Rada Jedności Narodowej
| Historia Polski |
 Ten artykuł jest częścią cyklu: |
Rada Jedności Narodowej – reprezentacja polityczna Polskiego Państwa Podziemnego powstała z 8 stycznia na 9 stycznia 1944 w wyniku przekształcenia Krajowej Reprezentacji Politycznej, działała do 1 lipca 1945.
Spis treści |
Historia [edytuj]
15 marca RJN ogłosiła deklaracje programową O co walczy naród polski? (w odpowiedzi na odezwę PPR O co walczymy), zawierająca program przebudowy społeczno-gospodarczej. Była ona w pewnym stopniu chęcią stworzenia przeciwwagi politycznej i odpowiedzią na utworzenie przez komunistów w styczniu 1944 r. samozwańczej Krajowej Rady Narodowej.
22 lutego 1945 r. wyraziła protest przeciwko decyzjom konferencji jałtańskiej w sprawie polskiej i jednocześnie wyraziła gotowość udziału w powołaniu Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej. W marcu 1945 r. część członków RJN została aresztowana przez NKWD i w czerwcu 1945 r. bezprawnie osądzona w procesie szesnastu w Moskwie. RJN została odbudowana w mniejszym składzie, a jej przewodniczący zmieniali się co miesiąc. Na posiedzeniu 3 maja 1945 ukonstytuowała się Komisja Główna RJN w składzie: Jan Matłachowski ze Stronnictwa Narodowego, Stanisław Wójcik ze Stronnictwa Ludowego, Józef Kwasiborski ze Stronnictwa Pracy i Zygmunt Zaremba z PPS. Piąte miejsce (zajmowane rotacyjnie) zarezerwowano dla przedstawiciela Zjednoczenia Demokratycznego albo "Ojczyzny" bądź "Racławic"[1]. Na kolejnym posiedzeniu 7 maja przedstawiciel Stronnictwa Ludowego Stanisław Wójcik, po oświadczeniu, że do czasu rekonstrukcji rządu w Londynie stronnictwo wstrzymuje swój udział w pracach Rady, opuścił posiedzenie. Postanowiono, że załatwiać sprawy bieżące będzie p.o. Delegata Rządu Stefan Korboński (Nowak), a na jego zastępców rekomendowano Franciszka Białasa z PPS i Józefa Kwasiborskiego ze Stronnictwa Pracy. Zażądano także, by rząd zatwierdził płk. Jana Rzepeckiego, Delegata Sił Zbrojnych na Kraj, jako następcę gen. Okulickiego i zasugerowano, by ze względów prestiżowych awansowano Rzepeckiego do stopnia generała brygady[1].
17 maja 1945 Rada i p.o. Delegata Rządu Stefan Korboński wydali wspólną odezwę do Narodu Polskiego, w której głównie wyjaśnili, do czego zmierzają i czego się spodziewają władze podziemne. Odezwa stwierdzała między innymi: "... w przyszłości, w rezultacie pokojowych i przyjaznych stosunków, będzie można za zgodą Rosji Sowieckiej, w atmosferze wzajemnego zaufania podjąć na nowo próby chociażby częściowego naprawienia tych krzywd, jakie umowa w Jałcie wyrządziła Narodowi Polskiemu". Odezwa wyrażała przekonanie, że zostanie utworzony Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej w oparciu o prawdziwie demokratyczne stronnictwa i partie a nie o samozwańców i despotów z Lublina "... na których spada odpowiedzialność za to, że ręka która odtrąciła naszą przyjazną dłoń rozstrzeliwuje i kieruje na wygnanie najlepszych synów ojczyzny". A dalej, że w utworzeniu tego rządu powinni wziąć bezwzględnie udział, podstępnie aresztowani w Pruszkowie, przywódcy podziemia, że należy przywrócić wolność słowa, prasy i stowarzyszeń oraz uchylić hitlerowski zakaz słuchania zachodniego radia. Odezwa apelowała do społeczeństwa o podjęcie konstruktywnej pracy przy odbudowie kraju, w przemyśle, handlu i rolnictwie z wyłączeniem pracy w administracji politycznej, propagandzie i służbie bezpieczeństwa. Apelowała do ludności, by nie dała się sprowokować i nie podejmowała zbrojnej walki[1].
