Sejm Ustawodawczy (1919-1922)

Rzeczpospolita Polska

Ten artykuł jest częścią serii: Ustrój i polityka II RP Ustrój polityczny Mała Konstytucja z 1919 Konstytucja marcowa Nowela sierpniowa Konstytucja kwietniowa Rozporządzenia Prezydenta Sądownictwo Najwyższy Trybunał Administracyjny Trybunał Stanu Trybunał Kompetencyjny Sąd Najwyższy Prokuratoria Generalna Parlament Sejm Sejm Ustawodawczy Sejm I Kadencji Sejm II Kadencji Sejm III Kadencji Sejm IV Kadencji Sejm V Kadencji Posłowie Senat Senat I Kadencji Senat II Kadencji Senat III Kadencji Senat IV Kadencji Senat V Kadencji Senatorowie Prezydenci Premierzy Rząd Wojsko Polskie II RP Podział administracyjny Wojewodowie Wybory parlamentarne Partie polityczne Polityka zagraniczna Naczelnik Państwa Wikiprojekt Polityka

Sejm Ustawodawczy – jednoizbowy organ parlamentarny wybrany dla uchwalenia konstytucji (Konstytuanta) II Rzeczypospolitej. Pierwsze posiedzenie odbyło się 10 lutego 1919, zaś ostatnie 27 listopada 1922.

Został wyłoniony częściowo w drodze demokratycznych wyborów pięcioprzymiotnikowych (bezpośrednich, powszechnych, równych, tajnych i proporcjonalnych) 26 stycznia 1919 uzupełniony polskimi posłami parlamentów zaborczych. Stopniowo uzupełniany wyborami w poszczególnych dzielnicach do 1922. Na koniec kadencji liczył 442 posłów, z czego 364 wybrano w wyborach zarządzonych przez władze polskie, 20 w drodze uchwały o włączeniu w skład izby wybranych w drodze wyborów delegatów Sejmu Litwy Środkowej, 35 posłów posiadało mandaty z tytułu wyborów do parlamentów państw zaborczych (w tym 28 z izby poselskiej austriackiej Rady Państwa i 7 posłów niemieckiego Reichstagu , 6 posłów znalazło się w wyniku kompromisu wyborczego na Śląsku Cieszyńskim.

Pierwsze posiedzenie odbyło się 10 lutego w budynku byłego Instytutu Aleksandryjsko-Maryjskiego Wychowania Panien przy ul. Wiejskiej. Obrady otworzył przemówieniem Naczelnik Państwa Józef Piłsudski, który nominował Marszałka seniora Ferdynanda Radziwiła. Marszałek senior powołał tymczasowych sekretarzy ks. Zygmunta Kaczyńskiego (ZLN) i Mieczysława Niedziałkowskiego (PPS). Na pierwszym posiedzeniu, przedstawiono Sejmowi 210 dekretów rządu do zatwierdzenia.

Na drugim posiedzeniu Sejmu 14 lutego 1919 przyjęto przygotowany przez rząd "Tymczasowy regulamin obrad Sejmu Ustawodawczego Rzeczypospolitej Polskiej". Regulamin ten z niewielkimi zmianami obowiązywał do lutego 1923.

W okresie od 10 do 14 lutego 1919 obradom przewodził Marszałek Senior Ferdynand Radziwiłł, 14 lutego 1919 marszałkiem Sejmu wybrano Wojciecha Trąmpczyńskiego, zaś wicemarszałkami: Jakuba Bojko z PSL Piast, Andrzeja Maja z ZSLN, Jędrzeja Moraczewskiego z PPS, Stanisława Osieckiego z PSL Wyzwolenie, Józefa Ostachowskiego z PZL.

20 lutego 1919 Sejm przyjął przez aklamację uchwałę o powierzeniu Józefowi Piłsudskiemu dalszego sprawowania urzędu Naczelnika Państwa) nazywaną "Małą Konstytucją".

Do ważniejszych ustaw uchwalonych przez ten Sejm należą: Mała Konstytucja, Konstytucja marcowa z 17 marca 1921 oraz Statut Organiczny Województwa Śląskiego i szeroki pakiet ustaw socjalnych.

W 1920 Sejm powołał nadzwyczajny i tymczasowy organ parlamentarno-rządowy Radę Obrony Państwa, w skład którego wchodziło 10 przedstawicieli Sejmu.

