Zagłębie Dąbrowskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Województwo krakowskie, Mapa z Zagłębiem Dąbrowskim w czasie jego powstania

Zagłębie Dąbrowskie – region historyczno-geograficzny w zachodniej Małopolsce, na pograniczu z Górnym Śląskiem. Główne miasta Zagłębia Dąbrowskiego to: Będzin, Czeladź, Dąbrowa Górnicza, Sosnowiec. Region leży w widłach rzek Czarnej Przemszy i Białej Przemszy oraz Brynicy. Obecnie stanowi północno-wschodnią część Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego i leży w północno-wschodniej części województwa śląskiego.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Przymiotnik "dąbrowskie" wziął się od jednego z najsilniejszych ośrodków przemysłowych regionu – Dąbrowy Górniczej. Nazwę "Zagłębie Dąbrowskie" wymyślił około 1850 Józef Cieszkowski, wówczas naczelny zawiadowca kopalni rządowych Zachodniego Okręgu Węglowego w Dąbrowie[1][2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zagłębie Dąbrowskie jako region uformowało się w XIX wieku i dopiero od tego czasu można mówić o nim jako osobnym regionie. Do czasów rozbiorów Polski obszar ten (Będzin, Sławków) był częścią województwa krakowskiego. Część zachodnia (Siewierz, Czeladź) dzieliła z kolei losy księstwa siewierskiego.

Okres rozbiorów Polski[edytuj | edytuj kod]

Po trzecim rozbiorze teren ten należał krótko (1795-1807) do Prus jako nowo utworzona prowincja pod nazwą Nowy Śląsk, a następnie do Księstwa Warszawskiego w departamencie krakowskim i Królestwa Kongresowego (1815-1914) - najpierw jako część województwa krakowskiego, później guberni radomskiej, a po powstaniu styczniowym guberni piotrkowskiej.

Teodor Cieszkowski, jeden z dowódców powstania styczniowego, bezpośrednio dowodzący atakiem na dworzec w Sosnowcu

Industrializacja[edytuj | edytuj kod]

Od początku XIX wieku region ulega znacznym przeobrażeniom i napływowi ludności związanym z odkryciem na jego terenie pokładów węgla. Główna Dyrekcja Górnicza w Kielcach tworzy tu wówczas dozorstwo olkusko – siewierskie, a w 1833 roku, gdy pieczę nad rozwojem rządowych kopalń i hut przejmuje Bank Polski zostaje ono włączone wraz z dozorstwem pankowskim do nowo powstałego Zachodniego Okręgu Górniczego ze stolicą w Dąbrowie Górniczej. W 1848 roku zostaje ukończona linia kolejowa łącząca Warszawę z Sosnowcem tzw. Kolej Warszawsko-Wiedeńska.

Zrywy niepodległościowe[edytuj | edytuj kod]

Pod zaborem rosyjskim miały tu miejsce walki w trakcie powstania styczniowego. Bitwa o Sosnowiec, zakończona sukcesem, pozwoliła na krótki okres kontroli tego terenu przez władze Rządu Narodowego. Podobna sytuacja powtórzyła się w trakcie Rewolucji 1905 roku, kiedy to powołano do istnienia Republikę Zagłębiowską.

II Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

W II Rzeczypospolitej obszar Zagłębia wraz z Częstochową i Kielcami jako stolicą wszedł w skład województwa kieleckiego[3]. 1 stycznia 1927 roku powstał powiat zawierciański, a 12 kwietnia 1928 roku utworzony został powiat grodzki: Sosnowiec. W roku 1928 z Zagłębia Dąbrowskiego pochodziło ok. 18 % polskiego wydobycia węgla kamiennego, w 1938 - 17 % [4].

Do dzisiaj istnieją znaczne różnice kulturowe w stosunku do sąsiedniego Górnego Śląska. Granica między Śląskiem a Zagłębiem, mająca charakter historyczny, kulturowy i dialektowy, biegnie rzekami: Brynicą i Czarną Przemszą[5].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Galeria[edytuj | edytuj kod]

  • Huty, elektrownie i osiedla robotnicze
  • Parki i obszary leśne
  • Zamki i pałace
  • Kościoły


Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Włodzimierz Błaszczyk, "Będzin przez Wieki. Dzieje miasta i jego rozwoju urbanistyczno-przestrzennego od średniowiecza do połowy XX w. na podłożu osadnictwa w starożytności i wczesnym średniowieczu", Poznań 1982.
  • Marian Kantor Mirski, "Sosnowiec", redakcja tekstu i posłowie: Jan Przemsza-Zieliński, Sosnowiec 1991.
  • Marian Kantor Mirski, "Czeladź", Sosnowiec 1992.
  • Marian Kantor Mirski, "Dąbrowa Górnicza", opracowanie i przypisy: Jan Przemsza-Zieliński, Sosnowiec-Dąbrowa Górnicza 1994.
  • Marian Kantor Mirski, "Królewskie miasto Będzin", opracowanie i przypisy: Jan Przemsza-Zieliński, Sosnowiec-Będzin 1996.

Przypisy

  1. Dulias R., Hibszer A. Województwo śląskie. Przyroda, gospodarka, dziedzictwo kulturowe. Wydawnictwo Kubajak, Krzeszowice 2004, ISBN 83-87971-70-7, s. 115
  2. "Józef Cieszkowski – to on odkrył Zagłębie Dąbrowskie", "Dziennik Zachodni"
  3. Historyczny atlas Polski, Wydawnictwo Demart, Warszawa 2011 ISBN 978-83-7427-323-7
  4. Górnictwo i przemysł. W: Mały Rocznik Statystyczny 1938. Warszawa: GUS, 1938, s. 117.
  5. Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej, Gliwice: Wielojęzyczna (polsko-niemiecko-czeska) mapa Górnego Śląska wraz z trzema mapkami pobocznymi. [dostęp 2011-07-04].