Sztuka przetrwania

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Sztuka przetrwania (inaczej: surwiwal, ang. survival) – rodzaj aktywności człowieka skierowanej na gromadzenie wiedzy i umiejętności związanych z przetrwaniem w warunkach ekstremalnych.

Rodzaje surwiwalu[edytuj | edytuj kod]

Surwiwal występuje w wielu odmianach, które można ukształtować dla własnych potrzeb. Ze względu na charakter aktywności surwiwalowej wyróżnia się zazwyczaj trzy główne odmiany: militarny, zielony i miejski[1]

  • surwiwal militarny – celem jest, podobnie jak w wojsku, nabycie i utrzymanie umiejętności pozwalających na zachowanie sprawności i życia dla wykonania ustalonego zadania. Ten element decyduje o charakterze szkolenia. Mogą tu występować formy rekreacyjne, ale surwiwal militarny może być traktowany jako faktyczne utrzymywanie wojskowej sprawności na wypadek działań wojennych
  • surwiwal zielony – celem jest nabycie i utrzymanie umiejętności pozwalających na samowystarczalną egzystencję w warunkach przebywania poza cywilizacją. Istnieje tu duży związek z naturą. Ten rodzaj surwiwalu nastawiony jest silnie na rekreację, ale - w wersji rozwiniętej - przygotowuje też do działań w warunkach zagrożeń podczas klęsk żywiołowych, katastrof komunikacyjnych, itp.
  • surwiwal miejski – celem surwiwalu miejskiego jest działanie samowystarczalne w warunkach metropolii, a więc szukania możliwości przetrwania w zagęszczeniu uwarunkowań społecznych. Ten rodzaj surwiwalu stawia nacisk na doświadczanie własnych możliwości i elementy poznawcze.

Sztuka przetrwania jako forma turystyki i rekreacji[edytuj | edytuj kod]

Surwiwal jest jedną z form turystyki i rekreacji, a więc rodzajami działalności ludzkiej, których rozróżnienie bywa dość trudne. Literatura dotycząca sfery turystyczno-rekreacyjnej uznaje surwiwal za rodzaj aktywności przygodowej i w związku z tym umiejscawia go wśród form plenerowej rekreacji przygodowej, turystyki przygodowej lub turystyki kwalifikowanej. Jak uważa dr Przemysław Płoskonka, autor publikacji i badań z zakresu sztuki przetrwania, współcześnie surwiwal jest złożoną formą rekreacji i turystyki, realizowaną w wielu różnorodnych modelach. Istnieje tendencja do tego, by każdy rodzaj rozrywki ruchowej związany z ryzykiem, wymagający improwizacji i niosący ze sobą duży ładunek emocji nazywać surwiwalem. Autor definiuje surwiwal w ramach działalności turystyczno-rekreacyjnej jako formę spędzania czasu wolnego w plenerze, mającą na celu przeżycie przygody połączonej ze zdobywaniem wiedzy i ćwiczeniem umiejętności związanych z przetrwaniem w warunkach opresyjnych, w tym szczególnie w środowisku naturalnym. Istotą tej aktywności jest uzyskanie niezależności od czynników zewnętrznych (cywilizacyjnych) oraz poszukiwanie dróg radzenia sobie z własnymi słabościami.

Sztuka przetrwania jako samodoskonalenie[edytuj | edytuj kod]

Jeden z czołowych surwiwalowców w Polsce, Krzysztof J. Kwiatkowski, autor pierwszej polskiej książki poświęconej surwiwalowi: "Survival po polsku" (wyd. 1996, 2001), przeciwstawia okazjonalnemu surwiwalowi rekreacyjnemu specyficzną formę samodoskonalenia ustawicznego, wyzwalającego własną aktywność (rozumianą jako "nie bycie bezradnym"), kształcącego "orientację w rzeczywistości". Nazywa tę postawę "surwiwal jako modus vivendi – sposób życia". W jego opisie surwiwal jest multidyscyplinarny: łączy podstawową wiedzę z psychologii, fizjologii, medycyny i ratownictwa, botaniki, fizyki i chemii, geografii, meteorologii, traperki, itp. Dotyczy w tym samym stopniu przetrwania na odludziu w górach lub w lesie, jak i trzęsienia ziemi, wichury, pożaru czy powodzi, a także uniknięcia skutków ludzkiej agresji czy autodestrukcji (depresji, nałogów itp.). Gromadzona wiedza, doskonalona w indywidualnych bądź grupowych ćwiczeniach, ma prowadzić do ogólnej sprawności psychofizycznej, której specyfikę Kwiatkowski nazywa "stałą gotowością do ratownictwa".

