Szetlandy Południowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy archipelagu w okolicach południowego koła podbiegunowego. Zobacz też: Szetlandy.
Szetlandy Południowe
Zdjęcie satelitarne: Szetlandy Południowe na tle wysp Archipelagu Palmera i Półwyspu Antarktycznego
Zdjęcie satelitarne: Szetlandy Południowe na tle wysp Archipelagu Palmera i Półwyspu Antarktycznego
Kontynent Antarktyda
Państwo  brak
Akwen Ocean Południowy
Powierzchnia 3687 km²
Położenie na mapie Antarktyki
Mapa lokalizacyjna Antarktyki
Szetlandy Południowe
Szetlandy Południowe
Ziemia 62°S 58°W/-62,000000 -58,000000Na mapach: 62°S 58°W/-62,000000 -58,000000
Mapa archipelagu
Położenie na mapie
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Szetlandy Południowearchipelag położony na Oceanie Południowym 120 km od wybrzeży Antarktydy. Rozciąga się równolegle do Półwyspu Antarktycznego, od którego te wyspy dzieli Cieśnina Bransfielda.

Archipelag liczy 11 większych wysp i kilka mniejszych o łącznej powierzchni 3687 km² (61°00'-63°37' S, 53°83'-62°83' W). Największą z nich jest Wyspa Króla Jerzego, na której znajdują się stacje badawcze 9 krajów, w tym Polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego. 80-90% powierzchni wysp jest stale pokryta lodem. Najwyższym szczytem archipelagu jest wysoki na 2300 m n.p.m. Mount Irving na Clarence Island.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Budowa geologiczna i rzeźba[edytuj | edytuj kod]

Na Szetlandy składają się skaliste wyspy pochodzenia wulkanicznego. Wyspy są przeważnie wyżynno-górzyste gdzie średnie wysokości wynoszą 500-1000 m n.p.m. Obszar Szetlandów Południowych zbudowany jest głównie z utworów magmowych. Wyspy mają urozmaiconą linię brzegową, gdzie występuje szereg głęboko wciętych zatok. Wybrzeże jest skaliste, głównie fiordowe i miejscami klifowe. Liczne są odcinki pokryte lodem. Wyspy Szetlandów ciągną się na długości 540 km.

Klimat[1][edytuj | edytuj kod]

Szetlandy Południowe leżą w najbardziej burzliwej strefie półkuli południowej, na szlaku cyklonów rodzących się u wybrzeży Antarktydy i wędrujących z zachodu na wschód. W związku z tym archipelag ma pogodę bardzo zmienną, a ciśnienie, wiatry i temperatury ulegają gwałtownym zmianom. W ciągu roku bywa tu zaledwie kilka dni całkowicie bezchmurnych i do 10 dni z zachmurzeniem małym. Bardzo wysokie są opady, np. na Wyspie Króla Jerzego w ciągu miesiąca bywają tylko 2-3 dni bez opadów. Wilgotność względna powietrza utrzymuje się w granicach 80-90%. Wiatry wieją w większości z południowego zachodu, a ich średnia roczna prędkość wynosi 6,1 m/s. Maksymalne prędkości sięgają do 26 m/s, a w porywach nawet do 46 m/s. Średnia roczna temperatura powietrza na Szetlandach Południowych wynosi - 2,4 °C. Dodatnie temperatury panują jedynie od grudnia do marca. Najcieplejszym miesiącem jest styczeń (średnio 1,1 °C), a najzimniejszym - sierpień (-6,2 °C). W sierpniu też wiatry są najsilniejsze (średnio 9 m/s), ciśnienie najniższe, a wilgotność największa (średnio 92%), więc jest to tu miesiąc o najgorszych warunkach pogodowych.

Fauna i flora[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Organizmy antarktyczne.

Roślinność Szetlandów Południowych jest nadzwyczaj uboga. Występują tu dwa gatunki roślin naczyniowych: śmiałek antarktyczny i kolobant antarktyczny, obserwowana jest też zawleczona przez człowieka wiechlina roczna[2]. Prócz tego dość liczne są mchy i porosty, które miejscami tworzą dość gęste darnie.

Uboga jest również fauna. Ze ssaków żyją tu słonie morskie południowe, foki Weddella i foki krabojady. Spośród pingwinów występują: pingwin antarktyczny, pingwin białobrewy (pingwin gentu) i pingwin Adeli. Na niedostępnych skałach gnieździ się drapieżny wydrzyk wielki (skua)[3]. Szetlandy Południowe zasiedla 28 gatunków roztoczy (13 z rzędu Prostigmata, 12 gatunków mechowców, 2 z rzędu Mesostigmata i 1 z rzędu Astigmata[4] oraz nieliczne gatunki owadów bezskrzydłych. W licznych jeziorach występują nicienie, wrotki, a ze stawonogów - widłonogi i nieliczne owady dwuskrzydłe[3].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Opaliński Krzysztof W.: Szetlandy Południowe, w: "Poznaj Świat" R. XXV, nr 9 (298), wrzesień 1977
  2. Olech Maria, Chwedorzewska Katarzyna: Nowa roślina naczyniowa w Antarktyce?. W: Planta in vivo, in vitro et in silico. Szczepkowski A., Obidziński A. (red.). Warszawa: LV Zjazd Polskiego Towarzystwa Botanicznego, 2010, s. 58.
  3. 3,0 3,1 Opaliński Krzysztof W.: op. cit.
  4. Grzegorz Gryziak. Colonization by mites of glacier-free areas in King George Island, Antarctica. „Pesquisa Agropecuária Brasileira”. 44, s. 891-895, sierpień 2009. doi:10.1590/S0100-204X2009000800013. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encycklopedia Geograficzna Świata: Australia, Oceania Antarktyda. Wyd. OPRES Kraków 1997 ISBN 83-85909-24-9

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]