Angola

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
República de Angola
Republika Angoli
Flaga Angoli
Godło Angoli
Flaga Angoli Godło Angoli
Hymn:

Angola Avante!

(Naprzód, Angolo)
Położenie Angoli
Język urzędowy portugalski
Stolica Luanda
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent José Eduardo dos Santos
Szef rządu prezydent José Eduardo dos Santos
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
23. na świecie
1 246 700[a] km²
~0%
Liczba ludności (2011)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
 • narody i grupy etniczne
69. na świecie
Green Arrow Up.svg 19 618 000[b]
14 osób/km²
36% Owimbundu
25% Mbundu
13% Kongo
PKB (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

Green Arrow Up.svg 118,7 mld[1] USD
Green Arrow Up.svg 5873[1] USD
PKB (PPP) (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

Green Arrow Up.svg 128,2 mld[1] USD
Green Arrow Up.svg 6346[1] USD
Jednostka monetarna Kwanza (AOA)
Niepodległość od Portugalia Portugalii
11 listopada 1975
Religia dominująca 95% Chrześcijanie
Strefa czasowa UTC +1
Kod ISO 3166 AO
Domena internetowa .ao
Kod samochodowy ANG
Kod samolotowy D2
Kod telefoniczny +244
Mapa Angoli
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Angola w Wikipodróżach
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Wikicytaty Republika Angoli w Wikicytatach
Wikisłownik Hasło Angola w Wikisłowniku

Angola (Republika Angoli - República de Angola) – państwo w południowo-zachodniej Afryce nad Oceanem Atlantyckim, członek Unii Afrykańskiej. Sąsiaduje z Demokratyczną Republiką Konga, Namibią, Kongiem oraz Zambią. W przeszłości była kolonią portugalską. Posiada znaczne zasoby surowców naturalnych, w tym ropy naftowej i diamentów.

Nazwa Angola pochodzi od imienia króla N’Gola - władcy ludu Mbundu, który żył w okolicach Luandy[2]. Jego królestwo zostało podbite i zniszczone przez Portugalczyków.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

W chwili obecnej rzeczywista władza sprawowana jest przez prezydenta. Częściami władzy wykonawczej są prezydent (José Eduardo dos Santos), wiceprezydent oraz rada ministrów. Gubernatorzy 18 prowincji są powoływani i odwoływani przez prezydenta. Konstytucja z 2010 określa ogólną strukturę państwa oraz prawa i obowiązki obywateli. System sądownictwa opiera się na prawie portugalskim oraz prawie zwyczajowym. Nie jest jednak sprawny i posiada wiele luk. Sądy znajdują się w jedynie 12 z ponad 180 okręgów. Instancją apelacyjną jest Sąd Najwyższy. Sąd Konstytucyjny, posiadający możliwość rewizji wyroków, nie został jak dotąd powołany.

Trwająca 26 lat wojna domowa zniszczyła polityczne i społeczne organizacje. Według szacunków ONZ 1,8 mln osób zostało zmuszonych do opuszczenia własnych domów, a życie 4 mln uznaje się za dotknięte działaniami wojennymi. Życie na terenie całej Angoli jak i w Luandzie odzwierciedla rozmiar zniszczeń tak w administracji publicznej jak i wielu społecznych instytucjach[potrzebne źródło]. Chroniczny zły stan gospodarczy kraju uniemożliwia zaopatrzenie szpitali w leki, szkół w książki a pracowników strefy budżetowej w potrzebne do pracy przedmioty[potrzebne źródło].

Prezydent zapowiedział na 2006 wybory mające na celu wyłonienie prezydenta i Zgromadzenia Narodowego. Wybory te się nie odbyły. 5 września 2008 odbyły się wybory parlamentarne w których zdecydowanie wygrała rządząca partia Ludowy Ruch Wyzwolenia Angoli (MPLA) zdobywając 81,6% głosów. Wybory prezydenckie ponownie zostały przełożone.

W 2011 roku rząd Angoli przeforsował zmianę konstytucji na mocy której kandydat numer jeden partii wygrywającej wybory parlamentarne automatycznie staje się prezydentem.