Jego zdaniem zajmowanie się surwiwalem (nie tożsame z "uprawianiem" – jak sportu) nie wiąże się ze szczególnymi predyspozycjami fizycznymi czy psychicznymi, lecz w konsekwencji w naturalny sposób prowadzi do rozwoju wielu funkcji psychofizycznych organizmu. Autor uważa, że surwiwal wymaga refleksyjności, stałego wzbogacania indywidualnego doświadczenia. Ponieważ obszarem zainteresowania surwiwalu jest "ekstremum" oraz bezpieczne przekraczanie indywidualnych barier i zahamowań – może się przyczynić do zwiększenia zrównoważenia psychicznego i odporności na stres. Celem sztuki przetrwania jest przede wszystkim wzrost zaradności i skuteczności w działaniach.

W lipcu 2008 odbyła się pierwsza w Polsce konferencja naukowa poświęcona surwiwalowi zorganizowana przez Wyższą Szkołę Zawodową w Białej Podlaskiej przy współudziale AWF z Warszawy i Krakowa. W wyniku prowadzonych rozważań została wydana praca zbiorowa - pierwsze polskie naukowe opracowanie na temat surwiwalu[2].

Jedną z istotnych postaci propagujących w praktyce surwiwal jest Ryszard Franciszek Makowski, który wprowadzał jego elementy do pracy z trudną młodzieżą, kiedy był dyrektorem zakładu poprawczego w Laskowcu. Surwiwal stosowany w resocjalizacji jest jedną z bardziej skutecznych metod oddziaływania na wychowanków[3].

Źródła i instytucjonalne formy sztuki przetrwania[edytuj | edytuj kod]

W formie znanej jako "sposób przetrwania" surwiwal istnieje od drugiej połowy XX wieku w związku z rozwojem militarnych szkoleń w okresie wojny w Korei. Duże straty wśród pilotów amerykańskich zestrzelonych nad terytorium wroga wymusiły przygotowywanie żołnierzy do przetrwania w nieprzyjaznych warunkach.

Mimo że powszechnie uważa się surwiwal za dziedzinę militarną, korzenie sztuki przetrwania znajdują się w prehistorii, u tzw. "dzikich ludów" oraz w życiu codziennym wsi. Surwiwal jest bliski skautingowi, woodcraftowi, harcerstwu. Surwiwal z zamysłu ma być metodą przeciwdziałającą i korygującą naruszoną równowagę między naturą a cywilizacją.

Szkoły przetrwania[edytuj | edytuj kod]

Szkoła przetrwania to zorganizowana forma surwiwalu, z podziałem na adeptów i instruktorów, w której celem jest nabycie lub doskonalenie posiadanych przez adeptów umiejętności, w warunkach wcześniej zaplanowanych, z wykorzystaniem specyficznej "surwiwalowej metodologii". Pierwszą w Europie szkołę przetrwania założył Jacek Pałkiewicz w Bassano del Grappa[4]. Ten rodzaj działalności jest naśladowany przez firmy turystyczne oraz zajmujące się teamworkingiem, co jednak zdecydowanie zmierza w stronę form rekreacyjno-integracyjnych, z pominięciem elementów kompetencyjnych. Tego rodzaju działania są dla uczestników zazwyczaj formą jednorazową i doraźną – w przeciwieństwie do zakładanego wieloletniego doskonalenia surwiwalowego.