Po utworzeniu Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej RJN rozwiązała się i 1 lipca 1945 wystosowała Deklarację Rady Jedności Narodowej, w której zawarła przypomnienie celów wojennych Polski, politykę ZSRR wobec RP oraz Testament Polski Walczącej.
Skład Rady Jedności Narodowej marzec 1944 [edytuj]
Komisja Główna [edytuj]
- przewodniczący – Kazimierz Pużak "Seret" (PPS)
- I zastępca – Józef Grudziński "Markiewicz" (SL)
- zastępca – Władysław Jaworski "Olza" (SN)
- zastępca – Franciszek Urbański "Rzewuski" (SP)
- sekretarz RJN – Bolesław Biega
Członkowie RJN [edytuj]
- PPS: Tomasz Arciszewski (do lipca 1944), Zygmunt Zaremba "Smreczyński"
- SL: Józef Niećko, Kazimierz Bagiński
- SN: Zygmunt Berezowski "Oleśnicki", Józef Milik "Ozima"
- SP: Jerzy Braun, Piotr Nowakowski
- duchowieństwo – Tadeusz Jachimowski "Budwicz"
Zmiany w składzie: Zygmunt Berezowski (SN) wyjechał do Londynu w kwietniu 1944; w czerwcu 1944 zmarł Józef Milik (SN). W ich miejsce weszli w czerwcu Józef Hajdukiewicz "Ostachowski" (SN) i Mieczysław Jakubowski "Ozima" (SN).
Od 11 lipca 1944 w skład Rady weszli przedstawiciele Społecznej Organizacji Samoobrony:
- Eugeniusz Czarnowski "Czernik" (Zjednoczenie Demokratyczne)
- Jan Jacek Nikisch "Sielecki" (Organizacja "Ojczyzna")
- Józef Krasowski „Bohusz” (Chłopska Organizacja Wolności Racławice)
RJN we wrześniu 1944 [edytuj]
W trakcie powstania warszawskiego 7 sierpnia zginął ksiądz Tadeusz Jachimowski, zaś 9 września zginął Józef Grudziński (wiceprzewodniczący RJN). Na jego miejsce powołano Kazimierza Bagińskiego "Biernacki".
26 sierpnia 1944 zaprzysiężono nowych członków RJN: Antoni Chaciński "Rawita" (SP), Jan Dusza "Tamski" (SL), Wacław Tułodziecki "Baltazar" (PPS).
We wrześniu ponownie wyłoniono skład Komisji Głównej RJN. Przewodniczący Kazimierz Pużak, wiceprzewodniczący Kazimierz Bagiński (SL), Aleksander Zwierzyński (SN), sekretarz – Franciszek Urbański (SP). Członek Komisji Eugeniusz Czarnowski (ZD).
RJN w 1945 [edytuj]
26 marca 1945 w Pruszkowie aresztowano: Kazimierza Pużaka, Kazimierza Kobylańskiego, Aleksandra Zwierzyńskiego, Zbigniewa Stypułkowskiego, Józefa Chacińskiego, Franciszka Urbańskiego, Eugeniusza Czarnowskiego, Stanisława Michałowskiego, Kazimierza Bagińskiego, Stanisława Mierzwę.
3 maja 1945 r. ukonstytuowała się nowa Komisja Główna RJN w skład której weszli: Stanisław Wójcik (SL), Jan Matłachowski (SN), Zygmunt Zaremba (PPS), Józef Kwasiborski (SP) i Stanisław Wójcik (SL). Przedstawiciel SL opuścił KG RJN w dniu 7 maja 1945 r. W ostatnim posiedzeniu rady 1 lipca 1945 r. udział wzięli: Zygmunt Zaremba (PPS), Jan Matłachowski (SN), Zygmunt Kapitaniak (ZD).
Przypisy
Bibliografia [edytuj]
- Stanisław Dzięciołowski, Parlament Polski Podziemnej 1939-1045, Warszawa 2004 ISBN 83-7059-665-7
- Waldemar Grabowski, Państwo polskie wychodzi z podziemia, Warszawa 2007 ISBN 978-83-11-10882-0
- Waldemar Grabowski, Rada Jedności Narodowej – parlament Polskiego Państwa Podziemnego, w: "Pamięć i Solidarność" Nr 2(2)z 2002
