Polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego
Henryk Arctowski Polish Antarctic Station.JPG
Widok na stację ze stoku Hala
Widoczny półwysep z położonym na jego końcu Przylądkiem Kormoranów, oddzielający Zatokę Arctowskiego (bliżej) od Zatoki Półksiężyca (dalej); za stacją zielone Ogrody Jasnorzewskiego; po przeciwnej stronie zatoki leży lodowiec Kopuła Krakowa
Nazwa angielska Arctowski Station
Przynależność państwowa  Polska
Organizacja macierzysta Instytut Biochemii i Biofizyki PAN Zakład Biologii Antarktyki
Rok założenia 1977
Liczba personelu zimą: 12
max: 40
Wysokość 2 m n.p.m.
Strona internetowa stacji
Położenie na mapie Wyspy Króla Jerzego
Mapa lokalizacyjna Wyspy Króla Jerzego
Stacja im. Henryka Arctowskiego
Stacja im. Henryka Arctowskiego
Położenie na mapie Antarktyki
Mapa lokalizacyjna Antarktyki
Stacja im. Henryka Arctowskiego
Stacja im. Henryka Arctowskiego
Ziemia 62°09′34″S 58°28′15″W/-62,159444 -58,470833Na mapach: 62°09′34″S 58°28′15″W/-62,159444 -58,470833
Nuvola apps digikam.png Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego[1] – polska, całoroczna stacja naukowo-badawcza położona nad Zatoką Admiralicji na Wyspie Króla Jerzego w archipelagu Szetlandów Południowych, uruchomiona 26 lutego 1977. Została nazwana na cześć Henryka Arctowskiego, badacza Antarktyki.

Historia[2][edytuj | edytuj kod]

W połowie lat 70. XX w. polski rząd, w sytuacji wyczerpywania się istniejących łowisk dalekomorskich, zdecydował się podjąć badania wód otaczających Antarktydę. W 1976 r. zwiad naukowy, prowadzony na statkach „Profesor Siedlecki” i „Tazar”, stwierdził istnienie na tych terenach bogatych łowisk ryb i kryla. Doceniając potrzebę kontynuowania badań biologicznych, klimatologicznych, oceanograficznych itp. zdecydowano się wysłać kolejną wyprawę oraz utworzyć w tym rejonie stałą stację badawczą. Całoroczna stacja była potrzebna, by Polska mogła zostać sygnatariuszem traktatu antarktycznego, co było z kolei warunkiem korzystania z łowisk strefy konwergencji[3].

Organizację badań naukowych powierzono ówczesnemu Instytutowi Ekologii PAN kierowanemu przez prof. dr Romualda Klekowskiego.

Po trwających zaledwie pół roku przygotowaniach, w trakcie których zaprojektowano i wykonano całe wyposażenie stacji łącznie z budynkami, pod koniec grudnia 1976 r. wypłynął z Gdyni MT Dalmor, zabierając większość uczestników wyprawy, żywność i drobny sprzęt. W pierwszych dniach stycznia 1977 r. wypłynął drugi statek, MS Zabrze, który zabrał ok. 3 tys. ton wyposażenia wyprawy, w tym materiały do budowy stacji, paliwo i środki do ich wyładunku. Płynął na nim kierownik wyprawy, doc. dr Stanisław Rakusa-Suszczewski i grupa wyładunkowa. Pierwsza grupa zimująca liczyła 19 osób[3].

Początkowo planowano budowę stacji na małej wysepce Half Moon, leżącej pomiędzy Greenwich Island a Wyspą Livingstona, ale okazało się, że jest ona zbyt mała dla celów ekspedycji. Zatoczka Yankee na wyspie Greenwich również się nie nadawała, gdyż wejście do niej było zbyt wąskie dla statków wyprawy. Ostatecznie wybrano teren na Wyspie Króla Jerzego.

