Rewolucja lutowa 1917

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Godło Rosji
Historia Rosji
Monografie
Państwo rosyjskie
Pozostałe
Portale
Rosja • Historia

Rewolucja lutowarosyjska rewolucja przeciwko carowi Mikołajowi II Romanowowi i jego monarchii absolutnej. Wybuchła 23 lutego?/8 marca 1917 w Piotrogrodzie, ówczesnej stolicy Imperium Rosyjskiego. Spowodowała utworzenie się dwuwładzy w Rosji, zakończonej przez rewolucję październikową. Rewolucja trwale obaliła monarchię w Rosji.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Mikołaj II Romanow (ur. 1868, zm. 1918) objął panowanie 1 listopada 1894. Carat od początku XX wieku znajdował się w stałym kryzysie, wywoływanym przez konflikty z różnymi środowiskami. Najważniejszym z nich było utrzymywanie anachronicznego, scentralizowanego systemu władzy, radykalnie różniącego się od ówczesnych ustrojów krajów Europy Zachodniej. Sprzeciw wobec jakichkolwiek prób demokratyzacji Rosji powodował radykalizację nastrojów wśród inteligencji i burżuazji. Innym równie ważnym czynnikiem była polityka wewnętrzna caratu względem nierosyjskich narodów, mająca na celu rusyfikację Polski, Litwy, Łotwy, Estonii i Ukrainy.

Rewolucja 1905 przyniosła manifest październikowy, będący de facto pierwszą konstytucją. Strajki zostały opanowane w 1906, lecz następne lata nie przynosiły znaczącej poprawy nastrojów. Rola utworzonej po rewolucji Dumy Państwowej (izby niższej parlamentu, pochodzącej z wyborów) była przez cara ograniczana.

Rosja w czasach carskich eksportowała niemal wyłącznie surowce, tj. węgiel, drewno, ropę naftową, futra i zboże, które było szczególnym towarem Rosji. W 1913 zostało wysłane za granicę 13 mln ton zbóż[1].

I wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Car wypowiedział wojnę Cesarstwu Niemieckiemu 1 sierpnia 1914 roku. Początkowo został poparty przez większość mieszkańców Imperium pochodzenia rosyjskiego. Rosjanie organizowali manifestacje patriotyczne, w których wyrażali poparcie dla planów wojennych monarchy. Większość partii, pism i stowarzyszeń wezwała do narodowej walki z wrogiem Słowian. Spośród stronnictw parlamentarnych przeciw wojnie opowiedziała się jedynie grupa socjaldemokratyczna która odrzucała wszelkie możliwości "jednoczenia się" z caratem[2]. Wraz z kampanią wojenną rozpoczęto antygermańską akcję propagandową, która przejawiła się w m.in. zmianie nazwy stolicy z Petersburga na Piotrogród.

Wojnę z Niemcami i Austro-Węgrami prowadzono z różnymi efektami. Początkowo Rosjanom udało się wkroczyć do Prus Wschodnich, jednak wkrótce ich ofensywa się załamała a straty rosyjskie wyniosły 200 tysięcy żołnierzy - dowódca wojsk, Aleksander Samsonow popełnił samobójstwo. Straty Rosjanie nadrobili co prawda na froncie południowo-zachodnim w Galicji i wschodniej Polsce, jednak były to zwycięstwa przejściowe. Wojna przyczyniła się do wzmocnienia pozycji burżuazji, która dotychczas nie miała wpływów na decyzje podejmowane przez rząd. Do pierwszych niepokojów społecznych doszło po klęsce galicyjskiej z 1915 i drastycznym wzroście cen żywności[3].

Zaangażowanie się Rosji w I wojnę światową obnażyło słabość monarchii i aparatu urzędniczego. 23 sierpnia 1915 car Mikołaj II zdymisjonował naczelnego dowódcę wojsk rosyjskich Mikołaja Mikołajewicza Romanowa, uznając go winnym niepowodzeń wojennych. 25 sierpnia 1915 car osobiście objął stanowisko naczelnego wodza. Wojsko źle przyjęło tę zmianę, ponieważ obawiano się, że rodzinne związki cara z niemieckim cesarzem Wilhelmem II Hohenzollernem mogą skłonić go do paktowania z wrogiem, a nawet zdrady[4]. W dodatku car nie był przygotowany do dowodzenia siłami rosyjskimi. Nieudolnie dowodzone i źle wyposażone oddziały zaczęły ponosić klęski, co zmusiło Rosjan do wycofania się z terytoriów Polski i Litwy we wrześniu 1915. Było to brzemienne w skutkach, gdyż do opozycji (mienszewików, bolszewików i kadetów) dołączyli konserwatyści i nacjonaliści, którzy przedtem popierali częściowo politykę caratu.

