia 15°25′S 28°17′E/-15,416667 28,283333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Lusaka w Wikisłowniku
Strona internetowa

Lusaka – stolica Zambii. Jest położona w południowo-środkowej części kraju na wysokości 1300 m.

Liczba ludności według oficjalnego spisu w 2000 roku wynosiła 1 391 329[2], a w 2010 roku 1 742 979[1].

Lusaka została założona w roku 1905 przez osadników z Europy. W maju 1935 r. zastąpiła Livingstone jako stolica kolonii brytyjskiej Rodezji Północnej. W 1964 roku Lusaka została stolicą niepodległej Zambii.

Miasto jest centrum handlowym i siedzibą rządu. W mieście znajduje się największy w Zambii uniwersytet.

Główne używane w Lusace języki to urzędowy angielski oraz nyanja (z grupy języków Bantu).

Rząd i administracja[edytuj | edytuj kod]

Sąd Najwyższy Zambii
Pomnik niepodległości
Ulica Lusaki
Główna siedziba Straży Pożarnej w Lusace

Jako stolica, Lusaka jest siedzibą rządowej legislatury, zespołów wykonawczych i sądownictwa. W mieście obraduje National Assembly (Zgromadzenie Narodowe, parlament), jest tam siedziba Sądu Najwyższego oraz biuro prezydenckie State House. Wśród budynków parlamentu znajduje się 15-piętrowy wieżowiec. Miasto jest także stolicą prowincji Lusaka, najmniejszej i zarazem najliczniej zamieszkanej spośród dziewięciu prowincji Zambii[1], i tworzy dystrykt administracyjny zarządzany przez Lusaka City Council (Radę Miejską).

Lista burmistrzów[3]

  • F. Payne 1954–55
  • H.K. Mitchell 1955–56
  • Ralph Rich 1956–57
  • H.F. Tunaley 1957–58
  • H.K. Mitchell 1958–60
  • Jack Fischer 1960–61
  • Richard Sampson 1962–63
  • S.H. Chilesh 1964–65
  • W. Banda 1965–69
  • F. Chirwa 1969–1971?
  • dr Simon C. Mwewa – do 1982

Lista gubernatorów (decentralizacja – czasy jednopartyjne):

  • dr Simon C. Mwewa 1982–1983
  • Donald C. Sadoki
  • Michael Sata (obecny prezydent Zambii, od 23 września 2011)
  • Rupiah Banda (były prezydent Zambii, od 2 listopada 2008 do 23 września 2011)
  • Bautius Kapulu
  • Lt. Muyoba – do 1991

Lista burmistrzów (czasy wielopartyjne):

  • John Chilambwe 1993–1994
  • Fisho Mwale 1994–1996
  • Gilbert R. Zimba (Local Government Administrator) 1996–1999
  • Patricia Nawa
  • Patrick Kangwa
  • John Kabungo
  • Levy Mkandawire
  • Stephen Mposha
  • Christine Nakazwe
  • Stephen Chilatu
  • Robert Chikwelete czerwiec 2009–do chwili obecnej

Historia[edytuj | edytuj kod]

Lusaka powstała na miejscu wsi, nazwanej od jej przywódcy, Lusakaa. Wieś mieściła się w dzielnicy Manda Hill, w pobliżu obecnego budynku parlamentu. W języku nyanja manda oznacza cmentarz[4]. Rejon został zasiedlony i poszerzony przez europejskich (głównie brytyjskich) osadników począwszy od roku 1905, kiedy to zaczęto budowę linii kolejowej.

W 1935, z powodu centralnego położenia, a także dostępu do kolei i skrzyżowania głównych dróg w kraju, miasto zastąpiło Livingstone jako stolica kolonii brytyjskiej Rodezji Północnej.

Po zjednoczeniu Północnej i Południowej Rodezji i Niasy w 1953 i utworzeniu Federacji Rodezji i Niasy, miasto stało się centrum ruchu niepodległościowego dla nielicznej wykształconej elity, doprowadzając do stworzenia Republiki Zambii. W 1964 Lusaka została stolicą niepodległej Zambii.

Ostatnimi laty Lusaka jest częstym celem zarówno Zambijczyków, jak i turystów. Jej centralne położenie i szybki rozwój infrastruktury wpływają na zwiększenie miejsc pracy oraz lepsze możliwości lokalowe, a poprzez reformy ekonomiczne Lusaka i cała Zambia mają znaczne perspektywy rozwoju. W Lusace mieszka wielu obcokrajowców, z których wielu zajmuje się pomocą charytatywną Zambii, a także dyplomatów, przedstawicieli organizacji religijnych i biznesmenów.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Najwyższą szkołą w Zambii jest założony w 1966[5] Uniwersytet Zambijski w Lusace, nastawiony na głównie kierunki humanistyczne (edukacja, socjologia, rolnictwo, nauka, inżynieria, prawo, medycyna, biologia), oraz założony w 1999 prywatny University of Lusaka o kierunkach przede wszystkim związanych z biznesem (prawo, zarządzanie, ekonomia, stosunki polityczne, edukacja)[6]. Jest też szpital uniwersytecki (University Teaching Hospital).

