Świat Dysku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Świat Dysku – wieloksiąg Terry’ego Pratchetta, którego akcja toczy się w świecie o kształcie dysku.

Dysk spoczywa na grzbietach czterech słoni: Berilii, Tubula, Wielkiego T’Phona i Jerakeena, stojących na skorupie A’Tuina – wielkiego żółwia płynącego przez wszechświat. Cykl opisuje nasz realny świat w krzywym zwierciadle, w zabawny, ironiczny i celny sposób komentując współczesną popkulturę czy politykę. Dwie pierwsze książki cyklu – Kolor magii i Blask fantastyczny – są przede wszystkim parodią literatury fantasy, późniejsze poruszają także tak poważne tematy jak religia, tolerancja czy mechanizmy władzy. Niektóre pozycje są wręcz w całości poświęcone zagadnieniom, które fascynują masy (np. Muzyka duszy jest o rock and rollu, a Ruchome obrazki wyśmiewają Hollywood).

Podcykle[edytuj | edytuj kod]

Dzięki niezazębiającej się fabule można przeczytać prawie każdą książkę nie znając poprzednich. Wyróżnia się jednak kilka głównych cykli, skupiających się na poszczególnych postaciach Świata Dysku i przedstawiających ich kolejne przygody. Zaleca się czytanie książek należących do danego cyklu w kolejności ich powstawania.

Cykl o Rincewindzie[edytuj | edytuj kod]

Cykl o Śmierci[edytuj | edytuj kod]

Cykl o Straży Miejskiej[edytuj | edytuj kod]

Cykl o Moiście von Lipwigu[edytuj | edytuj kod]

Cykl o Czarownicach z Lancre[edytuj | edytuj kod]

Cykl o Tiffany Obolałej (Akwili Dokuczliwej)[edytuj | edytuj kod]

Można wyróżnić także cykle „mieszane”, do których zaliczane są książki znajdujące się w różnych cyklach głównych lub klasyfikowane jako niezależne. Większość tych cykli nie koncentruje się wokół postaci, lecz kategorii bardziej ogólnych:

Książki[edytuj | edytuj kod]

Powieści[edytuj | edytuj kod]

Zapowiadające serię[edytuj | edytuj kod]

Książki te nie są uważane za część serii Świata Dysku, jednak zarówno krytycy jak i fani dostrzegają w nich pierwsze pomysły na powstanie płaskiego świata i uważają za zapowiedź przyszłej serii.

Tytuł oryginału Rok Tytuł przekładu Rok
The Dark Side of the Sun 1976 Ciemna strona Słońca 2000
Strata 1981 Warstwy wszechświata (1. wyd.) Dysk (kolejne wyd.) 1992

Seria Świata Dysku[edytuj | edytuj kod]

Książki te wyróżniają się m.in. specyficznym stylem graficznym okładek. Do pierwszych 26. pozycji (tzn. aż do Złodzieja czasu) w edycjach brytyjskich – a także polskich – wykorzystano grafikę Josha Kirby’ego (wydania amerykańskie miały inną szatę graficzną). Od 1995 r. stałym ilustratorem Pratchetta został Paul Kidby, który tworzy także okładki powieści od śmierci Kirby’ego w 2001 r.