Mikołaj II nie cieszył się zbyt dużym autorytetem wśród poddanych. Jednocześnie podejrzewano carycę Aleksandrę Fiodorownę o sprzyjanie Niemcom; jej ojciec był księciem Hesji. Caryca coraz bardziej ulegała wpływom rzekomego mnicha Rasputina, który wykorzystywał jej wpływy, aby niszczyć swoich wrogów[5]. Mikołaj II charakteryzował się słabym charakterem i nieumiejętnością podejmowania wiążących decyzji. Wierzył, że był narzędziem w ręku Boga, tylko przed nim odpowiadał i został przez niego wyznaczony, by chronić prawosławie i autokrację. Carska rodzina mieszkała w oddalonym nieco od Petersburga pałacu w Carskim Siole, w zupełnym rozbracie z rosyjską rzeczywistością. Car i caryca uważali, że Petersburg - z jego krytykanckimi intelektualistami, dekadencką arystokracją, kłótliwymi politykami i ciągle niezadowolonymi robotnikami - nie odzwierciedlał prawdziwej Rosji, której lud miał być zjednoczony duchowo ze swoim carem[6]. Po odsunięciu wielkiego księcia Mikołaja zwiększył się wpływ Rasputina na carycę. Uznała ona, że skoro car opuścił stolicę - by kierować wojskiem, to ona będzie rządzić krajem. Razem z Rasputinem mieli uratować Świętą Ruś i autokrację dla ich syna[7].

Caryca i Rasputin, jeśli któryś minister sprzeciwiał się ich zdaniu, zwalniali go lub namawiali do tego cara. Najbardziej kompetentni i lojalni członkowie rządu popadali w niełaskę tylko dlatego, że Rasputin ich nie lubił. W końcu rząd tworzyli niemal sami nieudaczniczy i protegowani Rasputina. Dodatkowo caryca i Rasputin ingerowali w różne inne dziedziny życia imperium. Potęgujące się niedożywnienie i niezadowolenie społeczne wzmagały pretensje Rosjan do carycy. Car pozostawał głuchy na sugestie, żeby caryca zniknęła ze sceny politycznej i o potrzebie wybrania nowego rządu[8].

Od początku I wojny światowej rząd Niemiec utrzymywał kontakty z rosyjskimi bolszewikami mieszkającymi na emigracji, głównie w Szwajcarii[5]. Radykalni rewolucjoniści byli osłabieni na skutek emigracji z kraju wielu działaczy lub ich zesłaniu, np. od 1907 Lew Trocki przebywał na emigracji, gdzie ukrywał się po ucieczce w 1907 z zesłania na Syberię.

Od 1916 w rosyjskiej armii nasilały się strajki i bunty, w których uczestniczyli głównie świeżo powołani żołnierze. Pod koniec 1916 Mikołaj II popadł w depresję[9].

W obliczy kryzysu na czele rządu stanął Borys Panin (zmienił nazwisko po wojnie, wcześniej jego nazwisko było bowiem niemieckojęzyczne), reprezentant kół radykalnie prawicowych. Panin nie cieszył się poparciem i uważany był za germanofila[10]. W czasie kadencji Panina na sile przybrała fala strajkowa, na które Panin odpowiedział represjami wobec uczestników opozycji. Car rozpoczął represje partii politycznych. Strajk piotrogrodzki został brutalnie stłumiony. Wraz ze strajkami w największych ośrodkach miejskich pogarszała się sytuacja na wsi, gdzie doszło do zrywów chłopskich.

Pod koniec roku w parlamencie przemówienie wygłosił kadet, Milukow, który skrytykował carat a jego przemowa według niektórych badaczy była hasłem do przyszłej rewolucji[11].

