Tetranitrometan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tetranitrometan
Tetranitrometan Tetranitrometan
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny CN4O8
Inne wzory C(NO2)4
Masa molowa 196,03 g/mol
Wygląd bezbarwna lub żółtawa ciecz
Identyfikacja
Numer CAS 509-14-8
PubChem 24900040[1]
Podobne związki
Podobne związki nitrometan
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Tetranitrometan, C(NO2)4organiczny związek chemiczny z grupy nitrozwiązów zawierający cztery grupy nitrowe przy jednym atomie węgla, całkowicie nitrowany metan. Wykorzystywany jest w mieszankach materiałów wybuchowych.

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Tetranitrometan jest bezbarwną lub bladożółtą, oleista cieczą o ostrym zapachu podobnym do tlenków azotu. Jest silnie trujący, prawdopodobnie również rakotwórczy, drażni skórę. Do organizmu dostaje się głównie poprzez drogi oddechowe. Stężenie 0,1 ppm (0,00001%) w powietrzu jest już śmiertelne. Tetranitrometan jest słabym materiałem wybuchowym – prędkość jego detonacji (d = 1,65 g/cm3) wynosi 6500 m/s, objętość produktów wybuchu 670 l/kg, ciepło wybuchu: 580 kcal/kg, a bilans tlenowy jest silnie dodatni (+49%); silnym jest dopiero w mieszaninach z reduktorami. Materiały wybuchowe oparte na nim są bardzo silne (aż do 230% mocy TNT), lecz również bardzo wrażliwe. Używany jest również jako utleniacz w silnikach rakietowych.

Otrzymywanie[edytuj | edytuj kod]

Tetranitrometan pierwszy raz został otrzymany w 1861 r. przez Leona Sziszkowa w reakcji nitrowania nitroformu (CH(NO2)3)[2][3].

Jedną z współczesnych metod otrzymywania tetranitrometanu jest reakcja bezwodnika octowego z kwasem azotowym w temperaturze poniżej 10 °C[4]. W przemyśle do jego produkcji wykorzystuje się reakcję acetylenu ze 100% kwasem azotowym. Inną metodą uzyskiwania czteronitrometanu jest przepuszczanie ketenu przez zimny 100% kwas azotowy.

Materiały wybuchowe z użyciem tetranitrometanu[edytuj | edytuj kod]

Materiały wybuchowe zawierające tetranitrometan są w dużej części bardzo wrażliwe na różne bodźce, np. w roztworze w toluenie jest bardziej niestabilny niż nitrogliceryna. Warto jeszcze wspomnieć o materiale wybuchowym składającym się 10-40% parafiny i 60-90% tetranitrometanu, gdyż ma dużą siłę wybuchu, a jest odporny na bodźce mechaniczne.

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Tetranitrometan jest wysoce wrażliwy na bodźce mechaniczne, a jego pary są bardzo trujące. Nie należy z nim pracować bez odpowiedniej aparatury (dygestorium).

Przypisy

  1. Tetranitrometan – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  2. Baza reaxys, Rx-ID: 184291
  3. L. Schischkoff. Vorläufige Notiz über das vierfach - nitrirte Formen (oder Vierfach-Nitrokohlenstoff). „Justus Liebigs Annalen der Chemie”. 119 (2), s. 247–248, 1861. doi:10.1002/jlac.18611190224 (niem.). 
  4. Poe Liang. Tetranitromethane. „Organic Syntheses”. 21, s. 105, 1941.