Sejm Ustawodawczy (1919–1922)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Rzeczpospolita
Polska

Godło II RP

Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka II RP



Naczelnik Państwa Józef Piłsudski otwiera pierwsze posiedzenie Sejmu Ustawodawczego. 10 lutego 1919.

Sejm Ustawodawczy – jednoizbowy organ parlamentarny wybrany dla uchwalenia konstytucji (Konstytuanta) II Rzeczypospolitej. Pierwsze posiedzenie odbyło się 10 lutego 1919, zaś ostatnie 27 listopada 1922.

Został wyłoniony częściowo w drodze demokratycznych wyborów pięcioprzymiotnikowych (bezpośrednich, powszechnych, równych, tajnych i proporcjonalnych) 26 stycznia 1919 uzupełniony polskimi posłami parlamentów zaborczych. Stopniowo uzupełniany wyborami w poszczególnych dzielnicach do 1922. Na koniec kadencji liczył 442 posłów, z czego 364 wybrano w wyborach zarządzonych przez władze polskie, 20 w drodze uchwały o włączeniu w skład izby wybranych w drodze wyborów delegatów Sejmu Litwy Środkowej, 35 posłów posiadało mandaty z tytułu wyborów do parlamentów państw zaborczych (w tym 28 z izby poselskiej austriackiej Rady Państwa i 7 posłów niemieckiego Reichstagu , 6 posłów znalazło się w wyniku kompromisu wyborczego na Śląsku Cieszyńskim[1].

Pierwsze posiedzenie odbyło się 10 lutego w budynku byłego Instytutu Aleksandryjsko-Maryjskiego Wychowania Panien przy ul. Wiejskiej. Obrady otworzył przemówieniem Naczelnik Państwa Józef Piłsudski, który nominował Marszałka seniora Ferdynanda Radziwiła. Marszałek senior powołał tymczasowych sekretarzy ks. Zygmunta Kaczyńskiego (ZLN) i Mieczysława Niedziałkowskiego (PPS). Na pierwszym posiedzeniu, przedstawiono Sejmowi 210 dekretów rządu do zatwierdzenia.

Na drugim posiedzeniu Sejmu 14 lutego 1919 przyjęto przygotowany przez rząd "Tymczasowy regulamin obrad Sejmu Ustawodawczego Rzeczypospolitej Polskiej". Regulamin ten z niewielkimi zmianami obowiązywał do lutego 1923.

W okresie od 10 do 14 lutego 1919 obradom przewodził Marszałek Senior Ferdynand Radziwiłł, 14 lutego 1919 marszałkiem Sejmu wybrano Wojciecha Trąmpczyńskiego, zaś wicemarszałkami: Jakuba Bojko z PSL Piast, Andrzeja Maja z ZSLN, Jędrzeja Moraczewskiego z PPS, Stanisława Osieckiego z PSL Wyzwolenie, Józefa Ostachowskiego z PZL.

20 lutego 1919 Sejm przyjął przez aklamację uchwałę o powierzeniu Józefowi Piłsudskiemu dalszego sprawowania urzędu Naczelnika Państwa) nazywaną "Małą Konstytucją".

Do ważniejszych ustaw uchwalonych przez ten Sejm należą: Mała Konstytucja, Konstytucja marcowa z 17 marca 1921 oraz Statut Organiczny Województwa Śląskiego i szeroki pakiet ustaw socjalnych.

W 1920 Sejm powołał nadzwyczajny i tymczasowy organ parlamentarno-rządowy Radę Obrony Państwa, w skład którego wchodziło 10 przedstawicieli Sejmu.

Sejm Ustawodawczy funkcjonował do momentu ukonstytuowania się wybranego na mocy konstytucji Sejmu i Senatu, co nastąpiło 1 grudnia 1922 (wybór marszałków obu izb). Sejm ten odbył 342 posiedzenia plenarne, uchwalając 571 ustaw, w tym 166 dotyczących aparatu państwowego i wymiaru sprawiedliwości oraz 181 ustaw skarbowych[2].

Skład Sejmu Ustawodawczego 26 stycznia 1919[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Posłowie na Sejm Ustawodawczy (1919-1922).