Lp. Tytuł oryginału Rok Tytuł przekładu Rok Postacie przewodnie Temat lub obiekt satyry
1 The Colour of Magic 1983 Kolor magii 1994 Rincewind, Dwukwiat gry fabularne, turystyka, ekonomia, Zew Cthulhu H.P. Lovecrafta
2 The Light Fantastic 1986 Blask fantastyczny 1995 Rincewind, Dwukwiat, Niewidoczny Uniwersytet powieści fantasy (m.in.
Conan Barbarzyńca), koniec świata, komunizm
3 Equal Rites 1987 Równoumagicznienie 1996 Babcia Weatherwax, Esk feminizm/równość płci, magia, Czarnoksiężnik z Archipelagu
4 Mort 1987 Mort 1996 Śmierć, Mort dorastanie, śmierć,
dzieciństwo i dorosłość, odpowiedzialność
5 Sourcery 1988 Czarodzicielstwo 1997 Rincewind Księga tysiąca i jednej nocy, magia, apokalipsa
6 Wyrd Sisters 1988 Trzy wiedźmy 1998 Czarownice z Lancre Sztuki Szekspira
7 Pyramids 1989 Piramidy 1998 Teppic starożytny Egipt, religia
8 Guards! Guards! 1989 Straż! Straż! 1999 Straż miejska, Patrycjusz kryminał, smoki, mechanizmy władzy
9 Faust Eric 1990 Eryk 1997 Rincewind Faust, biurokracja
10 Moving Pictures 1990 Ruchome obrazki 2000 Niewidoczny Uniwersytet, G.S.P. Dibbler, Gaspode Hollywood, Oscary, Mity Cthulhu H.P. Lovecrafta
11 Reaper Man 1991 Kosiarz 2001 Śmierć, Niewidoczny Uniwersytet życie doczesne, postęp technologiczny
12 Witches Abroad 1991 Wyprawa czarownic 2001 Czarownice z Lancre turystyka, baśnie, voodoo
13 Small Gods 1992 Pomniejsze bóstwa 2001 Brutha, Wielki Bóg Om religia, filozofia, inkwizycja
14 Lords and Ladies 1992 Panowie i damy 2002 Czarownice z Lancre, Niewidoczny Uniwersytet Sen nocy letniej
15 Men at Arms 1993 Zbrojni 2002 Straż Miejska, Patrycjusz seryjni zabójcy,kryminał
16 Soul Music 1994 Muzyka duszy 2002 Susan Sto Helit, Niewidoczny Uniwersytet przemysł muzyczny, rock and roll
17 Interesting Times 1994 Ciekawe czasy 2003 Rincewind, Cohen Barbarzyńca, Dwukwiat totalitaryzm, Chiny, ZSRR
18 Maskerade 1995 Maskarada 2003 Czarownice, Straż Miejska Opera, Upiór w operze
19 Feet of Clay 1996 Na glinianych nogach 2004 Straż Miejska, Patrycjusz kryminał, heraldyka, prawa pracownicze, bunt maszyn
20 Hogfather 1996 Wiedźmikołaj 2004 Śmierć, Susan Sto Helit dzieci, Boże Narodzenie
21 Jingo 1997 Bogowie, honor, Ankh-Morpork 2005 Patrycjusz, Straż Miejska wojna i dyplomacja, patriotyzm, ksenofobia
22 The Last Continent 1998 Ostatni kontynent 2006 Rincewind, Niewidoczny Uniwersytet Australia, ewolucja
23 Carpe Jugulum 1998 Carpe Jugulum 2006 Czarownice z Lancre wampiry, religia
24 The Fifth Elephant 1999 Piąty elefant 2006 Straż dyplomacja, kosmopolityzm, komunikacja
25 The Truth 2000 Prawda 2007 Straż, William de Worde wolna prasa, przestępcze duety (Pulp Fiction)
26 Thief of Time 2001 Złodziej czasu 2007 Susan Sto Helit, Lu-Tze, Lobsang Ludd, Mnisi Czasu czas, sztuki walki, buddyzm, szkolnictwo
27 The Last Hero 2001 Ostatni bohater 2003 Marchewa, Rincewind, Leonard z Quirmu filmy katastroficzne, sagi, bohaterowie
28 The Amazing Maurice and his Educated Rodents[1] 2001 Zadziwiający Maurycy
i jego edukowane gryzonie
2004 Maurycy, Klan Zaczarowany flet, Flecista z Hameln
29 Night Watch 2002 Straż nocna 2008 Samuel Vimes, Patrycjusz rewolucje, podróże w czasie
30 The Wee Free Men[1] 2003 Wolni Ciut Ludzie 2005 Tiffany Obolała (Akwila Dokuczliwa[2]) baśnie, elfy, sny
31 Monstrous Regiment 2003 Potworny regiment 2008 Samuel Vimes, Polly Perks, William de Worde, Otto Chriek wojsko, wojna, feminizm, patriotyzm
32 A Hat Full of Sky[1] 2004 Kapelusz pełen nieba 2005 Tiffany Obolała (Akwila Dokuczliwa)[2]) współzawodnictwo, magia, dorastanie
33 Going Postal 2004 Piekło pocztowe 2008 Moist von Lipwig machinacje finansowe, poczta, filatelistyka, telekomunikacja
34 Thud! 2005 Łups! 2009 Straż Miejska tolerancja, różnice etniczne i kulturowe, legendy, Kod Leonarda da Vinci
35 Wintersmith[1] 2006 Zimistrz 2007 Tiffany Obolała baśnie, pory roku, religia, folklor
36 Making Money 2007 Świat finansjery 2009 Moist von Lipwig polityka, ekonomia, biznes, bankowość
37 Unseen Academicals 2009 Niewidoczni Akademicy 2010 Niewidoczny Uniwersytet piłka nożna, moda, rywalizacja akademicka, celebryci
38 I Shall Wear Midnight 2010 W północ się odzieję 2011 Tiffany Obolała[2] proces o czary, młot na czarownice
39 Snuff 2011 Niuch 2012 Straż, Samuel Vimes niewolnictwo, rasizm, gobliny, książki Pernilly Stalfelt
40 Raising Steam 2013 Para w ruch 2014 Moist von Lipwig kolej, rewolucja przemysłowa

Zapowiadane książki z serii Świata Dysku[edytuj | edytuj kod]

Lp. Tytuł oryginału Rok Tytuł przekładu Rok Postacie przewodnie Temat lub obiekt satyry
? Scouting for Trolls         Skauting dla chłopców
? The Shepherd's Crown       Tiffany Obolała  

Opowiadania[edytuj | edytuj kod]

Materiały pomocnicze[edytuj | edytuj kod]

Kartografia[edytuj | edytuj kod]

Nauka[edytuj | edytuj kod]

Podcykl popularnonaukowy napisany wspólnie z Ianem Stewartem i Jackiem Cohenem. Wbrew tytułowi treść książek dotyczy bardziej nauki stworzonego przez magów "Świata kuli" czyli naszej Ziemi. Rządzony polem magicznym "świat dysku" służy jako antyteza dla rządzonego prawami fizyki "świata kuli", choć magowie służą przy okazji autorom do parodiowania słabostek ziemskiej nauki i uprawiających ją ludzi – naukowców. Podcykl obejmuje obecnie cztery tomy:

Sztuka[edytuj | edytuj kod]

Albumy z ilustracjami Josha Kirby'ego (1996) i Paula Kidby’ego (2005):

Terminarze[edytuj | edytuj kod]

Uwaga – z powodu opóźnienia w cyklu wydawniczym daty edycji oryginalnych i polskich nie zgadzają się.
Wspólnie ze Stephenem Briggsem:

