Smok

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy mitycznego zwierzęcia. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Smok – ilustracja z Nowych Aten
Smok chiński na karcie z książki

Smok – fikcyjne stworzenie, najczęściej rodzaj olbrzymiego, latającego gada. Występuje w licznych mitach i legendach oraz w literaturze i filmach. Według wielu mitów smoki obdarzone były dużą inteligencją, potrafiły posługiwać się magią, znały ludzką mowę, a także ziały ogniem. Poza tym posiadały lub strzegły rozmaitych skarbów.

Różne zwierzęta podobne do smoków występowały w mitologiach wielu kultur. Smoki są istotami reprezentującymi siły natury i cztery żywioły, zwłaszcza zaś ogień i powietrze. Smok był też często używany w roli symbolicznej.

Spis treści

[edytuj] Etymologia słowa

W większości języków europejskich słowo smok pochodzi od greckiego słowa drakan (bystrooki), np. ang. Dragon, niem. Drache, cz. Drak.

Nowy słownik etymologiczny Wiesława Borysia stwierdza, że smok jest słowem ogólnosłowiańskim: czeski zmok, słowacki zmok/zmak, staro-cerkiewno-słowiańskie smokъ itd. Prasłowiańskie smokъ to istota mityczna pod postacią latającego gada lub pod postacią ludzką. Gdyby słowo smok wywodzić od prasłowiańskiego sъmъkъ, można by łączyć to słowo z czasownikiem (prze)smyknąć się, przejść, przesunąć się, przedostać się gdzieś, przez coś zwinnie, szybko, ukradkiem przemknąć się, prześlizgnąć się'

[edytuj] Smoki Europy

Św. Jerzy walczący ze smokiem
smok w Herbie Księstwa Czerskiego

Smoki z legend kontynentu europejskiego, dominują we współczesnej konwencji fantasy. Zgodnie z pierwowzorami mają zwykle wygląd wielkiej jaszczurki czy dinozaura, posiadają skrzydła, nierzadko maja kilka głów, potrafią zionąć ogniem. Jako symbol pojawiają się między innymi w Imperium Rzymskim. Zasadniczo utożsamiano je ze złem, chorobą lub wojną; w tradycji chrześcijańskiej smok pojawia się jako symbol Szatana. W chrześcijańskich legendach europejskich motyw smoka wiąże sie z postacią Św. Jerzego. Smoki pojawiają się w średniowiecznych eposach (np. o Tristanie i Izoldzie).

O smokach pisze szczegółowo Benedykt Chmielowski w Nowych Atenach:

"gdzie historia włóczkową robotą" zapisana. Jest to wskazanie na jakiś rodzaj pisma pamiętającego historię smoczych dziejów, opartego na niciach. Tamże smoki strzegły złote runo.

Istotami podobnymi do smoków są: bazyliszki, wywerny i wher

Smoki z legend, mitów oraz "postacie" literackie:

[edytuj] Smoki Dalekiego Wschodu

 Osobny artykuł: Smok chiński.
Japoński smok – drzeworyt Hokusai "Smok"

Lungi, czyli smoki azjatyckie wywodzą się z Chin, a początek legendzie dały im zapewne kości dinozaurów, które występują licznie na pustyni Gobi. Smoki chińskie znane są także w Japonii, Korei Południowej, Wietnamie i Azji Południowo-Wschodniej. Chiński smok posiada ciało węża, pysk wielbłąda, łuski karpia, łapy tygrysa i szpony orła. W pysku często trzyma perłę, która symbolizuje doskonałość.

W przeciwieństwie do europejskiego smoka, smok chiński jest istotą sprzyjającą ludziom, i – jako taki – symbolizował przez wieki władzę cesarską, np. smoczy tron oznaczał tron cesarza Chin. Ludność chińska wierzyła, że pierwszymi cesarzami ich kraju były właśnie smoki.

W odniesieniu do przyrody, smok jest symbolem wody. Chińczycy wierzyli w przeszłości, że każda rzeka, zbiornik wodny czy chmura mają swojego smoka, którymi zarządza Smoczy Król w Niebie. W czasach suszy składano ofiary Królowi Smoków z prośbą o deszcz.

Smok jest elementem wielu chińskich powiedzeń i przysłów, np. chiński idiom 望子成龙 (dosł. pragnąć, by dziecko zostało smokiem) jest używany w odniesieniu do rodziców, którzy mają wygórowane ambicje wobec swych dzieci.