Spisek przeciw Mikołajowi II[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu I wojny światowej siły opozycji przygotowywały przewrót pałacowy (zamach stanu) przeciw Mikołajowi II. Spiskowcy zakładali, że po zmuszeniu cara do podpisania abdykacji, na tronie zasiądzie jego małoletni syn Aleksy Romanow (ur. 1904, zm. 1918), w imieniu którego rządy będzie sprawować regent – młodszy brat Mikołaja II – wielki książę Michał II Romanow (ur. 1878, zm. 1918).

Organizatorzy zamachu uzgodnili, że musi on mieć miejsce nie później niż w kwietniu 1917. Na kwiecień bowiem była zaplanowana - skoordynowana z sojusznikami - ofensywa Ententy, która nieuchronnie prowadziłaby do wzrostu patriotyzmu. Stłumieniu uległoby niezadowolenie ludności, a dodatkowo organizowanie uroczystości państwowych spowodowałoby niemożność rewolucji. Plan spiskowców był prosty: w czasie następnej podróży cara pociągiem z Piotrogrodu do Mohylewa (ok. 700 km), do Stawki Naczelnego Dowódcy, wojsko miało zatrzymać pociąg i aresztować monarchę.

Rząd carski, wbrew powszechnemu przekonaniu, przewidywał możliwe „emocje” ludności. W styczniu i lutym 1917 rząd opracował plan rozwiązania ewentualnych zamieszek, ale plan nie przewidywał masowego powstania w Piotrogrodzie. Garnizon piotrogrodzki liczył, według różnych szacunków, od 160 tys. do 200 tys. żołnierzy, jednak większość z nich przedstawiała niewielką sprawność wojskową[9].

Przebieg[edytuj | edytuj kod]

Demonstracja robotników z Zakładów Putiłowskich w Piotrogrodzie, marzec 1917
Walki na ulicach Piotrogrodu, marzec 1917
Płoną symbole caratu, marzec 1917

W styczniu i lutym 1917 miały miejsce w Rosji strajki. Podsycali je polityczni agitatorzy. 22 lutego?/7 marca car opuścił Carskie Sioło i wyjechał do Mohylewa, do Stawki Naczelnego Dowódcy.

Pod koniec lutego 1917/na początku marca w Piotrogrodzie wystąpiły trudności z dostawami chleba, z powodu mrozu i zasp śnieżnych. Sparaliżowany został transport kolejowy, co dodatkowo drastycznie pogorszyło zaopatrzenie Piotrogrodu w opał. Z powodu braku energii fabryki zawieszały produkcję i tysiące robotników, początkowo niegroźnych, pojawiało się na ulicach[9]. Dodatkowo pogłoski o zbliżającym się wprowadzeniu kartek na chleb doprowadziły do wykupowania ze sklepów chleba, którego nigdy wcześniej w stolicy imperium nie brakowało. Przed sklepami ustawiały się kolejki. Agitatorzy polityczni przekazywali masom pracowników slogany polityczne. Rozpoczęły się rozprawy o zbliżającym się głodzie i możliwym braku chleba w stolicy. Te prowokacyjne pogłoski miały spowodować poważne zaburzenia i zamieszki, co faktycznie się udało. Wystąpienia zmieniły charakter z kryzysu żywnościowego na polityczne.

