Straż Miejska Ankh-Morpork

Straż Miejska Ankh-Morpork (SMAM) – formacja policyjna miasta Ankh-Morpork z cyklu Świat Dysku. Pierwotnie jej motto brzmiało Fabricati Diem, Puncti Agunt Celeriter (korzystaj z dnia, czas szybko płynie). W tomie "Straż! Straż!" jest już ono zredukowane do Fabricati Diem, Punc, co można tłumaczyć na angielski jako "Make my day, punk" ("Uprzyjemnij mi dzień, śmieciu", słynny cytat z "Brudnego Harry'ego").

Historia

p.e.p. (przed erą Patrycjusza)

Przekazane są jedynie szczątkowe informacje o działaniu i funkcjonowaniu Straży w czasach przed rządami Patrycjusza Havelocka Vetinariego. Prawdopodobnie została powołana do życia w roku 1561 przez króla Veltricka I jako jedna z formacji porządkowych działających na terenie miasta. Znany z nazwiska jest jeden komendant: Vimes zwany Kamienną Gębą (przodek Samuela Vimesa), który doprowadził do obalenia i osobiście ściął ostatniego króla, Lorenza Łagodnego. Na dość mocnych przesłankach oparte jest twierdzenie, że straż liczyła 56 członków i oprócz komendy głównej utrzymywała komisariaty przy bramach miasta: Rzecznej, Opacznej i Osiowej. Wiadomo, że straż była dość liczna i posiadała liczne komisariaty jeszcze na początku panowania Szalonego Lorda Snapcase'a.

Straż! Straż!

Straż funkcjonuje pod nazwą: Straż Miejska Ankh-Morpork – Nocna zmiana. Liczebność straży spada do absolutnego minimum w jej historii. Pod dowództwem kapitana Samuela Vimesa pozostają jedynie sierżant Frederick Colon, kapral Nobby Nobbs i świeży nabytek straży, młodszy funkcjonariusz Marchewa Żelaznywładsson. Tak drastyczne zmiany w funkcjonowaniu Straży są efektem reform Lorda Vetinariego ("jeśli mamy mieć przestępczość, niech to będzie przestępczość zorganizowana"), który po zalegalizowaniu działalności Gildii Złodziei i Skrytobójców (które znacznie skuteczniej radziły sobie z "nieautoryzowaną działalnością") praktycznie zlikwidował siły policyjne miasta. Według słów kaprala Nobbsa, obowiązki straży polegają na patrolowaniu miasta i wykrzykiwaniu (niezbyt głośnym!) "już dwunasta, wszystko w porządku". Mimo to Straż bierze aktywny udział w wydarzeniach związanych z próbą reaktywacji monarchii przy pomocy magicznego smoka. Straż przeprowadza się do nowej siedziby w Pseudopolis Yard. W uznaniu bohaterskiej postawy wykazanej podczas kryzysu strażnicy otrzymują podwyżkę, nowy czajnik oraz tarczę i strzałki.

Zbrojni

Pod naciskiem Krzemowej Ligi Walki ze Zniesławieniem Patrycjusz zorganizował nabór do Straży członków mniejszości gatunkowych. Straż przyjmuje trzech nowych członków: wilkołaka Anguę, krasnoluda Cuddy'ego i trolla Detrytusa. Nowe wyzwanie dla powiększonej Straży to kolejna próba przywrócenia monarchii, tym razem przy pomocy broni palnej. Działania i upór kapitana Vimesa doprowadzają do zawieszenia działalności Straży. Podczas zamieszek gatunkowych powstaje Milicja Miejska pod przywództwem kaprala Marchewy. Działania tejże doprowadzają do uspokojenia sytuacji i przywrócenia status quo ante. Zaistniałe wypadki skłaniają Patrycjusza do reaktywacji Straży w dawnej postaci. Przywrócony zostaje tytuł Komendanta Straży, Marchewa awansuje na kapitana, a strażnicy otrzymują oczywiście nową tarczę do strzałek.

Cytaty:
"w straży nie ma ani krasnoludów, ani trolli, ani ludzi (...) są tylko strażnicy"
"Rzeczy muszą być widoczne. Rzeczy nie powinny się dziać w mroku ani za zamkniętymi drzwiami.".

Na glinianych nogach

Straż funkcjonuje "pełną parą", czego efektem jest oszacowanie życia komendanta Vimesa przez Gildię Skrytobójców na 20 000 AMD (dolarów Ankh-Morpork) i ciągły wzrost tej ceny. Straż otwiera nowy komisariat na Flaku (Mroki) i w końcu otwiera wydział kryminalistyki w osobie eks-alchemika - kobiety-krasnoluda imieniem Cudo Tyłeczek. Powstaje nowy wydział grupujący tajnych funkcjonariuszy, znany pod nazwą "Chłopaki z Kablowej". Na Straż spada obowiązek utrzymania przy życiu podtruwanego Patrycjusza, zapobieżenie następnej próbie restauracji monarchii i wyjaśnienie serii morderstw niewinnych staruszków oraz epidemii samobójstw wśród golemów. Członkiem Straży zostaje Dorfl – pierwszy golem, który potrafi mówić.