  • 1998Terminarz Niewidocznego Uniwersytetu Świata Dysku 2000 (Discworld's Unseen University Diary 1998)
  • 1999Terminarz Straży Miejskiej Ankh-Morpork 2001 (Discworld's Ankh-Morpork City Watch Diary 1999)
  • 2000Terminarz Gildii Skrytobójców Świata Dysku 2002 (The Assassins' Guild Yearbook and Diary 2000)
  • 2001Terminarz Gildii Błaznów 2003 (The Fool's Guild Yearbook and Diary 2001)
  • 2002Terminarz Gildii Złodziei 2004 (The Thieves' Guild Yearbook and Diary 2002)
  • 2003Terminarz (Zreformowanych) Wampirów Świata Dysku 2005 (The (Reformed) Vampyre's Diary 2003)
  • 2007Discworld Post Office Diary 2007
  • 2008Lu Tze’s Book of Enlightenment Diary 2008

Encyklopedie[edytuj | edytuj kod]

Wspólnie ze Stephenem Briggsem:

  • 1994The Definitive – And Only – Guide
  • 1997The Discworld Companion. An Invaluable Guide For The Discerning Discworld Traveller – Updated
  • 2003The New Discworld Companion
  • 2012 - Turtle Recall: The Discworld Companion... so far

Quizy[edytuj | edytuj kod]

Zbiory zagadek opracowane przez Davida Langforda:

Inne[edytuj | edytuj kod]

  • 1999Nanny Ogg’s Cookbook – słynne przepisy kulinarne Niani Ogg – ze Stephenem Briggsem i Tiną Hannan
  • 2004The Discworld Almanak – zbiór ciekawostek, podobny do książek z serii terminarzy Świata Dysku – z Bernardem Pearsonem
  • 2005Where’s My Cow? – książka z obrazkami i czytanką dla dzieci pojawiająca się w fabule Thud! – z Melvynem Grantem
  • 2006The Unseen University Cut Out Book – książka z modelem Niewidocznego Uniwersytetu do samodzielnego wycięcia i złożenia
  • 2007The Wit and Wisdom of Discworld – zbiór cytatów z powieści należących do cyklu
  • 2008The Folklore of Discworld
  • 2012The Compleat Ankh-Morpork City Guide – przewodnik po mieście, trasy, miejsca, reklamy, książka adresowa, dla turystów ekstremalnych – przewodnik po Mrokach z dokładnym planem. W komplecie plan i panorama miasta. Książka i plan we wspólnej okładce-teczce spiętej gumką
  • (w przygotowaniu) – Scouting for Trolls – parodia podręcznika skautowskiego

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Na Dysku wyróżnia się dwa główne kierunki: osiowy (do centrum Dysku) oraz krawędziowy (na zewnątrz), oraz dwa dodatkowe: obrotowy i opaczny (zgodny i przeciwny do kierunku obrotu Dysku). Świat zakończony jest Krawędzią, z której opadają na dół wody Oceanu Krawędziowego. Wokół dysku krąży malutkie słońce, oświetlając mocno boki i nigdy nie dogrzewając osi.