Starożytna chińska astrologia umiejscawiała gwiazdozbiór Smoka między Małą i Wielką Niedźwiedzicą. Smok to jedno z 12 zwierząt chińskiego zodiaku.

Smoki chińskie i japońskie można odróżnić po pazurach: chińskie mają cztery, a japońskie trzy pazury. Dodatkowo japońskie mają bardziej podkreśloną wężową budowę ciała.

[edytuj] Smoki w kulturze popularnej

Smok na koszulce

Smoki często występują w utworach fantasy, są to jednak istoty bardzo zróżnicowane: od potężnych, często złośliwych zwierząt, do istot rozumnych, często przewyższających człowieka, głównie doświadczeniem i wiedzą (np. z Ziemiomorza Ursuli Le Guin). Różne są także ich charaktery, a nawet wygląd zewnętrzny (smoki z Niekończącej się opowieści czy utworów Ewy Białołęckiej są porośnięte futrem).

Smoki są częstym motywem tatuaży.

[edytuj] Literatura

Stub sekcji Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.
Niektóre książki ze smoczymi bohaterami

[edytuj] Film

Smok Obrońca Ljubljany
Stub sekcji Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.
Filmy dokumentalne
Filmy fabularne
Filmy animowane
Seriale animowane
Filmy ze smokiem w tytule

Smoki pojawiają się też jako bohaterowie epizodyczni.

Gumisie kilka razy spotkały smoki: Sani znalazła pisklę skalnego smoka, które dostało czkawki i które Książę Igthorn próbował wykorzystać do zdobycia Dunwyn (w końcu znalazła je matka); kiedy Gumisie uruchomiły maszynę zostawiającą smocze ślady, obudziły przyjazną smoczycę, która dostarczyła Wielkim Gumisiom wzoru; innym razem, kiedy Gumisie szukały schronienia w jaskini, przepędził je smok; w krainie przypominającej Chiny Gumisie pokonały ogromnego smoka, który odbierał miastu daninę.

Smerfy również spotykały różne smoki: niszczycielskiego smoka, którego pokonał Osiłek; smoczątko, które próbował wykorzystać Gargamel (znów odnalazła je matka); smoki w jaskini, które zionęły ogniem na Ważniaka, kiedy chciał pomagać zwierzętom.

W odcinku serialu animowanego o Muminkach Ostatni smok na świecie Muminek znalazł malutkiego smoka, który latał, ział ogniem i jadł muchy.

W Bajkach Pana Bałagana smoki są właściwie bezbronne i prześladowane przez rycerzy. Gród Kruka Kraka prześladowały potwory, a nie smok.

W filmie "Smoki, urzeczywistniona fantazja" (Discovery Channel) przedstawione są tezy (z dowodami w postaci znalezisk) mówiące o tym, że smoki to zwierzęta, które przeżyły od czasów dinozaurów aż do średniowiecza oraz że legendy o nich nie są bezpodstawne. Jest to film będący fikcją, ukazującą, że zwierzęta o opisywanych w mitologii cechach są możliwe do pomyślenia – film wielu złudził swoją realnością.

[edytuj] Muzyka

Zespoły ze smokiem w nazwie

[edytuj] Gry

W grach RPG lub komputerowych posiadają często zdolność do ziania różnorakimi gazami (np. chlorem), zimnem, kwasem lub nawet błyskawicami. Występują w wielu kolorach. Najpowszechniejsze to smoki czerwone, czarne, białe, zielone, złote, srebrne i niebieskie.

Smok występuje w większości gier rozgrywających się w świecie fantasy, zwykle jako jeden z najpotężniejszych przeciwników (np. Gothic II, Baldur's Gate II) czasem jako sojusznik (serie Heroes of Might and Magic oraz w grze na podstawie powieści Christophera Paolini Eragon), a nawet postać grywalna (Warcraft, Drakan, I of the Dragon, Spyro the dragon). Występuje też w wielu grach MMORPG (ang. Massively-Multiplayer Online Role Playing Game lub Smoki Nightwood).

[edytuj] Bibliografia

  • Gelles Ragache; Francis Phillipps – Smoki. Mity i legendy., Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1992.
Dodatkowe informacje w siostrzanych projektach:
 Grafiki i media  na Wikimedia Commons
 Cytaty  w Wikicytatach

Źródło „http://pl.wikipedia.org/wiki/Smok”
Utwórz książkę