Za początek rewolucji lutowej uznaje się dzień 23 lutego?/8 marca, gdy doszło do strajku Zakładów Putiłowskich - największej pod względem produkcji firmy metalurgiczno-maszynowej w Rosji. Protestujący wystąpili z żądaniem podwyżki wynagrodzeń o 50%. W stolicy doszło do manifestacji z okazji Międzynarodowego Dnia Kobiet, która szybko zmieniła się w antycarski wiec. Robotnicy Fabryki Kirowa wyszli na ulice z hasłami: „Precz z wojną!”, „Precz z autokracją!”, „Chleba!”. Szybko doszło do starć z policją. Zamieszki kontynuowane były przez następny dzień, 24 lutego?/9 marca. Do pracowników Fabryki Kirowa zaczęli dołączać się robotnicy innych fabryk Piotrogrodu. Liczba strajkujących osiągnęła 90 tys. osób. Administracja fabryki nie wyraziła zgody na tak wysoką podwyżkę i wydała nakaz zwolnienia wszystkich pracowników oraz zamknięcia fabryki. W rezultacie 36 000 pracowników zostało bez pracy. Z kolei strajkujące kobiety utworzyły grupę pod nazwą Inicjatywa kobiet. W demonstracjach udział wzięli m.in. mienszewicy, eserowcy i bolszewicy. W proteście udział wzięło 300 tysięcy osób. Oprócz fabrykantów m.in. drobni przedsiębiorcy. Po południu do akcji przeciwko strajkującym rząd wysłał uzbrojone wojsko i policję[12]. Car wydał zakaz zgromadzeń publicznych, pod karą rozstrzelania i nakazał robotnikom zaprzestanie strajku. Żołnierze nie chcieli stosować się do zaleceń tłumienia rozruchów.

25 lutego?/10 marca strajk obejmował już prawie wszystkie zakłady piotrogrodzkie. Gwałtowne zamieszki były skierowane głównie przeciw carskiej policji. Demonstrowało około 100 tys. robotników. Władze nie użyły siły i wieczorem zapanował spokój. Car polecił telegraficznie użyć przeciw demonstrantom wojska. Następnego dnia od rana armia obsadziła węzłowe punkty miasta[9].

26 lutego?/11 marca na ulice wyszło około 200 tys. ludzi i doszło do incydentów[9]. Przewodniczący Dumy Państwowej, Michaił Rodzianko wysłał do cara telegram, w którym poinformował o anarchii w stolicy. Ostrzegł cara, że powinien przebywać w Piotrogrodzie, bo sytuacja wymknie się spod kontroli. Car jednak zlekceważył to ostrzeżenie i pozostał poza stolicą[5]. Tego dnia nastąpiła próba sił. Oddziały wojska wkroczyły do Piotrogrodu i rozpędziły demonstracje przy użyciu siły. Żołnierze zaczęli strzelać do tłumu, zginęło 150 osób. Żołnierze z Pułku Pawłowskiego zapoczątkowali bunt w wojsku, odmawiając strzelania do cywilów, z którymi jako poborowi solidaryzowali się. Fraternizacja żołnierzy z protestującymi nie miała masowego charakteru, aczkolwiek żołnierze przyłączali się do wieców. Szybko bunt przeniósł się na pozostałe pułki w stolicy – 13 marca (28 lutego) rząd mógł liczyć tylko na około dwa tysiące żołnierzy. Wielu oficerów zostało zastrzelonych lub ukryło się.

12 marca do protestujących dołączyli się żołnierze którzy wypuścili więźniów. Tłum zaatakował najważniejsze budynki stolicy - gmach sądu okręgowe, komisariaty i pałace. Doszło do starć z policją. Następnie doszło do powstań w sąsiednich miastach w m.in. Carskim Siole[13].

Barykada w Piotrogrodzie, 12 marca 1917

27 lutego?/12 marca demonstracje robotnicze wzmocnił bunt żołnierski[9]. Buntownicy usunęli posterunki prorządowe w Piotrogrodzie i przejęli kontrolę nad większością budynków publicznych. Został zajęty główny magazyn amunicji w mieście. Tłum wdarł się do siedziby Ochrany i zniszczył większość jej akt, zdemolowano także siedzibę Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Uwolniono więźniów z Twierdzy Pietropawłowskiej i innych więzień. Doszło do masowej grabieży sklepów, restauracji i domów. Uwolnieni więźniowie polityczni dołączyli do buntowników. Ludność niszczyła symbole państwowe. Car wciąż nie zdawał sobie sprawy z tego, jak groźna była sytuacja[9].

Maszynopis abdykacji, w prawym dolnym rogu podpis cara

Rozpoczęło się formowanie „karnej ekspedycji”, z wojsk spoza stolicy, wiernych carowi. Ich możliwą wielkość szacuje się na ok. 50 tys. żołnierzy. Generał Nikołaj Iwanow został wyznaczony na naczelnego dowódcę Piotrogrodzkiego Okręgu Wojskowego, z pełnomocnictwami cara Mikołaja II do kierowania wszystkimi ministrami i zadaniem zaprowadzenia porządku i zdławienia rewolucji.