  • Al Khali – Pustynne miasto wspomniane między innymi w Czarodzicielstwie. Rządzi nim szeryf Kreozot, jest początkującym poetą, oraz posiada niewyobrażalne bogactwa.
  • Ankh-Morpork – milionowe miasto leżące nad Okrągłym Morzem (Stwórcy skończyły się pomysły na ciekawsze kształty) i pozbawione kanalizacji (dzięki temu charakterystyczny zapach tego miejsca zapada na długo w pamięć). Jest tak stare, że, choć geolodzy mówią, iż jest zbudowane na iłach, tak naprawdę jest zbudowane głównie na samym sobie. Przez miasto przepływa rzeka Ankh, która jest jedyną rzeką w multiversum, na której śledczy mogą wyrysować zarys zabitego człowieka. Ankh słynie też z tego, że trzeba być naprawdę pijanym, by się w niej utopić – Za gęsta, żeby w niej pływać, ale jeszcze za rzadka, żeby ją orać.
  • Brindisi – odpowiednik Włoch.
  • Djelibejbi – kraina będąca dzieckiem Djeli (rzeka, która według legendy pojawiła się tylko po to, by znalazł ją spragniony wielbłąd) oraz pustyni, w której czas zdaje się płynąć wolniej, a to za sprawą piramid. Żadne nowości – nawet takie jak miękkie posłania, zmiany w języku, zmiany w prawie – nie są w stanie się tam przedrzeć. Całkowicie przypadkowo kojarząca się ze starożytnym Egiptem – tylko dlatego, że jej władcy jak szaleni stawiają sobie piramidy, które zapewnić mają im wieczność. Niestety już dawno zapomniano jak i dlaczego, toteż proces ten sprowadzony został jedynie do rangi tradycji. Kraina ta leży na pustyni pomiędzy dwoma państwami-miastami nad Okrągłym Morzem: Efebem i Tsortem.
  • Efeb – demokratyczne miasto nad Okrągłym Morzem. Zamieszkane przez obywateli, niewolników (z prawem do jednego dnia wolnego w tygodniu oraz jednej czternastodniowej ucieczki w roku), oraz filozofów – beztroskich myślicieli, co chwila wyskakujących nago z kąpieli z okrzykiem „Eureka!” (dajcie mi ręcznik!). Odpowiednik ziemskiej Grecji.
  • Enrico Basilica – urodzony w Brindisi. W młodości Henry Slugg, urodzony w Ankh-Morpork. Jedyna osoba w Świecie Dysku, którą można wskazać na mapie.
  • Genoa – odpowiednik Nowego Orleanu. Magia miejscowych wiedźm przypomina Voodoo, a regionalną potrawą jest gumbo.
  • Howondaland – kraina sąsiadująca z Klatchem, znajdująca się za Ramtopami. Przypomina Afrykę (i Amerykę Północną w Kosiarzu).
  • Iksiksiksiks – znany także jako „Terror Incognita” oraz „Czteriksy”. Niedokończony kontynent leżący na Oceanie Opacznym, obrotowo od Kontynentu Przeciwwagi. Charakteryzuje się niską roczną sumą opadów (wynoszącą dokładnie zero) oraz tym, że jedynym nieszkodliwym stworzeniem go zamieszkującym są niektóre owce. Jest dyskowym odpowiednikiem Australii
  • Klatch – ogromne starożytne imperium łączące cechy wielu krajów azjatyckich, głównie Arabii (pustynie, ubiór mieszkańców), Indii (curry) i Indochin (dżungle), w którego języku istnieje 15 słów na określenie skrytobójstwa.
  • Kontynent Przeciwwagi – leży po przeciwnej stronie Osi niż większa część głównego kontynentu Świata Dysku, dla którego stanowi przeciwwagę. Mimo małych rozmiarów dobrze spełnia tę rolę dzięki dużym zasobom drogich ciężkich metali, głównie złota. Na jego terytorium rozwinęło się poteżne Imperium Agatejskie (będące dyskowym odpowiednikiem Chin z czasów Cesarstwa).
  • Krull – niewielki kontynent na Oceanie Krawędziowym przylegający do Krawędzi. Dzięki tej niezwykłej lokalizacji jest jedynym miejscem, z którego można opuścić się za krawędź Dysku w celu empirycznego rozwiązania problemu płci Wielkiego A’Tuina. Większość bogactw Krull czerpie z Obwodu – gigantycznego systemu sieci rozciągniętego wzdłuż krawędzi w kierunkach obrotowym i opacznym na długości ponad ćwierci obwodu Dysku. W sieci te wpadają szczątki rozbitych statków (a niekiedy także rozbitkowie, co spotkało swego czasu Rincewinda).
  • Lancre — malutkie królestwo w Ramtopach, słynne z powodu swoich trzech czarownic. Jest dokładnym przeciwieństwem Ankh-Morpork: spokojne, malutkie, praworządne, wolno ulegające zmianom. Można traktować jak dyskowy odpowiednik Szwajcarii (bywa mowa o scyzoryku armii lancriańskiej i o błękitnym serze lancriańskim).
  • Llamedos — kraina leżąca w kierunku obrotowym od Ramtopów, dyskowy odpowiednik Walii. Słynie z druidów, bardów i deszczu, będącego jej głównym towarem eksportowym. Z Llamedos pochodzi Imp z Muzyki duszy.
  • Mgliste Wyspy – przybrzeżne wyspy kontynentu Iksiksiksiks, gdzie zgodnie z legendą Iksiksiksiks trzymał kosiarkę do trawy.
  • NicToFiord — niewielkie, ale strategicznie (od Czteriksów w stronę Osi) położone państwo, przypominające kraj skandynawski zamieszkany przez wikingów.
  • Omnia – miasto nad Okrągłym Morzem. Słynie z kultu boga Oma i Kwizycji pilnującej, by boga czczono właściwie. Powoduje to, że mieszkańcy zamiast do boga zwracają się do Kościoła (nic tak nie przekonuje ludzi, jak rozgrzane do białości imadło).
  • – oś obrotu dysku, czyli niemożliwie wysoka iglica z zielonego lodu, otoczona równie niedostępnymi, lodowymi górami zamieszkanymi przez barbarzyńskich herosów i wiele rodzajów potworów; na jej czubku wznosi się Dunmanifestin, cytadela dyskowych bogów. Występuje tam silne pole magiczne powodujące, że światło płynie wolniej, co przyczynia się do efektu zorzy osiowej.
  • Quirm — miasto leżące w kierunku obrotowo-osiowym od Ankh-Morpork, znane głównie z kwiatowego zegara oraz Quirmskiej Pensji dla Młodych Panien (której absolwentkami były m.in. Susan Sto Helit i Sybil Ramkin). Wzmiankowane jest także jako miejsce urodzenia Leonarda z Quirmu. Quirmski język oraz sery wskazują na analogie względem Francji.
  • Ramtopy – wielkie góry ciągnące się od Klatchu aż po Oś. Występuje tam duże skażenie magią (deszcze żab co dwa tygodnie itp.). W górach znajduje się wiele małych państewek, np. Lancre. Miejsce urodzenia wielu magów i czarownic.
  • Równiny Sto – wielkie równiny między Ramtopami a Okrągłym Morzem. Przepływa przez nie Ankh, która dzięki tamtejszym wielkim polom kapusty nabiera części swych cech znanych z opisów Ankh-Morpork. Kraina jest zamieszkana przez rolników oraz wszystkie stworzenia lubiące samotność i kapustę.
  • Sto Lat — miasto oddalone o 20 mil od Ankh-Morpork, pojawiające się w wielu tomach serii głównie z powodu geograficznej bliskości; stolica królestwa obejmującego także Sto Helit, Sto Kerrig i Osiem Protektoratów. Nazwa „Sto Lat” nie jest wynikiem tłumaczenia — tak samo brzmi w oryginale i, zgodnie ze słowami autora (patrz komentarze zawarte w albumie "Sztuka Świata Dysku") stanowi celowe nawiązanie do polskiego okrzyku urodzinowego.
  • Tsort – miasto nad Okrągłym Morzem. Jego mieszkańcy nie słyną ze szczególnego intelektu. Toczy od wieków spory z Efebem, jednak oba miasta oddziela od siebie Djelibeybi, co na szczęście utrudnia wypowiedzenie wojny. Odpowiednik ziemskiej Troi.
  • Überwald – wielka kraina (pięć czy sześć razy większa od Równin Sto), ciągnąca się aż po Oś, będąca Dyskowym odpowiednikiem Transylwanii i Niemiec. Słynie z należących do krasnoludów wielkich kopalni tłuszczu oraz klanów wilkołaków i wampirów.
  • Zmokberg – góra w kształcie odwróconej piramidy znajdująca się w obszarze o bardzo wysokim poziomie magii. Zamieszkiwały ją wymyślone smoki.