31 sierpnia 2012 odbyły się trzecie w historii Angoli wybory parlamentarne, w których ponownie zwyciężyła partia Ludowy Ruch Wyzwolenia Angoli (MPLA). Główna partia opozycyjna Związek na Rzecz Całkowitej Niepodległości Angoli (UNITA) skrytykowała partię rządzącą oraz prezydenta za nierzetelne przeprowadzenie wyborów. Wybory były obserwowane przez wysłanników Wspólnoty Rozwoju Afryki Południowej (SADC) oraz Wspólnotę Państw Portugalskojęzycznych (CPLP).

Główne partie: Ludowy Ruch Wyzwolenia Angoli (MPLA), Związek na rzecz Całkowitej Niepodległości Angoli (UNITA), Narodowy Front Wyzwolenia Angoli (FNLA)[3]

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Kraj jest podzielony na 18 prowincji:

  1. Bengo
  2. Benguela
  3. Bié
  4. Kabinda
  5. Cuando-Cubango
  6. Kwanza Południowa
  7. Kwanza Północna
  8. Cunene
  9. Huambo
  10. Huila
  11. Luanda
  12. Lunda Południowa
  13. Lunda Północna
  14. Malanje
  15. Moxico
  16. Namibe
  17. Uige
  18. Zair

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Angoli.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie dzisiejszej Angoli przed kolonizacją portugalską istniały trzy państwa: Kongo, Ndondo oraz Lunda. Kraj Kongo rozpościerał się od terenu dzisiejszego Gabonu do rzeki Kwanzy na południu.

W 1575 Portugalia założyła swą kolonię w Luandzie. Kolonia ta zajmowała się głównie handlem niewolnikami. W XVI wieku Portugalczycy stopniowo opanowywali dzięki dyplomacji i wojnom tereny nabrzeżne. W okresie między 1641 i 1648 terytorium to przejęli Holendrzy, umacniając tutejsze, nastawione przeciw Portugalii kraje. W 1648 Portugalczycy odzyskali luandyjską kolonię i rozpoczęli podbój Kongo i Ndondo. Podbój ten ostatecznie zakończył się w 1671, jednakże tereny położone w głębi lądu aż do początków XX wieku nie były w pełni kontrolowane przez portugalską administrację. W 1951 kolonia przekształcona została w prowincję zamorską, zwaną Portugalską Afryką Zachodnią.

Odmowa rozpoczęcia procesu dekolonizacyjnego zaowocowała powstaniem trzech organizacji wyzwoleńczych: Ludowego Ruchu Wyzwolenia Angoli (port. Movimento Popular de Libertação de Angola - MPLA), Narodowego Frontu Wyzwolenia Angoli (port. Frente Nacional de Libertação de Angola - FNLA) oraz Narodowego Związku na rzecz Całkowitego Wyzwolenia Angoli (União Nacional para a Independência Total de Angola, UNITA).

Po 14 letniej wojnie partyzanckiej, w 1975 Angola uzyskała niepodległość. Portugalia przekazała władzę lewicującemu ruchowi wyzwoleńczemu MPLA, wspieranemu przez blok wschodni i niepodległe kraje afrykańskie[4][5]. Tuż potem doszło do wybuchu wojny domowej pomiędzy organizacjami wyzwoleńczymi. FNLA wkrótce wycofała się z walki.

Rozgorzały walki między wspieranym zbrojnie przez Kubańczyków Ludowym Ruchem Wyzwolenia Angoli (MPLA) i wspieranym przez RPA (okresu apartheidu) oraz USA - Narodowym Związkiem na rzecz Całkowitego Wyzwolenia Angoli (UNITA). W 1991 obie frakcje zgodziły się na utworzenie dwupartyjnego systemu rządów. Jednakże po wyborach, wygranych przez obecnego prezydenta (wywodzącego się z MPLA) i zakwestionowaniu ich wyników przez UNITA, wznowiono działania wojenne. Zakończono je w 1994 podpisaniem porozumienia pokojowego w Lusace. Już cztery lata później walki wybuchły z nową siłą.