Od rana 28 lutego?/13 marca car usiłował powrócić pociągiem do Carskiego Sioła, jednak przejazd pociągu utrudniali i uniemożliwiali rewolucjoniści oraz ich zwolennicy. Car zdecydował więc, że pojedzie do Pskowa, gdzie mieściło się dowództwo frontu północnego[9].

1 marca?/14 marca o godz. 19:05 carski pociąg przyjechał do Pskowa, który okazał się ostatnią stacją podróży. Cały czas zmniejszała się liczba wojsk wiernych carowi. Żołnierze kolejno buntowali się i przechodzili na stronę rewolucji.

Wieczorem 1 marca?/14 marca gen. Iwanow przybył do Carskiego Sioła. W nocy z 14 na 15 marca otrzymał polecenie od cara nie podejmowania żadnych działań wojskowych, do czasu przyjazdu cara. W tym czasie zatrzymano także wszystkie jednostki, które były rzucone na Piotrogród.

2 marca?/15 marca car Rosji Mikołaj II uznał, że utrzymanie władzy jest niemożliwe[4] i abdykował na rzecz młodszego brata, wielkiego księcia Michała Aleksandrowicza, na żądanie umiarkowanych polityków i monarchistów. Wskutek ciężkiej sytuacji w kraju, wielki książę nie przyjął korony i zrzekł się jej następnego dnia, przekazując całą władzę Tymczasowemu Komitetowi Dumy. Gen. Nikołaj Iwanow został aresztowany.

Na prowincji zmiana ustroju przeszła bez żadnych oporów lub prób buntu. W ciągu kilku dni runęła trzystuletnia monarchia, bo nikt nie chciał jej już bronić. Rewolucja kosztowała życie mniej niż 1500 osób[9].

Ośrodki władzy[edytuj | edytuj kod]

Rosyjski plakat propagandowy z 1917: Wuj Sam wita sojusznika, symbolicznego rosyjskiego demokratę
Aleksander Kiereński jako premier Rządu Tymczasowego w swoim gabinecie w Pałacu Zimowym, 1917

Na czele rewolucji próbowały stanąć dwa ośrodki władzy, powstałe 27 lutego?/12 marca: powołany przez Dumę – popierany przez centrystów i umiarkowanych – Tymczasowy Komitet Dumy oraz Piotrogrodzka Rada (Sowiet), zdominowany przez eserów i socjaldemokratów. 15 marca Tymczasowy Komitet Dumy został przekształcony w Rząd Tymczasowy na czele z kadetem, księciem Gieorgijem Lwowem przy poparciu eserów (Aleksander Kiereński) i umiarkowanych monarchistów (oktiabristów) (Aleksandr Guczkow).

Jednocześnie zaczęły powstawać rady i komitety robotnicze w miastach oraz żołnierskie na froncie.

Od marca do października i później[edytuj | edytuj kod]

6 marca?/19 marca Rząd Tymczasowy ogłosił swój program: amnestię, demokratyczne wybory do Zgromadzenia Ustawodawczego (które miało określić przyszły ustrój Rosji), wolność prasy i swobodne działanie stowarzyszeń i partii politycznych. Zapowiedziano kontynuowanie wojny „do zwycięskiego końca”.

