Nitrogliceryna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Nitrogliceryna
Nitrogliceryna Nitrogliceryna
Nitrogliceryna
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C3H5N3O9
Inne wzory C3H5(NO3)3
Masa molowa 227,09 g/mol
Wygląd oleista, lekko żółtawa ciecz o palącym smaku[1]
Identyfikacja
Numer CAS 55-63-0
PubChem 4510[2]
DrugBank DB00727[3]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC C01 DA02
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Nitrogliceryna (właśc. triazotan glicerolu), C3H5(ONO2)3organiczny związek chemiczny, ester kwasu azotowego i glicerolu, stosowany jako bardzo wrażliwy na uderzenia i inne bodźce materiał wybuchowy oraz lek z grupy nitratów, rozszerzający naczynia krwionośne (głównie żylne) podawany w ostrych napadach choroby niedokrwiennej serca w celu przerwania bólu wieńcowego[4]. Wbrew nazwie potocznej jest estrem, a nie związkiem nitrowym (nie zawiera ugrupowań C−NO2).

Nitrogliceryna rozkłada się z wytworzeniem produktów gazowych:

4C3H5(ONO2)3 → 6N2↑ + 10H2O↑ + 12CO2↑ + O2

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

  • Detonuje z prędkością 8–8,5 tys. m/s (pomiar w rurze stalowej o średnicy 25 mm);
  • Może detonować z małą prędkością 1,5–2 tys. m/s;
  • Duża wrażliwość na bodźce mechaniczne: detonacja przy uderzeniu ciężarka 2 kg z wysokości 4 cm; niektórzy badacze donoszą o detonacji przy uderzeniu ciężarka 1 kg z wysokości 2 cm;
  • Nie ulega reakcji łańcuchowej podczas normalnej detonacji, przez co ma ograniczone zastosowanie;

Po raz pierwszy została otrzymana przez włoskiego chemika Ascanio Sobrero w 1847 r. w procesie powolnego wkraplania gliceryny do mieszaniny stężonych kwasów: siarkowego oraz azotowego. [5] Wybuchowość tego związku spowodowała, że szybko zakazano jego wytwarzania[potrzebne źródło]. Popularność zdobyła dopiero dzięki wynalazkom dynamitu i żelatyny wybuchowej dokonanym przez Alfreda Nobla w latach sześćdziesiątych XIX wieku. Otrzymywana jest przez estryfikację gliceryny mieszaniną nitrującą:

Nitroglycerin Synthesis V.1.svg

Składnik materiałów wybuchowych np. dynamitu i prochów bezdymnych, a także żelatyny wybuchowej. Ponieważ ma właściwości rozpuszczalnika organicznego, dodatni bilans tlenowy (wybuchając wytwarza pewne ilości tlenu) oraz przy tych właściwościach jest materiałem wybuchowym, stosuje się ją jako rozpuszczalnik lub dodatek do innych materiałów wybuchowych.

Nitrogliceryna i pochodne środki są stosowane jako leki (→ nitraty) w chorobach układu krążenia, w niedokrwiennej chorobie serca, gdyż powoduje gwałtowny rozkurcz mięśni gładkich, z których zbudowane są naczynia krwionośne, co powoduje obniżenie wysiłku serca, a także obniża powrót krwi żylnej do serca. Stosowana jest w formie 1% roztworu w etanolu – w większych stężeniach może być toksyczna.

Parametry detonacji[6]
Energia wybuchu 5,8 MJ/kg
Zdolność krusząca 520 cm³ Pb na 10 g
Maksimum ciśnienia detonacji 20 GPa
Prędkość detonacji 7,7 km/s
Gęstość odpowiadająca Vdet 1,60 g/cm³
Temperatura detonacji 230 °C
Wrażliwość na uderzenie duża
Objętość produktów gazowych 716 dm³/kg
Temperatura podczas wybuchu 3100 °C

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Podręczny słownik chemiczny. Romuald Hassa, Janusz Mrzigod, Janusz Nowakowski (redaktorzy). Wyd. I. Katowice: Videograf II, 2004, s. 267. ISBN 8371832400.
  2. Nitrogliceryna – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  3. Nitrogliceryna – karta leku (DB00727) (ang.). DrugBank.
  4. Farmacotherapeutisch Kompas (nl)
  5. Materiały wybuchowe
  6. Małgorzata Galus: Tablice chemiczne. Warszawa: Wydawnictwo Adamantan, 2008. ISBN 978-83-7350-105-8.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.