22 lutego 2002 śmierć Jonasa Savimbi - przywódcy UNITA, doprowadziła do kolejnego zawieszenia broni. Sytuacja w kraju zaczyna się poprawiać, jednakże prezydent José Eduardo dos Santos nie zdecydował się jak dotąd na przywrócenie demokratycznego sposobu sprawowania władzy, zawieszonego w 1998. W 2007 prezydent José Eduardo dos Santos zobowiązał się do rozpisania nowych wyborów. Odbyły się one 5 i 6 września 2008.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka Angoli ze względu na trwające niemal bezustannie przez ćwierćwiecze działania wojenne znajduje się w stanie dezorganizacji. Pomimo bogatej bazy surowców naturalnych, dochody na mieszkańca należą do najniższych na świecie. Wydobycie ropy naftowej i związane z tym przedsięwzięcia są głównym źródłem dochodów, stanowiąc 45% PKB i 90% eksportu Angoli. Ze względu na trwające działania wojenne, prowadzone pomimo podpisania w grudniu 1994 porozumienia pokojowego, a także z uwagi na liczne pozostałe w ziemi miny, nie ma chętnych do uprawy ziemi, co zmusza do importowania znacznych ilości żywności. Aby móc w pełni korzystać ze swych bogatych zasobów (między innymi złota, diamentów, rozległych lasów, łowisk na Atlantyku i złóż ropy naftowej) Angola musi doprowadzić do zawarcia trwałego pokoju a także zreformować rząd. Pomimo działań wojennych w 1998 wzrost gospodarczy wyniósł w następnym roku 4%. Dziś jednak tempo wzrostu gospodarczego Angoli wynosi 19,1%. Jest to spowodowane głównie hossą na rynku ropy naftowej. Rosnąca produkcja ropy daje dobre widoki na przyszłość, jednakże wewnętrzne walki odstraszają od inwestycji poza sektorem paliwowym. Bogactwa naturalne i możliwości z nimi związane nie mogą zostać wykorzystane, gdyż Angola musi spłacać długi za broń i amunicję w postaci ropy, złota i diamentów.

Information icon.svg Osobny artykuł: Rolnictwo w Angoli.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

W użyciu pozostaje przede wszystkim język portugalski, jako język urzędowy kraju. Poza tym szeroko używane są języki bantu (kimbundu, umbundu, kikongo), a także inne języki afrykańskie.

Struktura etniczna[6]:

Religia[edytuj | edytuj kod]

Katedra katolicka w Luandzie.
Information icon.svg Osobny artykuł: Religia w Angoli.

Źródło: Encyklopedia „Religions of the World“, 2010[7].

Problem AIDS i HIV[edytuj | edytuj kod]

Podczas wojny domowej dochodziło do masowych aktów gwałtów ludności cywilnej, wspierającej przeciwną stronę konfliktu. Przez te działania jest znaczna groźba wybuchu epidemii AIDS. Brak prowadzonych statystyk wśród ludności powoduje, że niewiadoma jest liczba osób zarażonych wirusem lub chorych. Władze oficjalnie mówią, że w porównaniu do reszty "czarnej Afryki" w kwestii AIDS Angola wypada najlepiej.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

  • Święto narodowe: Dzień Niepodległości - 11 listopada

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Dane podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (ang.)
  2. Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (ang.), World Gazetteer szacuje liczbę ludności w 2008 roku na ok. 16 854 000 (źródło) (ang.)

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2012: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2013 (ang.). [dostęp 24-04-2013].
  2. Ryszard Kapuściński: Jeszcze dzień życia. Warszawa: Czytelnik, 2007, s. 127. ISBN 978-83-07-03108-8.
  3. "Systemy polityczne współczesnego świata", Andrzej Antoszewski, Ryszard Herbut, wyd. ARCHE Gdańsk 2004
  4. Algeria: The Politics of a Socialist Revolution, 1970. s.164.
  5. Contested Power in Angola: 1840s to the Present, 2000. s. 167
  6. Jeshua Project "Angola – People Groups"
  7. Angola. Religions of the World; s. 134. [dostęp 2014-03-20].