Rząd Tymczasowy zgodził się na opuszczenie przez carską rodzinę kraju, jednak wojownicza Rada Delegatów Robotniczych i Żołnierskich żądała uwięzienia cara[14]. 8 marca?/21 marca została aresztowana carska rodzina i osadzona w areszcie domowym w pałacu w Carskim Siole. Przyczynami uwięzienia były ogromna nienawiść społeczeństwa rosyjskiego wobec cara i jego rodziny oraz ogromny majątek carskiej rodziny. Roczne dochody z rosyjskich posiadłości ziemskich cara szacowano ówcześnie na ok. 42 mln dolarów (równowartość ok. 1 mld dolarów obecnie). Udziały cara w amerykańskich kolejach oszacowano na równowartość ok. 9 mld dolarów obecnie. Majątek stanowiły również ogromne zbiory sztuki. Nowy rząd demokratyczny nie zgadzał się na wyjazd cara z Rosji; car zamierzał wyemigrować z rodziną do Anglii. Rząd Tymczasowy przeprowadził szczegółową inwentaryzację całego majątku cara, w tym również za granicą[4]. Krewny cara, brytyjski król Jerzy V niechętnie (nie chciał brać na siebie utrzymania rodziny cara i ich dworu), ale zgodził się na przyjęcie cara. Już po kilku dniach jednak zmienił zdanie. Zdał sobie sprawę, że on będzie odpowiedzialny za sprowadzenie niewygodnego gościa. W Wielkiej Brytanii mało kto uważał cara za niewinną ofiarę rewolucji. W brytyjskich kręgach lewicowych Mikołaj II był uważany za okrutnego tyrana o rękach splamionych krwią, który zasłużył sobie na los, jaki go spotkał. Po podaniu do publicznej wiadomości informacji o udzieleniu azylu carowi, brytyjski król został zasypany listami protestacyjnymi. Brytyjska opinia publiczna odbierała carycę jako Niemkę. Dodatkowo Jerzy V musiał zmagać się w swoim kraju, będącym monarchią konstytucyjną, z narastającymi tendencjami republikańskimi i nie wypadało mu wyciągać pomocnej ręki do autokratycznego władcy[14]. Na początku niewoli Mikołaj II był traktowany dość dobrze, ponieważ Rząd Tymczasowy uważał, że zemsta byłaby niegodna nowej władzy. W sierpniu 1917 okazało się, że nie uda się wywieźć rodziny carskiej za granicę i Aleksander Kiereński uznał, że trzeba całą rodzinę wywieźć ze stolicy, by nie drażnić obecnością radykałów. Na miejsce ich pobytu wybrał miasto Tobolsk w zachodniej Syberii, ponieważ można by ich stamtąd łatwo przwieźć koleją transsyberyjską do Japonii[15].

Niemcy z ogromną uwagą obserwowali wydarzenia w Rosji. Początkowo mieli nadzieję na podpisanie z Rządem Tymczasowym rozejmu, jednak rząd ten chciał dalszego udziału w wojnie. Niemcy postanowili wspomóc rewolucję i umożliwić Włodzimierzowi Leninowi powrót do Rosji, aby na miejscu włączył się w działania rewolucyjne i rozchwiał przeciwnika, tj. Rosję[16].

Pogarszająca się sytuacja gospodarcza oraz dalsze klęski na froncie nie sprzyjały jednak stabilizacji. 7 kwietnia (25 marca) rząd był zmuszony do wprowadzenia monopolu na handel zbożem i kartek na chleb.

Powrót Lenina ze współpracownikami 3 kwietnia?/16 kwietnia z emigracji w Szwajcarii do Piotrogrodu (zorganizowany i zrealizowany przez Niemców) nasilił pacyfistyczną agitację bolszewików. 17 kwietnia (4 kwietnia) Lenin ogłosił w Petersburgu swoje tezy kwietniowe (referat o konieczności rewolucji socjalistycznej, wygłoszony na zebraniu działaczy bolszewickich). 30 kwietnia?/13 maja bolszewicy stworzyli paramilitarne oddziały Gwardii Czerwonej. W tym samym czasie na wsi doszło do żywiołowych wystąpień chłopów, zajmujących majątki obszarnicze. 5 maja?/18 maja do Rządu Tymczasowego weszli mienszewicy (Irakli Cereteli, Matwiej Skobelew). W czerwcu powstała bliska bolszewikom partia lewicowych eserów.

Zdjęcie wykonane po otwarciu ognia przez wojsko do manifestacji na Newskim Prospekcie w Piotrogrodzie, 4 lipca 1917 (Dni Lipcowe)
Studenci – milicjanci, 1917

Od 3 lipca?/16 lipca do 7 lipca?/20 lipca w Piotrogrodzie miały miejsce burzliwe demonstracje robotników, żołnierzy i marynarzy przeciw Rządowi Tymczasowemu (tzw. Dni Lipcowe). Rząd zdelegalizował partię bolszewików jako agentów niemieckich, a Lenin ukrył się w autonomicznym Wielkim Księstwie Finlandii (wciąż połączonej unią personalną z Imperium Rosyjskim). 8 lipca?/21 lipca, po dymisji Gieorgija Lwowa, nowy gabinet uformował eser Aleksander Kiereński. Szybko narastał kryzys gospodarczy, inflacja i przestępczość, a dezercje na froncie spowodowały 12 lipca?/25 lipca przywrócenie kary śmierci.