Położenie i bezpośrednie sąsiedztwo stacji[edytuj | edytuj kod]

Mapa stacji
Położenie stacji na mapie Zatoki Admiralicji

Stacja leży w odległości kilkudziesięciu-kilkuset metrów od wybrzeży dwóch wewnętrznych zatok, wchodzących w skład Zatoki AdmiralicjiZatoki Arctowskiego i Zatoki Półksiężyca, oddzielonych od siebie wysuniętym w morze półwyspem i grupą wysepek zwaną Przylądkiem Kormoranów. Na półwyspie tym zlokalizowane jest centrum informacji turystycznej. Wznosi się tam też Skałka Latarnia z latarnią morską „Arctowski”. Stację ulokowano na sandrze, a same budynki usytuowano na wałach burzowych, na wysokości ok. 1,5 m n.p.m.[4][5].

Na południe od stacji rozciąga się łąka Ogrody Jasnorzewskiego, a za nią masyw górski Pingwinisko. Na zachód i północny zachód od stacji wznoszą się wolne od lodowca, wysokie klify, m.in. Krzesanica i urwisko Skua, a także występ skalny Ambona. Z położonej na zachód od Krzesanicy grani Panorama do stacji schodzi Potok Obserwacyjny. Od urwiska Skua i leżącego za nim szczytu Krokiew biegnie potok Skamieniały Las. Powyżej Ogrodów Jasnorzewskiego rozciąga się półka skalna Upłaz[5]. Bezpośrednio ze stacją od południa graniczy Szczególnie Chroniony Obszar Antarktyki (ASPA) nr 128Zachodni brzeg Zatoki Admiralicji”.

Informacje ogólne[edytuj | edytuj kod]

Stacja składa się z 14 budynków położonych między Zatokami Arctowskiego i Półksiężycową a Klifem Wydrzyków. Jest kierowana przez Instytut Biochemii i Biofizyki PAN Zakład Biologii Antarktyki[6] i prowadzi badania w takich dziedzinach jak: oceanografia, geologia, geomorfologia, glacjologia, meteorologia, klimatologia, sejsmologia, magnetyzm oraz ekologia. Koszty utrzymania placówki pokrywa Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. W 2010 roku wyniosły one 2,5 mln zł.[3]

Stacja dysponuje także refugiami położonymi w pobliżu ASPA nr 151 „Taturowa Chata” i na terenie ASPA nr 128 „Demay”.

Warunki pogodowe na podstawie danych z lat 1978–1998[edytuj | edytuj kod]

  • Średnia roczna temperatura powietrza: −2 °C
  • Najniższa zanotowana temperatura powietrza: −32,3 °C
  • Najwyższa zanotowana temperatura powietrza: +16,7 °C
  • Największa zanotowana prędkość wiatru: 80 m/sek (288 km/h) 20.09.2008
  • Średnia roczna prędkość wiatru: 8 m/sek
  • Średnie roczne ciśnienie atmosferyczne: około 988 hPa
  • Najniższe zanotowane ciśnienie atmosferyczne: 938,3 hPa
  • Najwyższe zanotowane ciśnienie atmosferyczne: 1031,4 hPa
  • Średnia roczna wilgotność względna powietrza: 81%
  • Średnia roczna ilość opadów: 510 mm
  • Dominujący kierunek wiatru: SW (21%)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Nazwa według oficjalnej strony stacji: [1] i [2] oraz polskiego egzonimu uchwalonego przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych. Nazwa skrócona według Komisji brzmi: Arctowski [3].
  2. Czajkowski Ryszard: Polska stacja naukowa w Antarktyce, w: „Poznaj Świat” R. XXV, nr 9 (298), wrzesień 1977
  3. 3,0 3,1 3,2 Tomasz M. Augustyniak. Stacja na lodzie. „Przekrój”. 17 (3383), s. 22-24, 2010-04-27. ISSN 0033-2488. 
  4. Polskie nazewnictwo wg Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych: Nazewnictwo geograficzne świata, Antarktyka (zeszyt 8)
  5. 5,0 5,1 Mapa zachodniego brzegu Zatoki Admiralicji
  6. Informacje na stronie stacji

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]