Nauki ścisłe[edytuj | edytuj kod]

Nauki ścisłe w świecie Dysku różnią się od naszych znacząco. Podstawowe różnice:

  • ósmy kolor tęczy – oktaryna, która związana jest z energią magiczną
  • pole magiczne – wytwarzane przez podziemne złoża oktironu, ma naturę kwantową: jednostką magicznej energii jest thaum, a zarazem tą samą nazwą określa się magiczną cząstkę elementarną, której rozbicie na części składowe uwalnia dużą ilość energii
  • prawdopodobieństwo – Dysk jest krainą nieprawdopodobieństw. Wiadomo, że jeżeli szanse na zaistnienie jakiegoś zdarzenia wynoszą dokładnie 1:1000 000, to zdarzenie takie zachodzi w dziewięciu przypadkach na dziesięć.
  • prędkość światła – światło w świecie Dysku ma taką samą prędkość jak dźwięk. Widać to szczególnie podczas licznych opisów wschodu dyskowego słońca. W nowszych pozycjach autor zrezygnował jednak z tego pomysłu. Oznaczałoby to, że wszystkie obiekty poruszałyby się w naszym odczuciu dużo wolniej. Jednakże w jednej z książek pada hipoteza, że istnieje drugi rodzaj światła (poruszający się z normalną prędkością), dzięki któremu widzimy to pierwsze
  • specyficzne pierwiastki – chelonium (niezbędne do powstania żółwia dźwigającego świat na swej skorupie), narrativum (generujące pole magiczne, które „mówi” obiektom, czym mają być), oktiron (czarny metal wytwarzający lub pochłaniający pole magiczne; wykonany z niego dzwon dzwoni „słyszalną ciszą”)

Bohaterowie[edytuj | edytuj kod]

Pojedynczy[edytuj | edytuj kod]