13 lipca?/26 lipca półlegalny zjazd bolszewików postanowił rozpocząć przygotowania do przejęcia władzy drogą powstania zbrojnego i ustanowienia własnej dyktatury.

Rozłam w Rządzie Tymczasowym[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Sprawa Korniłowa.

Do rozłamu w rządzie doszło na skutek sporu wobec propozycji przyznania niepodległości poszczególnym narodom Imperium. Przeciwko niepodległości wypowiadała się prawica za niepodległość natomiast lewica. Poparcie dla lewicy rządu bolszewicy zorganizowali jednodniowy strajk generalny[17]. Po stronie prawicy opowiedział się Ławra Korniłowa który w lecie 1917 zażądał od Kiereńskiego przywrócenia kary śmierci oraz zlikwidowania komitetów żołnierskich[18]. W sierpniu Korniłow przesunął wojska do Wielkich Łuków aby jak sam twierdził w przypadku wybuchu zamieszek w stolicy mógł zbudować w kraju "nową, silną władzę"[19].

Ofensywa wojsk niemieckich na początku września doprowadziła do zajęcia Rygi. 25 sierpnia?/7 września głównodowodzący wojsk rosyjskich, generał Ławr Korniłow który popierał prawicę, pod pretekstem możliwości bolszewickiej rewolty zażądał dymisji ministrów i wysłał do Piotrogrodu oddziały zbrojne.

Konflikt między Korniłowem a Kiereńskim nasiliła ingerencja Władimira Lwowa z dawnego Świątobliwego Synodu Rządzącego. Fałszywie podając się za wysłannika premiera oznajmił on Korniłowowi iż zgadza się na objęcie władzy w Rosji przez wojskowego, zaraz po tym Lwow powiadomił premiera że Korniłow szykuje pucz militarny[20].

Premier Kiereński uznał to za próbę przejęcia władzy i wezwał robotników oraz marynarzy do obrony rządu; 30 sierpnia?/12 września sam przejął obowiązki głównodowodzącego.

Oddziały Korniłowa nie dotarły do stolicy na skutek strajku i braków w zaopatrzeniu. Dowodzący korpusem Aleksandr Krymow popełnił samobójstwo[21]. Po klęsce Korniłow został aresztowany[22].

1 września?/14 września rząd proklamował ustrój republikański.

Kolejna rewolucja[edytuj | edytuj kod]

9 września?/22 września, w wyniku nowych wyborów do Piotrogrodzkiej Rady, większość uzyskali bolszewicy na czele z Lwem Trockim. 7 października?/20 października do Piotrogrodu powrócił Lenin. 10 października?/23 października Komitet Centralny bolszewików przyjął rezolucję o powstaniu zbrojnym i stworzył pierwsze Biuro Polityczne. 12 października?/25 października Piotrogrodzka Rada utworzyła Komitet Wojskowo-Rewolucyjny, oficjalnie dla obrony stolicy przed Niemcami – w rzeczywistości jako sztab przygotowujący przewrót – rewolucję październikową, która wybuchła w nocy, z 24 października?/6 listopada na 25 października?/7 listopada). 25 października?/7 listopada Kiereński opuścił Piotrogród.

21 listopada rząd Rosji Sowieckiej wystosował do ambasadorów i posłów państw biorących udział w wojnie notę, wzywającą do wszczęcia rokowań pokojowych, ale jedynie Niemcy na notę odpowiedziały pozytywnie. 3 grudnia rozpoczęły się pertraktacje, zakończone podpisaniem 5 grudnia umowy Rosji Sowieckiej z Niemcami. 15 grudnia zawarto rozejm, a od 22 grudnia rozpoczęto rokowania pokojowe. 3 marca 1918 został podpisany w Brześciu traktat brzeski, który stanowił wycofanie się Rosji z I wojny światowej.