Bogowie, honor, Ankh-Morpork

Sir Samuel Vimes, komendant Straży Miejskiej i jego strażnicy muszą przeciwstawić się najgorszej ze zbrodni – wojnie. Z powodu małej wysepki o nazwie Leshp, Ankh-Morpork wypowiada wojnę Klatchowi. Patrycjusz znika razem z Colonem i Nobbsem pod wodą, armią (dość mikrą) dowodzi kompletny głupek, tajemniczy dyplomata 71-godzinny Ahmed porywa Anguę, w mieście panuje chaos. Sam Vimes postanawia więc wziąć sprawy we własne ręce. Żeby nie dopuścić do niepotrzebnego mordu, z resztek straży tworzy regiment wojskowy i wyrusza do Klatchu, by położyć kres wojnie...

Piąty Elefant

Vimes zostaje diukiem i wyrusza z misją dyplomatyczną do Überwaldu. Z pomocą swych podwładnych demaskuje spisek wilkołaków i nawiązuje przyjazne kontakty z królem krasnoludów. Pod jego nieobecność strażą w Ankh-Morpork próbuje kierować sierżant Colon.

Prawda

Straż nie może poradzić sobie z rozwikłaniem spisku, który ma doprowadzić do odsunięcia Vetinariego od władzy. Spiskowcy zamaskowali ślady tak, że nawet Angua nie może ich wytropić. Dopiero dziennikarz William de Worde odkrywa prawdę i – publikując na ten temat artykuły w swej "azecie" – umożliwia Patrycjuszowi odzyskanie stanowiska, jednocześnie przypisując wszelkie zasługi Straży.

Straż Nocna

Samuel Vimes w wyniku przedziwnego wypadku przenosi się w przeszłość. Teraz musi nauczyć młodszego siebie jak być dobrym gliną i wrócić do swoich czasów.

Potworny regiment

Samuel Vimes jako postać drugoplanowa broni interesów Ankh-Morpork w wojnie pomiędzy Borogravia a Zlobenią.

Łups!

Samuel Vimes i cała Straż muszą rozwiązać zagadkę śmierci pewnego krasnoluda, aby nie dopuścić do wybuchu wojny między trollami i krasnoludami. W tym celu muszą udać się m.in. do Doliny Koom. Przy okazji szeregi Straży zasila pierwszy wampir, a właściwie wampirzyca.

Uzbrojenie i wyposażenie

Regulaminowe

Regulaminowe wyposażenie straży (wg sierżanta Colona) to:

• kolczuga
• hełm żelazno-miedziany
• półpancerz żelazny
• pałka dębowa
• pika lub halabarda alarmowa
• kusza
• miecz krótki
• klepsydra
• odznaka miedziana
• dzwonek (do dzwonienia i krzyczenia: "Jest dwunasta i wszystko jest w porządku!")

Broń etniczna

Mimo początkowych oporów sierżanta Colona ("Strażnicy noszą miecz, krótki, jedna sztuka, i pałkę, jedna sztuka") do indywidualnego wyposażenia strażników trafiły również:

• dwuostrzowy topór do rzutów (krasnoludy)
• balista – oryginalnie machina oblężnicza, używana przez Detrytusa zamiast regulaminowej kuszy (Piecemaker)
• "wszystko co damy radę unieść" – pomysł nowelizacji regulaminu autorstwa kaprala Nobbsa w "Zbrojnych", odrzucony przez Patrycjusza.

