Transhumancja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Transhumancja (inaczej: pasterstwo transhumancyjne). Rodzaj pierwotnej, ekstensywnej formy pasterstwa, niesłusznie czasem zwanego koczownictwem. W odróżnieniu od klasycznego koczownictwa transhumancja polega na sezonowych, stałych przegonach stad z pastwisk letnich (górskich) na pastwiska zimowe (na równinach podgórskich, w dolinach etc.), jednak jego ośrodkiem pozostaje stała osada - wieś, gdzie część ludności trudni się uprawą roli.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Społeczności transhumancyjne ze względu na niezupełną samowystarczalność utrzymywały wymianę gospodarczą z innymi społecznościami, np. z ludnością rolniczą z nizin, czy z miastami, gdzie zaopatrywano się w wyroby rzemieślnicze oferując na wymianę (sprzedaż) własne nadwyżki produkcyjne. Tradycyjnymi produktami kultur transhumancyjnych, które w nadwyżkach przeznaczane były do wymiany to: ser, skóry i wyroby skórzane, zwierzęta rzeźne (pierwotnie owce i kozy, później również woły i świnie), drobna snycerka. Wraz ze wzrostem zaludnienia i pogarszaniu się możliwości utrzymania tylko z samego pasterstwa (oraz ew. drobnego rzemiosła) ludność nadwyżkowa, zwłaszcza mężczyźni, migrowali na stałe lub sezonowo jako pracownicy najemni, a także jako wędrowni rzemieślicy-handlowcy oferujący specyficzne produkty wytwarzane w sezonie zimowym w rodzimych wioskach np. dziegieć.

Tożsamość[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na zajmowanie trudno dostępnych obszarów górskich oraz na ograniczone kontakty, społeczności transhumancyjne cechowały duże poczucie tożsamości jeśli nie etnicznej to na pewno rodowej, zwłaszcza w stosunku do ludności nizin. Odrębność ta była zaakcentowana innym językiem, wyznaniem, strukturą społeczna. Dobrym i najlepiej znanym w Polsce przykładem jest odrębność Arumunów na Bałkanach, czy też reliktowa już zupełnie społeczność Karakaczanów (greko-języczni górale w Bułgarii). Reliktem poczucia odrębności jest też wciąż żywa kultura polskiego Podhala.

Transhumancja współcześnie[edytuj | edytuj kod]

W Europie pasterstwo transhumancyjne zanikło kilkadziesiąt lat temu. Tradycyjne społeczności transhumancyjne wobec spadku opłacalności ekstensywnego pasterstwa zostały gospodarczo zmarginalizowane, górskie wioski wyludniły się w wyniku masowych migracji do miast, które oferowały pracę w przemyśle i usługach. Doskonałym przykładem jest zanik rodzimej kultury arumunskiej na Bałkanach, m.in. w Grecji, gdzie transhumancja sprowadzona została do roli skansenu a i sama ludność porzuciła swój język i przejęła grekę. Pewne formy transhumancji występują jeszcze na Bałkanach oraz np. w Prowansji (Saint-Rémy-de-Provence - "Fête de la transhumance") i na Półwyspie Iberyjskim gdzie stosuje się ekstensywny system wypasu na "dehesas", polegający na pędzeniu bydła wiosną na łąki położone w górach poprzez tzw. canadas. Reliktem transhumancji w Polsce jest redyk. Poza Europą trahshumancja jest wciąż sposobem ekstensywnego gospodarowania w rejonach górskich, można ją spotkać w górach Atlas, w Jordanii, Turcji (społeczność Juruków) i in..

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wace A.J.B., Thompson M.S., "The nomads of the Balkans an account of life and customs among the Vlachs of Northern Pindus", Londyn 1914

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]