Inne dobre szkoły w mieście to Rhodes Park School, do której uczęszczają dzieci prezydenta Levy Mwanawasa i wiceprezydenta George Kunda[potrzebne źródło], International School of Lusaka, Lusaka International Community School, Lusaka Islamic Cultural and Educational Foundation (LICEF; Islamska Fundacja Kulturalna i Edukacyjna), Baobab College, oraz szkoły międzynarodowe: francuska, włoska, chińska i amerykańska. Rhodes Park School nie jest oficjalnie szkołą międzynarodową, jednak wielu uczniów pochodzi z Angoli, Nigerii, Kongo, RPA i Chin.

Atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Muzeum Narodowe w Lusace

W Lusace znajduje się Muzeum Narodowe, Muzeum Polityczne, Zintu Community Museum (Muzeum Społeczności Zintu), Statua Wolności, Zambian National Assembly (Zambijskie Zgromadzenie Narodowe, parlament), Agricultural Society Showgrounds (tereny wystawowe Związku Rolniczego, znane z dorocznej imprezy rolniczej), Moore Pottery Factory, Lusaka Playhouse (teatr), kino, Cathedral of the Holy Cross (Katedra św. Krzyża), cenotaf, klub golfowy, Lusaka Central Sports Club, zoo i ogrody botaniczne w Munda Wanga Environmental Park.

W mieście znajduje się też Uniwersytet Zambijski i Uniwersytet Lusacki. Wzdłuż Great East Road są dwa najdłuższe w Zambii hipermarkety: Arcades (Arkady; ze sklepami na powietrzu) oraz Manda Hill (sklepy w budynku), które były niedawno odświeżone, z placówkami takich sieci międzynarodowych jak Shoprite, Game i Woolworths, nowym kinem i pierwszą w kraju restauracją KFC.

Port lotniczy Lusaka
Agricultural Society Show
Przedmieścia Lusaki
Kabwata Cultural Village

W centrum miasta znajduje się znaczny odcinek drogi Cairo Road, wokół której ciągnie się bazar New City Market i Kamwala Market, główne miejsca handlowe; tam też znajduje się Zintu Community Museum. Dalej na wschód znajduje się dzielnica rządowa ze State House i ministerstwami wokół Cathedral Hill i Ridgeway. Według byłego burmistrza Richarda Sampsona[3], Cairo Road została nazwana na cześć lokalnego farmera, Alberta Dunbara, około roku 1923.

Przy Cairo Road znajdują się ważne instytucje, często w wieżowcach: Findeco House (25 pięter), budynek Banku Centralnego, Indeco House (19 pięter), Zambia National Building Society Headquarters (20 pięter), główne biuro Old Zambia Lotto, Zambia National Commercial Bank (21 pięter), główne biuro Barclays Bank Zambia, Stanbic Bank Zambia Headquarters, Investrust Bank (18 pięter).

Transport[edytuj | edytuj kod]

Samoloty i kolej[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Główny artykuł: Port lotniczy Lusaka.

Miasto obsługuje port międzynarodowy lotniczy Kenneth Kaunda International Airport (dawniej Lusaka International Airport) oraz linia kolejowa z Livingstone do Kitwe[7].

Port lotniczy był siedzibą narodowego przewoźnika Zambian Airways (zawiesił działalność 12 stycznia 2009[8][9]) oraz od 2008 linii lotniczych Zambezi Airlines[10], oferujących połączenia do Johannesburga, Ndola i Dar-es-Salaam. 31 października 2011 rząd cofnął certyfikat operatora dla linii Zambezi Airlines z powodu licznych problemów z bezpieczeństwem[11][12]. Z dniem 1 listopada 2011 linia zawiesiła działalność „do odwołania” (till further notice)[13]. Ostatni funkcjonujący zambijski przewoźnik mający bazę w tym porcie lotniczym to Proflight Zambia (zał. 1997).

Lotnisko służy zarówno celom publicznym, jak i militarnym. Bliżej centrum miasta jest też starsze lotnisko, używane obecnie tylko przez prezydenta.

Autobusy[edytuj | edytuj kod]

Z Lusaki prowadzą cztery główne drogi: na północ Great North Road, na południe Livingstone Road, na wschód Great East Road i na zachód Great West Road. Autobusy do okolicznych miast, jak Siavonga i Chirundu, odjeżdżają z Lusaka City Market Bus, terminalu intercity, oraz dworca miejskiego Kulima Towers Station.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Znani mieszkańcy[edytuj | edytuj kod]

Gracze w rugby Corné Krige i George Gregan, którzy przewodzili odpowiednio drużynom Reprezentacji Republiki Południowej Afryki oraz Australii w rugby union mężczyzn w Pucharze Trzech Narodów 2002 i 2003, urodzili się w tym samym szpitalu w Lusace[14][15][16]. Rodzice Krige’a mieszkają nadal w Zambii.