Sejm Ustawodawczy funkcjonował do momentu zebrania się wybranego na mocy konstytucji Sejmu i Senatu, co nastąpiło 28 listopada 1922. Sejm ten odbył 342 posiedzenia plenarne, uchwalając 571 ustaw, w tym 166 dotyczących aparatu państwowego i wymiaru sprawiedliwości oraz 181 ustaw skarbowych.

Skład Sejmu Ustawodawczego 26 stycznia 1919

Po przeprowadzonych wyborach, w których wybrano 296 posłów, oraz powołaniu 46 posłów z dotychczasowych parlamentów zaborczych skład polityczny Sejmu przedstawiał się następująco:

Klub	przewodniczący Klubu	Mandaty poselskie	procent głosów w Sejmie
Związek Sejmowy Ludowo-Narodowy	Wojciech Korfanty	109	34,2
Klub Polskiego Stronnictwa Ludowego "Wyzwolenie"	Błażej Stolarski	58	17,0
Polskie Stronnictwo Ludowe "Piast"	Wincenty Witos	44	12,9
Związek Polskich Posłów Socjalistycznych	Ignacy Daszyński	35	9,4
Klub Polskiego Zjednoczenia Ludowego	Józef Ostachowski	31	3,9
Klub Pracy Konstytucyjnej	Jan Kanty Federowicz	17	5,2
Klub Narodowego Związku Robotniczego	Stanisław Nowicki	17	4,7
Polskiego Stronnictwa Ludowego – Lewica	Jan Stapiński	11	3,9
Wolne Zjednoczenie Posłów Narodowości Żydowskiej		9	2,9
Niemieckie Stronnictwo Ludowe		2	0,6
Bezpartyjni		3	1,2
Nie zgłosili przynależności klubowej		13
Razem		338	100

Skład Sejmu Ustawodawczego w lipcu 1922

Partia	Mandaty poselskie	procent głosów w Sejmie
Polskie Stronnictwo Ludowe "Piast"	96	22,3
Związek Ludowo-Narodowy	81	18,8
Narodowe Zjednoczenie Ludowe	45	3,9
Związek Polskich Posłów Socjalistycznych	34	10,4
Narodowo-Chrześcijańskie Stronnictwo Ludowe	26	6,0
Narodowo-Chrześcijański Klub Robotniczy	26	6,0
Klub Polskiego Stronnictwa Ludowego "Wyzwolenie"	24	5,6
Narodowa Partia Robotnicza	21	4,9
Klub Pracy Konstytucyjnej	16	3,7
Polskiego Stronnictwa Ludowego – Lewica	11	2,5
Zjednoczenie Mieszczańskie	11	2,5
Stronnictwo Katolicko-Ludowe	7	1,6
Narodowa Partia Pracy	6	1,4
Rady Ludowe	5	1,1
Komunistyczna Frakcja Poselska	2	0,5
Wolne Zjednoczenie Posłów Narodowości Żydowskiej	10	2,9
Niemieckie Stronnictwo Ludowe	7	1,6
Bezpartyjni	4	0,9
Razem	432	100

Niektóre ustawy przyjęte przez Sejm Ustawodawczy

• Statut Organiczny Województwa Śląskiego
• Ustawa o nadaniu ziemi żołnierzom Wojska Polskiego
• Ustawa o przyznaniu stopni i praw oficerskich weteranom z roku 1831, 1848 i 1863
• Ustawa o tymczasowym ustroju władz szkolnych
• Ustawa o ustaleniu i oszacowaniu świadczeń i strat wojennych
• Ustawa w przedmiocie kar za pogwałcenie przepisów, dotyczących powszechnego obowiązku służby wojskowej

Zobacz też

• Polski Sejm Dzielnicowy
• Posłowie na Sejm Ustawodawczy

Bibliografia

• Tadeusz A. Siedlik, Historia Polski 1900–1939, Warszawa 1993
• Adam Próchnik, Pierwsze piętnastolecie Polski niepodległej, Warszawa 1983.
• Andrzej Ajnenkiel, Od rządów ludowych do przewrotu majowego. Zarys dziejów politycznych Polski 1918–1926, Warszawa 1978

Linki zewnętrzne

• Skład Sejmu