Bohaterowie

Znani członkowie Straży

• Delfina Angua von Überwald – wilkołak płci żeńskiej
• Bibliotekarz z Niewidocznego Uniwersytetu – orangutan, okazjonalnie pomaga Straży jako tajny agent, dlatego ma odznakę
• Bluejohn - troll
• Buggy Swires - sześciocalowy gnom, potrafi ujeżdżać gołębie
• Buogsbratason – krasnolud
• Cudo Tyłeczek – córka Wesołego Tyłeczka, wnuczka Klep Tyłeczka, pierwszy alchemik usunięty z grona Gildii, przyjmuje pseudonim Cheri; pierwszy krasnolud, który przyznał się, że jest kobietą
• Czert - troll, funkcjonariusz wydziału utrzymania ruchu
• Detrytus – pierwszy troll w Straży
• Dorfl – pierwszy wolny i mówiący golem, żaroodporny ateista.
• Flint – troll
• Frederick Colon – ex-sierżant, sierżant, przyszły sierżant, pełniący obowiązki kapitana; najdłużej w straży
• Fronton - gargulec
• Haddock - człowiek
• Igor - kulejący, sepleniący(chociaż czasem zapominający seplenić) sanitariusz-chirurg
• Cennik Jolson
• Kepple, sierżant – dowódca dziennej roty Straży (do "Zbrojnych")
• Klepacz
• Kolarąb - krasnolud
• Lucker - człowiek
• Łupek - troll
• Marchewa Żelaznywładson – dwumetrowy krasnolud przez adopcję, bardzo dobrze znany i lubiany w Ankh-Morpork
• Mika - troll
• Morena –troll
• Nobby Nobbs – wł. kapral Cecil W. St J. Nobbs, prawdopodobnie człowiek (potwierdza to specjalny dokument, wydany przez Patrycjusza)
• Ping - człowiek
• Powal - Omnianin o pełnym imieniu Powal Niedowiarków Chytrymi Argumentami, przyjaciel Wizytuja
• Reg Shoe – zombie
• Rodney - chochlik, pracuje w ikonografie na moście.
• Rzygacz – gargulec, specjalista od obserwacji, pobierający pensję w ulubionym pożywieniu - gołębiach
• Sally von Humpeding - pierwszy wampir (a właściwie wampirzyca) w Straży Miejskiej, jej pełne imię brzmi Salacia Deloresista Amanita Trigestatra Zeldana Malifee(...) von Humpeding
• Samuel Vimes – dowódca, kapitan, komendant Straży, Diuk Ankh-Morpork
• Świdersson – kapral
• Węglarz - troll
• Udgryziel - krasnolud
• Wizytuj – Omnianin o pełnym imieniu Wizytuj Niewiernych z Wyjaśniającymi Broszurami, z przezwiska Kocioł
• Złomotarcz - krasnolud

Zmarli i historyczni członkowie Straży

• Cuddy – krasnolud, ex-pracownik hodowli szczurów szczęścia, ginie w "Zbrojnych"
• Herbert Gaskin – poniósł śmierć w akcji, która miała miejsce przed "Straż! Straż!" (atak serca w wyniku zaskoczenia)
• Horacy Nancyball - Strażnik, zginął podczas obrony Republiki Ulicy Kopalni Melasy w "Straży nocnej".
• Cecil "Ryjek" Clapman - Strażnik, pełnił funkcje "lokaja" na Komendzie Straży Nocnej, zginął w walce z oddziałem Carcera w "Straży Nocnej".
• Sierżant Dickins - Sierżant ze Straży Dziennej, pomagał przy organizacji i obronie Republiki Ulicy Kopalni Melasy w "Straży Nocnej", poniósł śmierć w walce z oddziałem Carcera.
• Wręcemocny - krasnolud, zamordowany przez Carcera w "Straży nocnej"

Osoby związane z dziejami Straży

• 71-godzinny Ahmend-pochodzi z Klatchu
• Carcer - seryjny morderca
• Cegła - troll-narkoman, posądzony o zabójstwo Combergniota
• Chryzopraz – pierwszy ucywilizowany troll, specjalista od pożyczek na "czysta procent misiuncznie"
• Ciut Szalony Artur – Feegle wychowany przez gnomy, jedyny deratyzator stający "oko oko z wrogiem"
• Edward d'Eath – skrytobójca, ostatni potomek rodu d'Eath
• Boffo – klaun-odźwierny
• Flannel – właściciel tawerny
• Gardło Sobie Podrzynam Dibbler – sprzedawca wszystkiego, słynny z pasztecików i kiełbasek w bułce
• Patrycjusz – Lord Havelock Vetinari, jedyna osoba, której nie grozi "samobójstwo" w Ankh-Morpork
• Remitt – płatnerz
• Sybil Ramkin – najbogatsza kobieta Ankh-Morpork, miłośniczka smoków bagiennych, w "Zbrojnych" została żoną Samuela Vimesa
• Tuiteraz – najgorszy złodziej na Dysku
• Węglarz – troll posądzony o zabójstwo Młotokuja
• Gaspode - cudowny kundelek umiejący mówić, pomaga Straży (głównie Marchewie i Angui) i Williamowi de Worde
• William de Worde - dziennikarz pomagający Straży w śledztwie
• Sacharissa - współpracownica de Worde'a
• Samuel Vimes (Junior) - syn Samuela Vimesa (seniora) rodzi się pod koniec "Straży nocnej".
• Sir Reynold - kustosz galerii sztuki w Ankh-Morpork