Po przeprowadzonych wyborach, w których wybrano 296 posłów, oraz powołaniu 46 posłów z dotychczasowych parlamentów zaborczych skład polityczny Sejmu przedstawiał się następująco:

Klub przewodniczący Klubu Mandaty poselskie procent głosów w Sejmie
Związek Sejmowy Ludowo-Narodowy Wojciech Korfanty
109
34,2
Klub Polskiego Stronnictwa Ludowego "Wyzwolenie"[3] Błażej Stolarski
58
17,0
Polskie Stronnictwo Ludowe "Piast"[4] Wincenty Witos
44
12,9
Związek Polskich Posłów Socjalistycznych[5] Ignacy Daszyński
35
9,4
Klub Polskiego Zjednoczenia Ludowego[6] Józef Ostachowski
31
3,9
Klub Pracy Konstytucyjnej[7] Jan Kanty Federowicz
17
5,2
Klub Narodowego Związku Robotniczego Stanisław Nowicki
17
4,7
Polskiego Stronnictwa Ludowego – Lewica[8] Jan Stapiński
11
3,9
Wolne Zjednoczenie Posłów Narodowości Żydowskiej
9
2,9
Niemieckie Stronnictwo Ludowe
2
0,6
Bezpartyjni
3
1,2
Nie zgłosili przynależności klubowej
13
Razem 338 100

Skład Sejmu Ustawodawczego w lipcu 1922[edytuj | edytuj kod]

Partia Mandaty poselskie procent głosów w Sejmie
Polskie Stronnictwo Ludowe "Piast"
96
22,3
Związek Ludowo-Narodowy
81
18,8
Narodowe Zjednoczenie Ludowe
45
3,9
Związek Polskich Posłów Socjalistycznych
34
10,4
Narodowo-Chrześcijańskie Stronnictwo Ludowe
26
6,0
Narodowo-Chrześcijański Klub Robotniczy
26
6,0
Klub Polskiego Stronnictwa Ludowego "Wyzwolenie"
24
5,6
Narodowa Partia Robotnicza
21
4,9
Klub Pracy Konstytucyjnej
16
3,7
Klub Polskiego Stronnictwa Ludowego – Lewica
11
2,5
Zjednoczenie Mieszczańskie
11
2,5
Stronnictwo Katolicko-Ludowe
7
1,6
Narodowa Partia Pracy
6
1,4
Rady Ludowe
5
1,1
Komunistyczna Frakcja Poselska
2
0,5
Wolne Zjednoczenie Posłów Narodowości Żydowskiej
10
2,9
Niemieckie Stronnictwo Ludowe
7
1,6
Bezpartyjni
4
0,9
Razem 432 100

Niektóre ustawy przyjęte przez Sejm Ustawodawczy[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Andrzej Ajennkiel: Historia Sejmu Polskiego. T. II Cześć I. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1989, s. 18.
  2. Andrzej Ajennkiel: Historia Sejmu Polskiego. T. II Cześć I. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1989, s. 42.
  3. Startowało wyłącznie w Królestwie
  4. Startowało głownie w Galicji i dzięki secesji niektórych organizacji Polskiego Zjednoczenia Ludowego w niektórych okręgach Królestwa
  5. Skupiał posłów Polskiej Partii Socjalistycznej z Królestwa i Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej Galicji i Śląska Cieszyńskiego
  6. Skupiał posłów Polskiego Zjednoczenia Ludowego z Królestwa oraz Stronnictwa Katolicko Narodowego z Galicji
  7. skupiał posłów konserwatywny i demokratycznych z Galicji głównie z tytułu posiadania mandatu w parlamencie austriackim
  8. Startowało wyłącznie w Galicji

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz A. Siedlik, Historia Polski 1900–1939, Warszawa 1993
  • Adam Próchnik, Pierwsze piętnastolecie Polski niepodległej, Warszawa 1983.
  • Andrzej Ajnenkiel, Od rządów ludowych do przewrotu majowego. Zarys dziejów politycznych Polski 1918–1926, Warszawa 1978

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]