25 kwietnia 1918 car, caryca i jedna córka wyruszyli do Moskwy, jednak nigdy tam nie dojechali. Niedaleko Omska pociąg został zatrzymany i skierowany do Jekaterynburga, gdzie zostali przekazani uralskiej Radzie. Była to grupa pozbawionych skrupułów bolszewików, pałających nienawiścią do carskiej rodziny. Nie wiadomo, czy zatrzymanie cara w Jekaterynburgu było zaplanowane przez bolszewicki rząd, czy było samowolnym działaniem miejscowych bolszewików. W ciągu miesiąca do trójki dojechała reszta rodziny i wszyscy zamieszkali w dwupiętrowym domu w centrum miasta. Mogli wychodzić tylko na szczelnie ogrodzone podwórko. Mieli nadzieję, że uwolnią ich siły Białych. Gwałtowna ofensywa Białych przekonała bolszewików, by pozbyć się ich jak najszybciej. Gdyby zostali odbici przez Białych, mogliby stanąć na czele ruchu kontrrewolucyjnego[23]. 17 lipca 1918 car wraz z rodziną zostali zamordowani przez bolszewików.

Wikimedia Commons

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Bogusław Wołoszański Honor żołnierza 1939, wyd. 2010, str. 65
  2. Paweł Chmielewski, Marian Wilk Zarys dziejów ZSRR s. 8-10
  3. Paweł Chmielewski, Marian Wilk Zarys dziejów ZSRR s. 12-15
  4. 4,0 4,1 4,2 TVP, Bogusław Wołoszański Sensacje XX wieku, odc. Złoto Romanowów
  5. 5,0 5,1 5,2 J. H. J. Andriessen I wojna światowa w fotografiach, wyd. pol. 2011, s. 460.
  6. Theo Aronson Zwaśnieni monarchowie Tryumf i tragedia europejskich monarchii w latach 1910-1918, wyd. polskie 1998, str. 55-59
  7. Theo Aronson Zwaśnieni monarchowie Tryumf i tragedia europejskich monarchii w latach 1910-1918, wyd. polskie 1998, str. 127-128
  8. Theo Aronson Zwaśnieni monarchowie Tryumf i tragedia europejskich monarchii w latach 1910-1918, wyd. polskie 1998, str. 152-153
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 9,6 9,7 9,8 Andrzej Garlicki Obalenie caratu.
  10. Paweł Chmielewski, Marian Wilk Zarys dziejów ZSRR s. 12-15
  11. Paweł Chmielewski, Marian Wilk Zarys dziejów ZSRR s. 15-19
  12. Paweł Chmielewski, Marian Wilk Zarys dziejów ZSRR s. 20-25
  13. Paweł Chmielewski, Marian Wilk Zarys dziejów ZSRR s. 20-25
  14. 14,0 14,1 Theo Aronson Zwaśnieni monarchowie Tryumf i tragedia europejskich monarchii w latach 1910-1918, wyd. polskie 1998, str. 164-165
  15. Theo Aronson Zwaśnieni monarchowie Tryumf i tragedia europejskich monarchii w latach 1910-1918, wyd. polskie 1998, str. 166
  16. J. H. J. Andriessen I wojna światowa w fotografiach, wyd. pol. 2011, s. 465.
  17. Paweł Chmielewski, Marian Wilk Zarys dziejów ZSRR s. 38-39
  18. Pipes R.: Rewolucja rosyjska. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1994, s. 351-352. ISBN 978-83-233-2615-1.
  19. Pipes R.: Rewolucja rosyjska. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1994, s. 354-355. ISBN 978-83-233-2615-1.
  20. Pipes R.: Rewolucja rosyjska. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1994, s. 360-361. ISBN 978-83-233-2615-1.
  21. Pipes R.: Rewolucja rosyjska. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1994, s. 400. ISBN 978-83-233-2615-1.
  22. Pipes R.: Rewolucja rosyjska. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1994, s. 368. ISBN 978-83-233-2615-1.
  23. Theo Aronson Zwaśnieni monarchowie Tryumf i tragedia europejskich monarchii w latach 1910-1918, wyd. polskie 1998, str. 183-184