Sądowel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sądowel
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat górowski
Gmina Wąsosz
Strefa numeracyjna (+48) 65
Tablice rejestracyjne DGR
SIMC 0377271
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Sądowel
Sądowel
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Sądowel
Sądowel
Ziemia 51°41′17″N 16°36′37″E/51,688056 16,610278Na mapach: 51°41′17″N 16°36′37″E/51,688056 16,610278

Sądowel (niem. Sandelswalde) – integralna część wsi Lechitów w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie górowskim, w gminie Wąsosz. Miejscowość wchodzi w skład sołectwa Lechitów.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miejscowości pochodzi od polskiego słowa sąd[1]. Niemiecki geograf oraz językoznawca Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia jako najwcześniejsze zanotowane nazwy miejscowości w dokumencie z 1103 roku Sandowel oraz Sądowl podając ich znaczenie "Gerichtsort" - "miejscowość sądów"[1].

Śląski pisarz Konstanty Damrot w swojej pracy o śląskim nazewnictwie z 1896 roku wydanej w Bytomiu wymienia dwie nazwy: polską w formie "Sędziwój" oraz niemiecką w formie "Sandewalde". Cytuje on również szereg nazw zanotowanych w średniowiecznych, łacińskich dokumentach: 1103 Sandovel oraz Sandveli, 1155 Sandul oraz Sandoul, 1202 Sandoval, Zandovel oraz Zudowel[2]. Nazwę powiązał on z popularnym w średniowieczu, staropolskim imieniem Sędziwoj, które nosili m.in. Sędziwój Pałuka lub znany polski alchemik - Michał Sędziwój. W wyniku procesów lingwistycznych "j" miało zamienić się w "l". Imię Sędziwój również zawiera w pierwszym części słowo "sąd" więc obie teorie nie są sprzeczne.

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Zandawel.[3][4]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Była jedną z najstarszych osad, a następnie pierwszych grodów kasztelańskich w tej okolicy. Bulla papieża Hadriana IV z 1155 wymienia Sądowel jako gród kasztelański, który był w posiadaniu biskupstwa wrocławskiego. Zapisy w kronikach odnotowują, że władza spoczywała w rękach przedstawicieli wielu polskich rodów m.in. Częstobór, Mojko, Przebysław i Trybut. W 1217 miało miejsce w Sądowlu zawarcie pokoju pomiędzy Władysławem Laskonogim, a Henrykiem I Brodatym. Według hipotezy Krzysztofa Ożóga[5] to właśnie w tej miejscowości miał miejsce w 1281 roku zjazd Piastów śląskich, na którym gospodarz, Henryk IV Probus łamiąc wszelkie zasady gościnności uwięził zaproszonych Henryka III, Przemysła II i Henryka V, chcąc uzyskać od nich ustępstwa polityczne. Gród uległ zniszczeniu w 1319 w wyniku walk Bolesława III, księcia brzeskiego. W II połowie XVIII w. kroniki odnotowały istnienie kościoła ewangelickiego, plebanii i szkoły. W połowie XIX wieku poza kościołem istniał folwark i dziesięć budynków mieszkalnych. Obecnie jest wsią niesołecką, sołectwo znajduje się w pobliskim Lechitowie.

W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa leszczyńskiego.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisany jest obiekt[6]:

  • kościół ewangelicki, obecnie rzym.kat. fil. pw. Matki Bożej Królowej Świata, z drugiej poł. XIX w.

Warte uwagi są dwa grodziska zlokalizowane na przeciwległych brzegach Baryczy oraz domy szachulcowe stanowiące zabudowę wsi.

Osoby urodzone w Sądowlu[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 9.
  2. Konstanty Damrot: Die älteren Ortsnamen Schlesiens, ihre Entstehung und Bedeutung: mit einem Anhange über die schlesisch-polnischen Personennamen: Beiträge zur schlesischen Geschichte und Volkskunde. Beuthen: Verlag von Felix Kasprzyk, 1896, s. 80.
  3. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online
  4. H. Markgraf, J. W. Schulte, "Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis", Breslau 1889
  5. Nie mamy pewności, gdzie w rzeczywistości zjazd się odbył, gdyż żadne źródło współczesne tym wydarzeniom o tym nie wspomina. Przypuszczenia historyków, że mogło to mieć w Sądowlu por. Krzysztof Ożóg, Przemysł II, Piastowie - Leksykon biograficzny, Kraków 1999, s. 155-156, czy w Baryczy, por. Zygmunt Boras, Przemysław II, 700-lecie koronacji, Międzychód 1995, s. 25, są oparte tylko na źródłach pośrednich. Nie znamy także powodu tak licznego spotkania książąt dzielnicowych.
  6. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 22 sierpnia 2012]. s. 27.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • BIP
  • Glogow.pl, Sądowel
  • Bogdan Zgodziński "Województwo leszczyńskie" Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa 1989 ISBN 83-01-07676-3 s. 340
  • Zygmunt Boras "Książęta Piastowscy Śląscy" Wydawnictwo Śląsk 1978 s. 137