  • Akwila Dokuczliwa / Tiffany Obolała – młoda czarownica z krainy zwanej Kredą, uważana za następczynię Babci Weatherwax.
  • Albert (Alberto Malich) – Sługa Śmierci. W dalekiej przeszłości założył Niewidoczny Uniwersytet. Był najpotężniejszym magiem na dysku. Zaginął w niewyjaśnionych okolicznościach (tak naprawdę stał się sługą Śmierci). Odgrywa znaczną rolę w "Morcie". Ma swój pomnik w NU. Jego cecha charakterystyczna to kropla na czubku nosa, która nie chce mu spaść.
  • Angua – wilkołak, przyjęta do Straży Nocnej Ankh-Morpork w ramach rekrutacji afirmatywnej. Jako człowiek nosi na szyi obrożę. Pochodzi z arystokratycznego rodu w Überwaldzie. Dziewczyna Marchewy.
  • Bagaż – ekwipunek Dwukwiata (a potem – towarzysz Rincewinda), czyli kufer poruszający się na wielu małych nóżkach i kryjący w sobie różne przydatne obiekty.
  • Bethan – pochodząca z Wirowych Równin siedemnastolatka, mająca być złożona w ofierze przez druidów. Została uratowana przez Cohena, Dwukwiata i Rincewinda.
  • Bezdennie Głupi Johnson – wynalazca jedyny w swoim rodzaju ("Przecież te plany nie były odwrócone, kiedy je rysowałem"), wynalazca m.in. Ogrodów Pałacowych Ankh-Morpork: stawu rybnego długiego na trzysta łokci, szerokiego na cal; rowu granicznego, głębokiego na 50 stóp, który pochłonął trzech ogrodników; labiryntu tak małego, że ludzie gubili się szukając go; wystrzałowej fontanny i organów, na których grywa Bibliotekarz.
  • Bibliotekarz – pracownik Niewidocznego Uniwersytetu, zamieniony w orangutana.
  • Brutha – początkowo jedyny prawdziwy wyznawca, a potem prorok boga Oma.
  • pani Cake – nie pytaj (odwołania w Piekło pocztowe, Świat finansjery, Kosiarz i innych), ma przeczucia, jest medium.
  • Cohen Barbarzyńcaheros w jesieni żywota.
  • Cudo Tyłeczek – krasnoludka, członek Straży Nocnej Ankh-Morpork. Sieje zgorszenie wśród krasnoludów przyznając się do bycia kobietą – nosi skórzane spódnice, zaplata brodę w warkoczyki i nie znosi piwa.
  • Złotooki Srebrnoręki Dactylos – jeden z największych wynalazców Świata Dysku, po zbudowaniu armii golemów wydłubano mu oczy, więc zastąpił je złotymi kulkami. Po stworzeniu Pałacu Siedmiu Pustyń, więc stworzył sobie srebrną. Po wykonaniu Tam podcięto mu więzadła w kolanach więc zastąpił je jedwabiem, jednak po zbudowaniu Kosmicznej Ryby w końcu został zabity.
  • Detrytus – troll, członek Straży Nocnej Ankh-Morpork. Nie powinien salutować – sam się nokautuje. Do myślenia używa hełmu z nakręcanym wiatraczkiem, który chłodzi mu krzemowy mózg. Uspokaja tłumy bronią własnego pomysłu – kuszą, wykonaną z balisty, naładowaną wiązką bełtów.
  • Druella – driada, która uratowała (a właściwie uwięziła) Rincewinda przed wilkami, wciągając go do drzewa.
  • Dwukwiat – pierwszy turysta na Dysku, zwiedzający go wraz z Rincewindem.
  • Gardło Sobie Podrzynam Dibbler – sprzedawca wszystkiego (najczęściej dyskowych fast-foodów), zjawia się wszędzie gdzie wyczuje możliwość zrobienia interesu i w większości książek, których akcja dzieje się w Ankh-Morpork. Postacie będące jego lokalnymi odpowiednikami pojawiają się też w innych krainach.
  • Galder Weatherwax – Najwyższy Wielki Mag Obrządku Srebrnej Gwiazdy, Lord Imperator Uświęconej Laski, Impissimus Ósmego Stopnia, 304. Rektor Niewidocznego Uniwersytetu. Był Nadrektorem w czasie trwania Koloru Magii i Blasku Fantastycznego.
  • Gaspode – mówiący pies, rzecznik żebraków spod Bezprawnego Mostu.
  • Grubas – właściciel Rozbitego Bębna, w czasie trwania Koloru Magii. Dwukwiat sprzedał mu tu-bez-pie-czeni.
  • Havelock Vetinari – Patrycjusz, władca miasta Ankh-Morpork, ma tytuł lorda.
  • Hrun Barbarzyńca – jeden z bohaterów Świata Dysku, posiada myślący miecz Kring, zostaje mężem Liessy, władczyni Zmokbergu.
  • Ślepy Hugh – żebrak. Zaprowadził Dwukwiata do "Rozbitego Bębna" zaraz po jego przybyciu do Ankh-Morpork.
  • Igor – uniwersalne imię dla wszystkich służących wampirów i wilkołaków w Überwaldzie, oraz – ostatnio – w Straży Miejskiej Ankh-Morpork. Igory znane są ze swoich umiejętności chirurgicznych i zapędu do samodoskonalenia. Wszystkie nowe operacje testują najpierw na sobie.
  • Imp Y Celynbard przybyły z Llamedos do Ankh-Morpork, pierwszy piosenkarz wykonujący muzykę z Wykrokiem, wokalista Grupy z Wykrokiem. Później znany jako Buddy.
  • Leonard z Quirmu – genialny wynalazca i artysta pracujący w odosobnieniu dla Patrycjusza.
  • Lobsang Ludd – początkowo adept w klasztorze mnichów historii, później sprzątacz, uczeń Lu-Tze i syn Czasu.
  • Lu-Tze – wielki sprzątacz. Mnich zajmujący się przenoszeniem czasu i czuwaniem nad Imperatywem Historycznym, a w wolnych chwilach zamiataniem.
  • Marchewa Żelaznywładsson – człowiek wychowany przez krasnoludy, obecnie kapitan Straży Nocnej w Ankh-Morpork. Odznacza się wzrostem, wyjątkową siłą fizyczną i prostotą rozumowania. Potomek krolów Ankh-Morpork. Chodzi z Anguą, wilkołakiem.
  • Moist von Lipwig – ex-oszust, mianowany przez Patrycjusza naczelnym poczmistrzem Ankh-Morpork, potem awansujący na szefa mennicy miejskiej.
  • Mort – młodzieniec terminujący u Śmierci zwany chłopcem lub terminatorem.
  • Nadrektor Mustrum Ridcully – szef Niewidocznego Uniwersytetu, zapalony myśliwy i zwolennik wszelkiego rodzaju sportów.
  • Rincewind – pozbawiony talentu mag-poliglota (umie w 26 językach błagać o litość). W wyniku pewnego wypadku jedno z 8 zaklęć z Octavo "wszczepiło" mu się do mózgu, co uniemożliwia mu rzucanie czarów (inne czary boją się zamieszkiwać razem z tak potężnym zaklęciem i nie zostają w pamięci Rincewinda). Posiada też zdolność szybkiej ucieczki (nim człowiek zdąży wyciągnąć miecz lub powiedzieć: "Parmezan" on będzie na drugim końcu miasta).
  • Snapcase – patrycjusz Ankh-Morpork, zwany też Psychoneurotycznym. Rządził miastem przed Vetinarim.
  • Susan Sto Helit – wnuczka Śmierci, córka Ysabell (adoptowanej córki Śmierci) i Morta (byłego ucznia Śmierci).
  • Sybil Ramkin – lady, żona kapitana Vimesa, właścicielka większej części Ankh-Morpork, hodowczyni smoków bagiennych. Ma figurę walkirii, nosi peruki – włosy zostały spalone przez smoki; matka Sama Juniora, zwykle widziana w gumowych butach i ochronnej zbroi, wygarniająca gnój ze smoczych zagród.
  • Śmierć (rodzaju męskiego) – nazywa siebie antropomorficzną personifikacją, wygląda jak kościotrup z kosą. Pomagają mu często jego przybrana wnuczka – Susan Sto Helit – oraz Śmierć Szczurów. Przewija się przez cały cykl, zabierając co ważniejszą duszę.
  • Śmierć Szczurów – chodzący na dwóch łapkach szczurzy szkielet w czarnej szacie z kapturem. Na jego wyposażeniu znajduje się kosa będąca miniaturą kosy Śmierci.
  • Teppic – właściwie książę Pteppic ze Starego Państwa, Królestwa Słońca, następca króla Djelibeybi – Teppicymona XXVII, uczeń Szkoły Skrytobójców w Ankh-Morpork.
  • Tethis – morski troll, który uratował Rincewinda i Dwukwiata przed spadkiem poza krawędź. Mieszkał na małej wysepce tuż przy krawędzi i patrolował fragment Obwodu. Wyglądem przypominał małego krępego staruszka, ale był zbudowany głównie z wody.
  • Ty Draniu – najlepszy matematyk Świata Dysku (wielbłąd).
  • William de Worde – z wykształcenia skryba, z powołania dziennikarz, redaktor i wydawca pierwszej (g)azety w Ankh-Morpork.
  • Ymper Trymon – bardzo ambitny mag, budzący we wszystkich dookoła uczucie niepokoju. Jako pierwszy dorwał się do książki o Wielkiej Piramidzie Tsortu i wykorzystał zdeptanie Galdera przez Bagaż, aby przejąć władzę.
  • Ysabell – adoptowana córka Śmierci.

