Szczur

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy zwierzęcia. Zobacz też: inne znaczenia.
Szczur
Rattus
G. Fischer, 1803
Szczur
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Infragromada łożyskowce
Rząd gryzonie
Rodzina myszowate
Rodzaj Rattus
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło szczur w Wikisłowniku
Inteligencja i zwinność szczura pozwalają mu zdobyć trudno dostępny pokarm

Szczur (Rattus) – rodzaj gryzonia z rodziny myszowatych obejmujący około 50 gatunków. Do najbardziej rozpowszechnionych należą, występujące również w Polsce, szczur śniady i szczur wędrowny, oraz występujący w południowo-wschodniej Azji i na wyspach Pacyfiku szczur pacyficzny.

Potocznie mianem szczura określa się również inne taksony, np. szczurem wodnym bywa nazywany karczownik, rzeczywiście do szczura bardzo podobny, albo bandikot indyjski, zwany czasem szczurem indyjskim. Popularny szczur laboratoryjny, charakteryzujący się śnieżnobiałą barwą i udowodnioną naukowo inteligencją, to albinotyczna forma szczura wędrownego. Szczury hodowlane żyją do 40 miesięcy, zazwyczaj dożywają ok. dwóch lat.

Szczury laboratoryjne[edytuj | edytuj kod]

Szczur laboratoryjny to potoczna nazwa wielu szczepów szczurów, uzyskanych sztucznie w wyniku genetycznych krzyżówek międzygatunkowych, zapoczątkowanych w XIX wieku. Używane przez człowieka do celów doświadczalnych, badawczych lub „wystawowych”. Niektóre z tych krzyżówek, ze względu na swoiste cechy charakteru, budowę ciała, długość życia, są od pewnego czasu wykorzystywane jako zwierzęta domowe - powszechnie dostępne w sklepach zoologicznych.

Wizerunek[edytuj | edytuj kod]

Szczur od czasów masowych pomorów panujących w Europie, a w szczególności Wielkiej Zarazy Londyńskiej, kiedy to podejrzewano go o roznoszenie dżumy i innych plag (były to słuszne podejrzenia, gdyż jest on żywicielem pcheł, które bezpośrednio roznoszą tę chorobę), cieszy się bardzo złą opinią w kulturze europejskiej. Niezaprzeczalnie jest on szkodnikiem, niszczącym żywność i zbiory rolne, charakteryzującym się wielką ekspansywnością i łatwością adaptacyjną, obdarzonym swoistą inteligencją i zwinnością. Toteż przez wieki człowiek zmuszony był walczyć z nim. Niejednokrotnie była to walka o przetrwanie jednostek na danym terenie.

Święte szczury w świątyni Karni Mata w Indiach

Zgoła inaczej jest on postrzegany w części Indii czy Chin, gdzie uważa się go za zwierzę inteligentne, przynoszące mieszkańcom szczęście i sukces na niwie zawodowej czy towarzyskiej. W indyjskim Radżastanie znajduje się świątynia bogini Karni Mata, w której żyją święte szczury, objęte opieką i dokarmiane przez pielgrzymów z całego kraju. W Chinach znak Szczura jest pierwszym znakiem zodiaku, ponieważ według chińskiej legendy, gdy Nefrytowy Cesarz wezwał przed swoje oblicze zwierzęta, by przydzielić im opiekę nad kolejnymi latami, szczur stawił się jako pierwszy. Według podobnej legendy buddyjskiej zwierzęta wezwał przed siebie Budda, odchodząc z tego świata. Istnieją różne wersje tej historii, w części z nich pojawia się Kot, który zostaje przez Szczura oszukany i spóźnia się na wezwanie; ma to być przyczyną wrogości między tymi zwierzętami.

W fikcji[edytuj | edytuj kod]

Szczury pojawiają się w utworach literackich i filmach w bardzo różnych rolach. Jedną z najstarszych jest legenda o fleciście (szczurołapie) z Hameln. Częste jest wykorzystanie szczurów jako elementu budzącego grozę, jak np. w opowiadaniu Szczury w murach H.P. Lovecrafta, cyklu Szczury Jamesa Herberta, w filmie Indiana Jones i ostatnia krucjata, czy też w scenie tortur w Roku 1984 George'a Orwella.

Odmienny, pozytywny wizerunek szczurów jest przedstawiony m.in. w powieści Zadziwiający Maurycy i jego edukowane gryzonie Terry'ego Pratchetta lub w cyklu o doktorze Dolittle Hugh Loftinga; akcentują one inteligencję, spryt i zaradność tych zwierząt. Do pozytywnych postaci szczurów w telewizji i filmie zaliczają się Remy i jego rodzina z animowanego filmu Ratatuj, oraz mistrz Splinter z serialu Wojownicze Żółwie Ninja. Szczur gra ważną rolę w powieści "Kwiaty dla Algernona" Daniela Keyesa.

Oswojone szczury posiadali m.in. Ron Weasley z cyklu powieści o Harrym Potterze i (krótko) Gregory House z serialu Dr House. Bardzo ważną funkcję dla komunikacji międzyludzkiej odgrywały również szczury pocztowe w powieści "Septimus Heap" Angie Sage.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o szczurze