Stefan Królikowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stefan Królikowski
Królikowski.jpg
Stefan Królikowski
Data i miejsce urodzenia 26 listopada1881
Warszawa
Data i miejsce śmierci 21 sierpnia 1937
Moskwa
Poseł I kadencji Sejmu (II RP)
Przynależność polityczna Związek Proletariatu Miast i Wsi (Komunistyczna Partia Robotnicza Polski)
Okres urzędowania od 1922
do 1925
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Stefan Królikowski ps. Ogrodniczek, Bartoszewicz, Cyprian, Bartłomiej (ur. 26 listopada 1881 roku w Warszawie[1]– zm. 21 sierpnia 1937 roku w Moskwie[2]) – polski działacz socjalistyczny (Polska Partia Socjalistyczna i PPS-Lewica) i komunistyczny (KPRP i Komunistyczna Partia Polski).

Syn Aleksandra Królikowskiego - szewca i ogrodnika i Joanny z domu Cymerman - prasowaczki. Z zawodu ogrodnik. Samouk. Ukończył dwuklasową szkołę prywatną Auerbacha. Od 1900 roku był członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej. W 1901-06 wielokrotnie aresztowany i więziony (w 1904 w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej), przebywał pod nadzorem policji. W 1905 uczestnik VII Zjazdu PPS, został wybrany do Warszawskiego Komitetu Robotniczego. Aresztowany w 1906, był ponownie więźniem X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej[3]. Wyrokiem Warszawskiego Wojskowego Sądu Okręgowego z 21 marca 1907 skazany na 5 lat pozbawienia wolności (tzw. roty aresztanckie). W roku 1911 wrócił do kraju. W latach 1912-1915 był członkiem Centralnego Komitetu Robotniczego (CKR) PPS-Lewicy.

Podczas I wojny światowej przedstawiciel partii w Międzypartyjnej Radzie Robotniczej w Warszawie, działał w Robotniczym Komitecie Gospodarczym. Aresztowany przez władze carskie w 1915, zesłany administracyjnie do wsi Pirowskoje w Syberii Wschodniej. Po rewolucji lutowej i obaleniu caratu uwolniony na mocy amnestii ogłoszonej przez Rząd Tymczasowy. Tworzył sekcję PPS-Lewicy w Piotrogrodzie, członek CKW PPS-Lewicy w Rosji. Publicysta Robotnika w Rosji, członek redakcji Promienia. Uczestnik Ogólnorosyjskiego Zjazdu Wojskowych Polaków w Piotrogrodzie, kandydat do Dumy Miejskiej i zastępca członka Piotrogrodzkiej Rady Delegatów Robotniczych i Żołnierskich.

Po przewrocie bolszewickim, od grudnia 1917 kierownik Wydziału do spraw Jeńców Komisariatu do Spraw Polskich i członek działającej przy komisariacie Rady Polskich Organizacji Rewolucyjno-Demokratycznych. Uczestniczył w rozmowach z dowództwem I Korpusu Polskiego, mających na celu powstrzymanie się korpusu pozostającego pod dowództwem gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego od działań zbrojnych przeciw bolszewikom. W kwietniu 1918 wrócił do okupowanego przez Państwa Centralne Królestwa Polskiego.

Był zwolennikiem zjednoczenia PPS-Lewicy i SDKPiL, organizował Radę Delegatów Robotniczych w Zagłębiu Dąbrowskim, uczestnik II (XII) Zjazdu PPS-Lewicy w grudniu 1918 i współorganizator I Zjazdu KPRP. Na I Zjeździe Komunistycznej Partii Robotniczej Polski wszedł w skład Komitetu Centralnego tej partii[4] i był współautorem programu partii. W styczniu 1919 aresztowany przez władze polskie, więziony do lipca tego roku. W czerwcu-lipcu 1921 był członkiem delegacji KPRP na III Kongres Kominternu w Moskwie[5], wybrany do Komitetu Wykonawczego Kominternu. Uczestnik I Kongresu Czerwonej Międzynarodówki Związków Zawodowych, wybrany do Centralnej Rady Czerwonej Miedzynarodówki ZZ. Ponownie aresztowany 30 października 1921 na konferencji Komunistycznej Partii Galicji Wschodniej, oskarżony w procesie świętojurskim uczestników konferencji (21 listopada 1922-11 stycznia 1923 we Lwowie), skazany na trzy lata ciężkiego więzienia. Podczas pobytu w areszcie 5 listopada 1922 wybrany na posła na Sejm RP I kadencji z okręgu nr 1 (Miasto Stołeczne Warszawa) z listy Związku Proletariatu Miast i Wsi (legalnej przybudówki KPRP). 26 stycznia 1923 na wniosek posłów Norberta Barlickiego i Hermana Liebermana Sejm podjął uchwałę wzywającą do uwolnienia Królikowskiego dla umożliwienia mu wykonywania mandatu poselskiego, co też nastąpiło 31 stycznia 1923. Uczestnik II Zjazdu KPRP (październik 1923), na którym wszedł w skład Krajowego Biura Politycznego KC KPP. Na V Kongresie Kominternu w lipcu 1924 decyzją "Komisji Polskiej" pod przewodnictwem Józefa Stalina[6], (zatwierdzoną przez Komitet Wykonawczy Kominternu) usunięty z kierownictwa partii jako "zwolennik prawicowego kursu". Po powstaniu 6 listopada 1924 Komunistycznej Frakcji Poselskiej w Sejmie został jej pierwszym przewodniczącym. Przed końcem 1924 wyjechał za granicę a 25 października 1925 nadesłał z Berlina pismo o zrzeczeniu się mandatu poselskiego. Zwolniony mandat objął po nim Adolf Warski[7]. Lata 1925-1926 spędził w ZSRR w obawie przed aresztowaniem z powodu swoich antypolskich wystąpień w Sejmie. Od 1929 roku ponownie przebywał w ZSRR.

11 maja 1937 roku został aresztowany przez NKWD[8] i następnie oskarżony o przynależność do Polskiej Organizacji Wojskowej[2]. 21 sierpnia 1937 roku został przez Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego ZSRR skazany na śmierć i tego samego dnia stracony[2]. Skremowany na Cmentarzu Dońskim w Moskwie i tam też anonimowo pochowany[2]. Został zrehabilitowany 29 kwietnia 1955 roku[2].

Przypisy

  1. Królikowski Stefan w: Parlament Rzeczypospolitej Polskiej 1919-1927 pod redakcją prof. Henryka Mościckiego i Włodzimierza Dzwonkowskiego, Warszawa 1928
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Круликовский Стефан Александрович (ros.). lists.memo.ru. [dostęp 2012-11-22].
  3. Stefan Król, Cytadela Warszawska, Książka i Wiedza, Warszawa 1978, s. 217.
  4. Paweł Samuś, Edward..., s. 127.
  5. Paweł Samuś, Edward..., s. 158.
  6. Referat Stalina O Komunistycznej Partii Polski na V Kongresie Kominternu
  7. Paweł Samuś, Edward..., s. 222.
  8. Por. Operacja polska NKWD, Wielki terror (ZSRR).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]