Zbiorowi[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na zgrupowanie:

Ze względu na rasę:

  • Krasnoludy- zazwyczaj niskie osobniki (wyjątkiem jest prawie dwumetrowy Marchewa). Zamieszkują głównie w górze Miedziance (i okolicach), pod całym terenem Überwaldu oraz na terenie Ankh-Morpork. Ulubioną piosenką krasnoludzką jest: "Złoto,złoto,złoto,złoto,złoto...". Wbrew powszechnej opinii bardziej od złota kochają żelazo. Krasnoludy mieszkające w Ankh-Morpork mają tendencję do nazywania się Tandem Grzmotoręki i pracowania w kwiaciarni lub perfumerii. Jako pierwsze w mieście dokonały rzeczy niemożliwej dla alchemików – zamiany ołowiu w złoto (w sensie metaforycznym – z ołowiu odlewały czcionki i zarabiały krocie drukując pierwsza gazetę wydawana w Ankh-Morpork).
  • Trolle- Stwory stworzone z kamienia, nie są zbyt inteligentne (ich krzemowe mózgi kiepsko pracują w wyższych temperaturach, więc do "cięższego myślenia" wykorzystują chłodzenie: Detrytus nosił hełm z wiatraczkiem, a Chryzopaz przesiadywał w wynajętej chłodni). Często pełnią funkcję strażników. Nie toną – idą po dnie aż do brzegu.
  • Wampiry- Wyglądem przypominają ludzi, jednak odróżnia je to, że piją krew i mają zdolność latania oraz przemiany w nietoperza. Traktują ludzi z wyższością. Wyjątkiem jest Liga Czarnowstążkowców – związek wampirów-abstynentów, które walczą o powszechne zaakceptowanie ich w społeczeństwie już nie jako zagrożenie, a osoby obdarzone umiejętnościami wykorzystywanymi dla dobra innych (np. Otto Chriek, Salacia, lady Margolotta)

Istoty[edytuj | edytuj kod]

Na dysku i w jego otoczeniu występują różne istoty:

Bogowie i antropomorficzne personifikacje[edytuj | edytuj kod]

Ogólnie rzecz biorąc teologia Świata Dysku przyjęła formę quasi-gnostycką. Nic nie wiemy tak naprawdę o najwyższych bogach. Wymieniony jest tylko Azrael – Śmierć Wszechświatów. Poza tym emanację tychże stanowią Stwórcy, z których każdy stworzył jeden (może więcej) wszechświatów. Wzmianka o Stwórcy pojawia się np. na początku Blasku fantastycznego, w ciągu cyklu pojawiają się sugestie, że jest ich więcej. Dopiero ich emanację stanowią duchy, z których na drodze antropomorficznych personifikacji wiary powstali bogowie Dysku. Wytłumaczone jest to najdokładniej w książce Pomniejsze bóstwa. Siła danego boga zależy od ilości jego wyznawców – tych, ma się rozumieć, którzy w niego naprawdę wierzą. Wielki Bóg Om posiadał oficjalnie miliony wyznawców, ale okazało się, że jedyne w co może inkarnować to żółw.

Pomniejsze bóstwa traktują również o mechanizmach stawania się bogiem przez danego ducha. Najczęściej potrafił on zwrócić na siebie uwagę jakiegoś wieśniaka, który szukał zagubionej kozy. Ten postawił mu kapliczkę, i liczba wyznawców wzrastała w postępie geometrycznym. Jednak taka, a nie inna natura bogów Dysku – bliska antropomorficznym personifikacjom – powoduje, że są oni ludzcy. Mają skłonność do kłótni o byle co oraz charakteryzują się zupełnym brakiem dobrego smaku.

Antropomorficzne Personifikacje, to z kolei wyobrażenia ludzi o zjawiskach natury – takich jak śmierć, głód, zjawiska atmosferyczne. Zasada ich powstawania działa tak samo jak w wypadku bogów, z tym że AP są tworzone bezpośrednio przez ludzi. Najważniejsi to – Śmierć, Głód, Zaraza, Wojna. Czymś w rodzaju personifikacji wschodu słońca był również – na początku swojego istnienia Wiedźmikołaj (więcej na ten temat w powieści).