Amy Holmes (ur. 1973 w Lusace) jest prezenterką wiadomości w telewizji kablowej GBTV Glenna Becka od sierpnia 2011[17]. Wcześniej współpracowała z CNN i występowała w Fox News. W 1994 uzyskała stopień licencjacki (BA) z ekonomii na Princeton University[18].

Przedmieścia[edytuj | edytuj kod]

Przedmieścia Lusaki to: Handsworth Park, Sunningdale, Kabulonga, Woodlands, Jesmondine, Acacia, Northmead, Olympia Park, Roma, Kalundu, Chelston, Avondale, Rhodes Park, Prospect Hill, Longacres, Fairview, Chainama Hills, State Lodge, Makeni, Emmasdale, Leopards Hill, New Kasama, Chalala, Ibex Hill, Mass Media, Libala, Marshlands, Manda Hill, Chainda, Chudleigh, Kamwala South, Kamwala, Mwembeshi, Barlastone, Foxdale, Madras, NIPA, Mapepe, Lilayi, PHI, Nyumba Yanga, Olympia Extension, Chilenje, Thorn Park, Twinpalm, Villa Elizabetha.

Inne zamieszkałe miejsca to Kabwata (rejon klasy robotniczej, siedziba Kabwata Cultural Centre), Misisi, Madras, Ziwa Zakho, Shang’ombo, Kwa Shadreck, Matero, Mtendendere, Chaisa, Chawama, John Laing, Kalingalinga, Kwa George, Chipata Compound, Ng’ombe, Lilanda, Mandevu, Garden Compound, Bauleni, Helen Kaunda, Kaunda Square (etap pierwszy i drugi), oraz Chilanga.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimatogram dla Lusaka
St Lu Ma Kw Ma Cz Li Si Wr Pa Li Gr
 
 
231
 
17
26
 
 
191
 
17
26
 
 
142
 
17
26
 
 
18
 
15
26
 
 
3
 
12
25
 
 
0
 
10
23
 
 
0
 
9
23
 
 
0
 
12
25
 
 
0
 
15
29
 
 
10
 
18
31
 
 
91
 
18
29
 
 
150
 
17
27
Temperatury w °C
Opad całkowity w mm
Źródło: Average Conditions Lusaka, Zambia (ang.). BBC Weather. [dostęp 2009-08-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-02-11)].

Ze względu na wysokie położenie 1300 m n.p.m., Lusaka znajduje się w klimacie wilgotnym subtropikalnym. Lato w Lusace jest ciepłe, ale nie gorące, a „zima” łagodna. W najchłodniejszym miesiącu, lipcu, średnia temperatura wynosi 16 °C, a w najcieplejszym, październiku, ok. 25 °C.

Pora sucha w Lusace trwa od kwietnia do października, po czym następuje pora wilgotna.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Zambia. City Population. [dostęp 2011-12-21].
  2. Census Data from Zambia (ang.). Central Statistical Office, Zambia. [dostęp 2011-12-22].
  3. 3,0 3,1 :Richard Sampson: So this was Lusaakas. Wyd. 2. Ndola: Mission Press, 1971.
  4. Jan Vermeullen: Chinyanja (Chicewa) – English Dictionary. Lusaka: 1979, s. 29. (ang.)
  5. About UNZA. Historical Background (ang.). University of Zambia. [dostęp 2011-12-22].
  6. Welcome to the University of Lusaka (ang.). University of Lusaka. [dostęp 2011-12-22].
  7. Zambia: Getting Around (ang.). Zambia Tourism. [dostęp 2011-12-22].
  8. Zambian govt to sue private airline (ang.). African Manager. [dostęp 2011-12-23].
  9. Zambian Airways ceased flying 12th January 2009 (ang.). Alternative Airlines, 2009-01-12. [dostęp 2011-12-23].
  10. Airline ticket sales remained down in July (ang.). Air Transport World, 2009-08-14. [dostęp 2011-12-22].
  11. Zambezi Airlines suspension to deprive Zambians – ZACCI (ang.). 2011-11-01. [dostęp 2011-12-22].
  12. Nanacy Mwape, Kalonde Nyati: Zambezi Airlines suspension to deprive Zambians – ZACCI (ang.). Zambia Daily Mail, 2011-10-31. [dostęp 2011-12-23].
  13. Zambezi Airlines (ang.). Zambezi Airlines, 2011-11-01. [dostęp 2011-12-23].
  14. George Gregan - Player Profile (ang.). Georgegregan.com. [dostęp 2011-12-22].
  15. Captain Courageous: Corné Krige (ang.). TheGoal.com. [dostęp 2006-06-26].
  16. Rugby Union World Cup Special Reports: South Africa (ang.). The Guardian, 2003-10-06. [dostęp 2011-12-22].
  17. Amy Holmes Joins Glenn Beck’s GBTV Network As Anchor (ang.). Huffington Post, 2011-08-09. [dostęp 2011-12-22].
  18. Anchors & Reporters: Amy Holmes (ang.). CNN. [dostęp 2011-12-22].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]