W 2010 roku zawiązało się Stowarzyszenie Polska Szkoła Surwiwalu mające ogólnopolski charakter. Jego zadaniem jest m.in. popularyzacja survivalu i krzewienie wiedzy przetrwaniowej, organizowanie imprez i szkoleń, ale także działania na polu nauki.

Sztuka przetrwania w mediach[edytuj | edytuj kod]

W Europie do aktywnych organizatorów i propagatorów sztuki przetrwania należą m.in. Raymond Mears i Bear Grylls, których programy dotyczące przetrwania w trudnych warunkach regularnie pokazywane są w telewizji w Discovery Channel. Pierwszy z nich reprezentuje leśny styl surwiwalu, drugi nawiązuje do stylu militarnego i podróżniczego (w postaci show). Cenne dla miłośników sztuki przetrwania są też programy telewizyjne Survivorman (w polskiej wersji językowej – Człowiek, który przetrwa wszystko) realizowane przez Lesa Strouda. W każdym odcinku, z bardzo skromnym, zwykle nietypowym wyposażeniem – przez siedem dni – samotnie radzi sobie w warunkach ekstremalnych. Unikalne w programach Strouda jest to, że obywa się bez ekipy filmowej. Ma w ekwipunku kilka małych kamer wideo, którymi sam dokumentuje swoje poczynania. Przebywanie w pojedynkę na trudnych klimatycznie i/lub terenowo, odludnych obszarach jest związane z realnym ryzykiem dla Strouda, ale przydaje to autentyzmu jego programom. Na doświadczeniach Johna "Lofty" Wisemana zdobytych w jednostkach SAS próbują bazować szkolenia wielu polskich firm surwiwalowych.

Informacje o surwiwalu pojawiały się w polskich periodykach takich jak Komandos, czy nieistniejących: Żołnierzu Polskim i Survivalu.

Obszary zainteresowania[edytuj | edytuj kod]

Surwiwal skupia się na zagadnieniach związanych z przetrwaniem osobniczym. Działania przetrwaniowe są związane z ochroną organizmu i jego funkcjonowania, a więc z zapewnieniem:

  • obecności tlenu (oddychanie)
  • utrzymania poziomu energii
  • ciepłoty zewnętrznej powiązanej ze znalezieniem (budową) schronienia oraz odzieżą
  • znajomości rozpalania i utrzymywania ognia
  • ciepłoty wewnętrznej powiązanej z pokarmem (dostarczaniem kalorii) oraz jego przyrządzaniem
  • utrzymania poziomu nawodnienia organizmu (zdobywanie i uzdatnianie wody)
  • swobody i sprawności poruszania
  • umiejętności unikania zagrożeń
  • sprawności wszystkich funkcji ciała i umysłu
  • sprawności funkcjonowania psychicznego i społecznego

Biorąc pod uwagę te dziedziny ludzkiej wiedzy, z których czerpie surwiwal, da się wyróżnić następujące obszary (przykłady):

Elementy wiedzy i funkcjonowania surwiwalowego można znaleźć w szkoleniu oraz działalności służb i zawodów takich jak:

  • siły zbrojne
  • szeroko rozumiane ratownictwo (np. pożarnictwo, ratownictwo górnicze, ratownictwo morskie, ratownictwo górskie)
  • lotnictwo cywilne
  • marynarka handlowa i rybołówstwo
  • prace wysokościowe

Przypisy

  1. Aleksander Rawski: Mongoł w legowisku niedźwiedzia. 16 stycznia 2002. [dostęp 18 stycznia 2007]..
  2. Survival w teorii i praktyce, Bergier J., Sroka M. (red.), Wyd. PWSZ im. Papieża Jana Pawła II Biała Podlaska 2009; ISBN 978-83-61044-56-7
  3. R.F. Makowski, Za murami poprawczaka, Warszawa 2009.
  4. Jacek Pałkiewicz, Pasja życia, Wydawnictwo "Książka i Wiedza", Warszawa 2003.
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Sztuka przetrwania