  • Audytorzy
  • Azrael – Śmierć Wszechświatów, początek i koniec czasu, jeden z nad-bogów Świata Dysku
  • Bilious – bóg kaca występujący w "Wiedźmikołaju" (zwany „o, bogiem”)
  • Chaos / Ronnie Socha – Piąty Jeździec Apokalipsy, odszedł od pozostałych zanim stali się sławni i zajął się branżą mleczarską
  • Czas
  • Głód – jeden z pięciu jeźdźców apokalipsy
  • Los – rywal Szczęścia
  • Offler – Bóg Krokodyl
  • Pani – jej prawdziwe imię brzmi Szczęście, jednak nie wolno go wypowiadać, gdyż od razu zniknie. Dokładnie jak w życiu.
  • Ślepy Io – przywódca bogów, odpowiedzialny za ciskanie gromów
  • Śmierć – patrz "Bohaterowie"
  • Wiedźmikołaj – odpowiednik Św. Mikołaja, rozdaje dzieciom prezenty w Noc Strzeżenia Wiedźm
  • Wielki Bóg Om – jedyne bóstwo omnizmu, państwowej religii w Omni. Ma kilka milionów wyznawców i znaczne problemy ze znalezieniem ludzi, którzy w niego wierzą. Jeden z głównych bohaterów Pomniejszych bóstw.
  • Wojna – jeden z pięciu jeźdźców apokalipsy
  • Wróżka Zębuszka
  • Zaraza – jeden z pięciu jeźdźców apokalipsy
  • Zimistrz
  • Mróz – Istota malująca okna zimą (na mrozie) ("Wiedźmikołaj"). Na początku maluje tylko paprocie, później (dzięki Gnomowi Kurzajce) zaczyna malować np. smutne dzieci z wielkimi oczami, małe kotki wystawiające głowy z butów, szczeniaczki.
  • Nuggan – aktualnie "martwy bóg", niegdyś dręczący swój lud (lud Borogravii) niezliczonymi zakazami nazywanymi "Obrzydliwościami"

Adaptacje[edytuj | edytuj kod]

Adaptacje filmowe[edytuj | edytuj kod]

Do tej pory pojawiło się kilka prób przeniesienia powieści Świata Dysku na srebrny ekran, w tym:

  • „Maskerade" – fanowski projekt, który nigdy nie został ukończony.
  • „Lords & Ladies" – film fanowski na podstawie „Panów i Dam" nakręcony przez Almost No Budget Films.
  • „Run Rincewind Run!”
  • Hogfather” – telewizyjna, dwuodcinkowa adaptacja „Wiedźmikołaja” wyprodukowana przez Sky One, w której m.in. David Jason gra Alberta. Premiera miała miejsce 17 – 18 grudnia 2006 r.
  • The Colour of Magic” – telewizyjna, dwuodcinkowa produkcja na podstawie „Koloru magii” oraz „Blasku fantastycznego” wyprodukowana przez Sky One. Główną rolę – Rincewinda gra David Jason.
  • „Going Postal” – telewizja Sky One stworzyła dwuodcinkową produkcję na podstawie „Piekła pocztowego”. Premiera obu części miała miejsce kolejno 30 i 31 maja 2010 roku.

Przygotowywane do premiery są następujące filmy:

  • „Troll Bridge: The movie” – tworzony w oparciu o krótkie opowiadanie „Trollowy most” przez australijską grupę Snowgum Films.
  • „The Wee Free Men” – adaptacja „Wolnych Ciutludzi” w reżyserii Sama Raimi powstająca na zamówienie Sony Pictures.

Adaptacje animowane[edytuj | edytuj kod]

Do obecnej chwili powstały dwie animowane adaptacje książek z serii Świata Dysku:

  • „Soul Music”
  • „Wyrd Sisters”

Zostały one wyprodukowane przez firmę Cosgrove-Hall Productions w 1996 r. Filmy te można dostać na DVD (najczęściej w jednym pakiecie) lub VHS. Dostępna jest także ścieżka dźwiękowa z „Muzyki duszy”.

Adaptacje komiksowe[edytuj | edytuj kod]

W tej formie dotychczas zostały opublikowane „Kolor magii” (wydany w Polsce w październiku 2007), „Blask fantastyczny” (wydany w Polsce w październiku 2008)[3], „Mort” i „Guards! Guards!”.

Gry[edytuj | edytuj kod]

RPG[edytuj | edytuj kod]

Jak dotąd na podstawie Świata Dysku stworzono dwie gry fabularne (systemem GURPS). Pratchett opracował je wraz z Philem Mastersem:

Gry komputerowe[edytuj | edytuj kod]

Do tej pory powstały:

Gry planszowe[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie gry opisanej w powieści Łups! matematyk Trevor Truran opracował reguły gry planszowej Łups[4].

W oparciu o cykl Świat Dysku powstały dwie gry planszowe, które swą premierę miały w 2011 roku. Pierwsza z nich to gra Świat Dysku: Ankh-Morpork[5]. Autorem gry jest Martin Wallace, jeden z bardziej znanych twórców gier planszowych. Gra ukazała się w Polsce nakładem wydawnictwa Phalanx Games. Drugą grą jest Guards! Guards! A Discworld Boardgame[6]. Autorami gry są Leonard Boyd i David Brashaw, a wydawcą tytułu Z-Man Games.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Należy do osobnej serii „Discworld For Younger Readers” (w Polsce – „Opowieści ze Świata Dysku”)
  2. 2,0 2,1 2,2 Zmiana imienia bohaterki wprowadzona przez nowego tłumacza
  3. Świat Dysku – 2 – Blask fantastyczny Terry'ego Pratchetta. Gildia.pl. [dostęp 2010-09-20].
  4. Oficjalna strona gry Łups
  5. Oficjalna strona gry Świat Dysku: Ankh-Morpork
  6. Oficjalna strona gry Guards! Guards!

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]